Erkin Malik

КИФОЯ
 
     У уловида ишхонасига кетар экан, ҳар доим ичида бундай дуо қиларди:
     «Эй яратган Эгам, шунча машиналар орасидан йўл очиб юргизиб қўйганингга шукрлар бўлсин! Балои офат, шикастлардан Ўзинг асра!»
     Дуо қилар экан, йўлда кетиб бораётган бошқа ҳайдовчилар ҳам менга ўхшаб Аллоҳни эслашармикан деган ўй кўнглидан ўтди. Хаёлида аксарият ҳайдовчилар дуога унча эътибор беришмаса ҳам керак деди. Ана, биттаси тезликка риоя қилмай, олдиндагиларни қувиб ўтяпти. Яна бир машинадан «гум-гум» деб эшитилаётган мусиқа қулоқни қоматга келтиряпти.
     Шу пайт кутилмаганда машиналар оқими секинлашиб, йўлда тирбандлик бошланди. Ўпкасини қўлтиқлаб бораётганлардан биронтаси олдиндаги машинага етиб олгани аниқ. Энди то йўл хавфсизлик ходимлари келиб, муаммони ўрганиб чиққунича йўл очилмайди. Ҳаракат чекланган бу аҳволда йўл патруль хизмати ходимларининг етиб келиши ҳам даргумон.
     Шунда у яна дуо қилди: «Эй яратган Эгам, йўлга чиққанлар орасида Ўзингга ҳамд айтадиганлар битта мен эмасман. Балки ҳар ўнтадан иккитадир, балки ундан кўпдир. Уларнинг дуосини қолганларга ҳам кифоя қилгин. Тинч-хотиржамликда хонадонларига қайтишсин, амин...»

✍️Erkin Malik qalamiga mansub ushbu kitobdan yozuvchining bir qancha qissalari o‘rinolgan bo‘lib, ularda muallif hayotidagi bir-biridan qiziq voqealarni qalamga olgan.

🤩Bu qissalar bolalar uchun qiziqarli bo‘lishi bilan birga, ularning dunyoqarashi, tarbiyasi rivojida ham foydali bo‘ladi.

📘Qissalar syujeti zanjiri mohirlik bilan tuzilgan bo‘lib, uni o‘qiyotgan o‘quvchi sahifadan sahifaga o‘tgani sari beixtiyor qiziqishi ortib boraveradi.

📚Kitob nomi —Champo otli ilon
📗Muqova — Yumshoq
📖Sahifa — 352 bet
💸Kitob narxi — 38 000 soʻm

📖 Buyurtma berish uchun @kitobdor01 yozing!

📍 @kitobdornashr – Hamma puldor bo‘lishni istagan bir zamonda, siz kitobdor bo‘ling!

🕊Telegram|📱Instagram |📱Facebook

BU BOSHQA GAP
 
     Bolalarning dadasi dalada dehqonchilik qilib, har xil ekin ekadi. Hatto pistagacha bor. Nimaiki pishsa, oldini uyiga, bolalariga ilinadi. Bir kuni bir bosh pista ko‘tarib keldi. Maza kirgan, chaqsa bo‘ladi. Bolalari talashib, pista boshini sindirib, bo‘lashib olishdi.
     ‒ Bekor olib kelibsiz-da, dadasi, ‒ dedi bolalarning onasi norozi bo‘lib. ‒ Endi hamma yoqni pista po‘choq qilib tashlashadi. Orqalaridan supurib charchayman.
     ‒ Bo‘pti, men chaqmayman, tashlab yuboraman, ‒ dedi kichkintoy onasi taraf bo‘lib.
     ‒ Nima?! Tashlavoraman deysanmi, hechamda! Axir buni adajonim ekkanlar, taglarini chopganlar, suv qo‘yganlar, voy-bo‘... Qancha mehnat, sen bo‘lsa tashlavoraman deysan, ‒ dedi kattasi kichigiga dashnom berib.
     Buni eshitgan dadajoni:
     ‒ Ha... barakalla! Bu boshqa gap, ‒ deb xursand bo‘lib qo‘ydi.

БУ БОШҚА ГАП
 
     Болаларнинг дадаси далада деҳқончилик қилиб, ҳар хил экин экади. Ҳатто пистагача бор. Нимаики пишса, олдини уйига, болаларига илинади. Бир куни бир бош писта кўтариб келди. Маза кирган, чақса бўлади. Болалари талашиб, писта бошини синдириб, бўлашиб олишди.
     ‒ Бекор олиб келибсиз-да, дадаси, ‒ деди болаларнинг онаси норози бўлиб. ‒ Энди ҳамма ёқни писта пўчоқ қилиб ташлашади. Орқаларидан супуриб чарчайман.
     ‒ Бўпти, мен чақмайман, ташлаб юбораман, ‒ деди кичкинтой онаси тараф бўлиб.
     ‒ Нима?! Ташлавораман дейсанми, ҳечамда! Ахир буни адажоним экканлар, тагларини чопганлар, сув қўйганлар, вой-бў... Қанча меҳнат, сен бўлса ташлавораман дейсан, ‒ деди каттаси кичигига дашном бериб.
     Буни эшитган дадажони:
     ‒ Ҳа... баракалла! Бу бошқа гап, ‒ деб хурсанд бўлиб қўйди.

Erta bilan nabiram qo‘ng‘iroq qildi. «Barakalla, amallabsan, bolam. Yo‘lda menga qo‘ng‘iroq qilib rahmatlarini aytishdi», dedim unga. Nabiramning aytishicha, pul topolmay, do‘konchi o‘rtoqlaridan qarz ko‘taraman deb turganida kartasiga ololmay yurgan puli tushib qolibdi-da. Qarang, Alloh yetkazib, mushkulini oson qilibdi. Buyuk qudrat Egasi – Allohim berar qo‘lni yaxshi ko‘radi-da, azizlar.

ALLOH BERAR QO‘LNI YAXSHI KO‘RADI
 
     Kamina tog‘dagi dala hovlimiz va u yerdagi hayvonot olami haqida ko‘p yozganman. «Chapmo otli ilon», «Chumolilar saltanati», «Asalarilar saltanati yoki uch og‘ayni botirlar» kitoblarini o‘sha joyning mahsuli deb bilaman.
     Keyingi paytlarda u yerdagi bog‘ hovlimiz atrofiga qahvaxonalar, dam olish maskanlari tushib, tinchlik, sokinlik yo‘qoldi. Boshqa bir joydan dala hovli qurishga to‘g‘ri keldi. Ko‘pdan qurilish ishlari bilan shug‘ullanib yuradigan firma bor ekan. Quruvchilari asosan surxondaryolik va qoraqalpog‘istonlik yigitlar. Bitim tuzishdan oldin mening savolim «ichishmaydimi», «chekishmaydimi»dan boshlandi. «Mutlaqo yo‘q» degan qat’iy javob bo‘ldi. Ishondim, chunki ish yurituvchi Baxtiyor ibodatli yigit edi. Albatta, bunaqa odam qo‘l ostiga kimlarni yig‘ishni biladi.
     Avvalo ichimda shunday bir guruhga ro‘baro‘ qilib qo‘ygan Allohga hamd aytdim. Xudodan qo‘rqqan odam va’dabozlik qilmaydi, aldam-qaldamdan uzoq bo‘ladi. Alloh buyurganiga amal qiladigan odamlar bir-biri bilan yaqin va qadrdon bo‘lib qoladi. Ish boshlashdan oldin Baxtiyorga ba’zi shartlarimni aytdim. Shulardan biri ish tugab, ikkinchisiga o‘tishdan oldin quruvchilarning peshonasidagi teri qurimasdan haqini berish. «Payg‘ambarimiz hadislariga binoan deng. Qaniydi hamma ham shunday qilsa», deya xursand bo‘ldi Baxtiyor. Shunday qilsak ishga ham, bizning topgan-tutganimizga ham baraka kiradi, peshonasidagi teri qurigandan keyin berilgani haq lanj, sovigan oshdek bo‘ladi, deb qo‘shimcha qilib qo‘ydim.
     Shunday qilib qurilish boshlandi. Deyarli bir yil davom eti. Hayit kunlari quruvchilar uylariga borib kelishdi. Bir kuni peshin payti quruvchilardan biri, qurilishga ishora qilib:
     ‒ Ishimizdan xursandmisiz, doda? ‒ deb so‘rab qoldi.
     Men dilimdagini aytdim:
     ‒ Bu qurayotgan joyinglar men uchun shunchaki bir matoh. Mening xursandchiligim sizlarning ro‘zg‘oringiz yurayotganida, u yoqda bola-chaqangizning qozoni qaynayotganida. Alloh bizga beryapti, biz esa sizga. Mana, xursandchiligim qayerda!
     Xullas quruvchilar orasida uchtasi ish boshlangandan oxirigacha turib bergani uchun oilami a’zosidek bo‘lib qoldi. Ularning ikkitasi bola-chaqali, bittasi uylanadigan yoshda edi. O‘sha bo‘ydoq yigit qishloqqa qaytiboq to‘y boshlab yuborilishini, shunga yarasha zaxira to‘plaganini aytdi. Shunda ko‘nglimdan bir fikr o‘tdi va nabiramga sim qoqdim.
     ‒ Cho‘ntak qalay, bolam? – dedim salom-alikdan keyin.
     ‒ Borini ustalarga berdim, doda. Nega so‘rayotgan edingiz? – sergaklandi nabiram.
     ‒ Shu bugun xayrlashadigan ustalar bittadan kostyum-shimga loyiq edi-da, ayniqsa, uylanadigani.
     ‒ Sizni tushundim, doda. Ularning telefon raqami menda bor, tog‘dan tushib kelaversin. Kutib olib, o‘zim kuzatib qo‘yaman. Kiyim-kechak sotadigan do‘konchi og‘aynilarim bor, pulini keyin ham bersam bo‘laveradi.
     Nabiramning javobidan xotirjam bo‘lib, ularni duo qilib kuzatdim, lekin hadya haqida gap ochmadim. Nabiram ular bilan bog‘lanishini bildim. U hech qachon bitta gapimni ikkita qilmagan. Kechroq o‘zim ham shaharga qaytdim. Ishlaring nima bo‘ldi, deb nabiramni hijolat qilgim kelmadi. Ish o‘xshamay qolgan bo‘lishi ham mumkin-da. U bizdan alohida yashaydi.
     Xuftonni o‘qib, endi dam olaman deganimda telefonning ovozini o‘chirmagan ekanman, jiringlab qoldi. Go‘shakni qulog‘imga tutdim. Narigi yoqda ertalab kuzatib qo‘yganim quruvchilardan birining ovozi eshitilib qoldi. Nimagadir u aniq-tiniq gapirmas, ovozi uzilib-uzilib kelardi. Xuddi yig‘lamsirab gapirayotgandek. Mening hisobimda ular allaqachon yo‘lda bo‘lishi kerak edi. Biron kor-hol bo‘ldimikan deb kapalagim uchdi. Xayriyat unday emas ekan. Qo‘ng‘iroq qilib, menga minnatdorchiliklarini bildirib qo‘ymoqchi bo‘lishgan ekan. Telefonni bo‘lajak kuyov bola qilgan edi. Tushundim, demak, nabiram ilojini qilibdi. O‘sha kecha bir maza qilib uxladim...

АЛЛОҲ БЕРАР ҚЎЛНИ ЯХШИ КЎРАДИ
 
     Камина тоғдаги дала ҳовлимиз ва у ердаги ҳайвонот олами ҳақида кўп ёзганман. «Чапмо отли илон», «Чумолилар салтанати», «Асаларилар салтанати ёки уч оғайни ботирлар» китобларини ўша жойнинг маҳсули деб биламан.
     Кейинги пайтларда у ердаги боғ ҳовлимиз атрофига қаҳвахоналар, дам олиш масканлари тушиб, тинчлик, сокинлик йўқолди. Бошқа бир жойдан дала ҳовли қуришга тўғри келди. Кўпдан қурилиш ишлари билан шуғулланиб юрадиган фирма бор экан. Қурувчилари асосан сурхондарёлик ва қорақалпоғистонлик йигитлар. Битим тузишдан олдин менинг саволим «ичишмайдими», «чекишмайдими»дан бошланди. «Мутлақо йўқ» деган қатъий жавоб бўлди. Ишондим, чунки иш юритувчи Бахтиёр ибодатли йигит эди. Албатта, бунақа одам қўл остига кимларни йиғишни билади.
     Аввало ичимда шундай бир гуруҳга рўбарў қилиб қўйган Аллоҳга ҳамд айтдим. Худодан қўрққан одам ваъдабозлик қилмайди, алдам-қалдамдан узоқ бўлади. Аллоҳ буюрганига амал қиладиган одамлар бир-бири билан яқин ва қадрдон бўлиб қолади. Иш бошлашдан олдин Бахтиёрга баъзи шартларимни айтдим. Шулардан бири иш тугаб, иккинчисига ўтишдан олдин қурувчиларнинг пешонасидаги тери қуримасдан ҳақини бериш. «Пайғамбаримиз ҳадисларига биноан денг. Қанийди ҳамма ҳам шундай қилса», дея хурсанд бўлди Бахтиёр. Шундай қилсак ишга ҳам, бизнинг топган-тутганимизга ҳам барака киради, пешонасидаги тери қуригандан кейин берилгани ҳақ ланж, совиган ошдек бўлади, деб қўшимча қилиб қўйдим.
     Шундай қилиб қурилиш бошланди. Деярли бир йил давом эти. Ҳайит кунлари қурувчилар уйларига бориб келишди. Бир куни пешин пайти қурувчилардан бири, қурилишга ишора қилиб:
     ‒ Ишимиздан хурсандмисиз, дода? ‒ деб сўраб қолди.
     Мен дилимдагини айтдим:
     ‒ Бу қураётган жойинглар мен учун шунчаки бир матоҳ. Менинг хурсандчилигим сизларнинг рўзғорингиз юраётганида, у ёқда бола-чақангизнинг қозони қайнаётганида. Аллоҳ бизга беряпти, биз эса сизга. Мана, хурсандчилигим қаерда!
     Хуллас қурувчилар орасида учтаси иш бошлангандан охиригача туриб бергани учун оилами аъзосидек бўлиб қолди. Уларнинг иккитаси бола-чақали, биттаси уйланадиган ёшда эди. Ўша бўйдоқ йигит қишлоққа қайтибоқ тўй бошлаб юборилишини, шунга яраша захира тўплаганини айтди. Шунда кўнглимдан бир фикр ўтди ва набирамга сим қоқдим.
     ‒ Чўнтак қалай, болам? – дедим салом-аликдан кейин.
     ‒ Борини усталарга бердим, дода. Нега сўраётган эдингиз? – сергакланди набирам.
     ‒ Шу бугун хайрлашадиган усталар биттадан костюм-шимга лойиқ эди-да, айниқса, уйланадигани.
     ‒ Сизни тушундим, дода. Уларнинг телефон рақами менда бор, тоғдан тушиб келаверсин. Кутиб олиб, ўзим кузатиб қўяман. Кийим-кечак сотадиган дўкончи оғайниларим бор, пулини кейин ҳам берсам бўлаверади.
     Набирамнинг жавобидан хотиржам бўлиб, уларни дуо қилиб кузатдим, лекин ҳадя ҳақида гап очмадим. Набирам улар билан боғланишини билдим. У ҳеч қачон битта гапимни иккита қилмаган. Кечроқ ўзим ҳам шаҳарга қайтдим. Ишларинг нима бўлди, деб набирамни ҳижолат қилгим келмади. Иш ўхшамай қолган бўлиши ҳам мумкин-да. У биздан алоҳида яшайди.
     Хуфтонни ўқиб, энди дам оламан деганимда телефоннинг овозини ўчирмаган эканман, жиринглаб қолди. Гўшакни қулоғимга тутдим. Нариги ёқда эрталаб кузатиб қўйганим қурувчилардан бирининг овози эшитилиб қолди. Нимагадир у аниқ-тиниқ гапирмас, овози узилиб-узилиб келарди. Худди йиғламсираб гапираётгандек. Менинг ҳисобимда улар аллақачон йўлда бўлиши керак эди. Бирон кор-ҳол бўлдимикан деб капалагим учди. Хайрият ундай эмас экан. Қўнғироқ қилиб, менга миннатдорчиликларини билдириб қўймоқчи бўлишган экан. Телефонни бўлажак куёв бола қилган эди. Тушундим, демак, набирам иложини қилибди. Ўша кеча бир маза қилиб ухладим...
     Эрта билан набирам қўнғироқ қилди. «Баракалла, амаллабсан, болам. Йўлда менга қўнғироқ қилиб раҳматларини айтишди», дедим унга. Набирамнинг айтишича, пул тополмай, дўкончи ўртоқларидан қарз кўтараман деб турганида картасига ололмай юрган пули тушиб қолибди-да. Қаранг, Аллоҳ етказиб, мушкулини осон қилибди. Буюк қудрат Эгаси – Аллоҳим берар қўлни яхши кўради-да, азизлар.

TAROZINING IKKI PALLASI
 
     Bu so‘z avvallari tez-tez quloqqa chalinib turardi. Masalan, oldi-berdida, bozorda nimanidir tarozida tortishda, hatto oilalarda bo‘lib turadigan qo‘ydi-chiqdilarda ham. Keyingi paytlarda tarozilar elektronlashib ketganigami, bu so‘z iste’moldan chiqib qoldi. Sababi keyingi avlod ikki pallali tarozini ko‘rmagan, bilmaydi ham. Lekin bu so‘zning kuchi va tarbiyaviy mohiyati qanday bo‘lsa shundayligicha turibdi.
     Biz yashab turgan dunyo misoli tarozining ikki pallasiga o‘xshaydi. Bir pallasi bu dunyo bo‘lsa, ikkinchi oxirat. Bu dunyodagi savob va gunoh amallarimiz tarozida tortiladi. Tarozining savob pallasi og‘ir kelsa, mukofoti jannat. Gunoh tarafi og‘ir kelsa, jazosi – do‘zax. Tarozining pallasi teppa-teng kelib qolsa, unda Payg‘ambarimiz alayhissalomning shafoatlaridan umid qilinadi.
     Oxirat tarozisining bunday misollarini hayotimizning har bir jabhasida uchratish mumkin. Bozorda xaridor bilan sotuvchi o‘rtasida qachon janjal chiqadi? Sotuvchi tarozidan urib qolganida. Er bilan xotin o‘rtasida ham xuddi shunday o‘zaro munosabatlar buzilganida. Qo‘ni-qo‘shni, farzand va ota-ona, aka-uka, opa-singil, hatto qarindoshlar o‘rtasidagi kelishmovchiliklarni ham tarozi pallasining buzilishiga mengzash mumkin. Hatto davlatlar o‘rtasida bo‘ladigan katta-yu kichik mahorabalar ham shunday.
     Barcha bahona-yu sabablarni yig‘ishtirib qo‘yib, soddagina, oddiygina qilib, dunyoda yashayotgan odamlarni boy va kambag‘alga ajrataylik-da, tarozining bir pallasiga boylarni-yu, narigi tomoniga kambag‘allarni qo‘yaylik. Tarozining pallasi teng tursa, olam guliston, farovonlik, apoq-chapoqlik kafolatlanadi. Jamiyat rivojlanadi. Oldinda nurli, umidbaxsh kunlar...
     Shunday azizlar, hayotda umrguzaronlik qilar ekanmiz tarozining ikki pallasini hamisha yodda tutaylik. Tarozining bir-biriga yuzma-yuz qarab turgan rost tiliga aylanaylik.

ТАРОЗИНИНГ ИККИ ПАЛЛАСИ
 
     Бу сўз авваллари тез-тез қулоққа чалиниб турарди. Масалан, олди-бердида, бозорда ниманидир тарозида тортишда, ҳатто оилаларда бўлиб турадиган қўйди-чиқдиларда ҳам. Кейинги пайтларда тарозилар электронлашиб кетганигами, бу сўз истеъмолдан чиқиб қолди. Сабаби кейинги авлод икки паллали тарозини кўрмаган, билмайди ҳам. Лекин бу сўзнинг кучи ва тарбиявий моҳияти қандай бўлса шундайлигича турибди.
     Биз яшаб турган дунё мисоли тарозининг икки палласига ўхшайди. Бир палласи бу дунё бўлса, иккинчи охират. Бу дунёдаги савоб ва гуноҳ амалларимиз тарозида тортилади. Тарозининг савоб палласи оғир келса, мукофоти жаннат. Гуноҳ тарафи оғир келса, жазоси – дўзах. Тарозининг палласи теппа-тенг келиб қолса, унда Пайғамбаримиз алайҳиссаломнинг шафоатларидан умид қилинади.
     Охират тарозисининг бундай мисолларини ҳаётимизнинг ҳар бир жабҳасида учратиш мумкин. Бозорда харидор билан сотувчи ўртасида қачон жанжал чиқади? Сотувчи тарозидан уриб қолганида. Эр билан хотин ўртасида ҳам худди шундай ўзаро муносабатлар бузилганида. Қўни-қўшни, фарзанд ва ота-она, ака-ука, опа-сингил, ҳатто қариндошлар ўртасидаги келишмовчиликларни ҳам тарози палласининг бузилишига менгзаш мумкин. Ҳатто давлатлар ўртасида бўладиган катта-ю кичик маҳорабалар ҳам шундай.
     Барча баҳона-ю сабабларни йиғиштириб қўйиб, соддагина, оддийгина қилиб, дунёда яшаётган одамларни бой ва камбағалга ажратайлик-да, тарозининг бир палласига бойларни-ю, нариги томонига камбағалларни қўяйлик. Тарозининг палласи тенг турса, олам гулистон, фаровонлик, апоқ-чапоқлик кафолатланади. Жамият ривожланади. Олдинда нурли, умидбахш кунлар...
     Шундай азизлар, ҳаётда умргузаронлик қилар эканмиз тарозининг икки палласини ҳамиша ёдда тутайлик. Тарозининг бир-бирига юзма-юз қараб турган рост тилига айланайлик.

G‘AYRIDIN VA MUSULMON QO‘SHNI
 
     Ular ko‘p qavatli binoda anchadan beri ahil-inoq yashashar edi. Bir safar musulmon qo‘shni mol-mulki nisobga yetgani uchun qurbonlik so‘ydi. Go‘shtidan g‘ayridin qo‘shnisiga ham ilindi.
     ‒ Men boshqa dindanman-ku! – hayron bo‘ldi qo‘shni.
     ‒ Bizning ulug‘ Payg‘ambarimiz shunday qilganlar, yahudiy qo‘shnilariga qurbonlik go‘shtidan berib turganlar. Biz ham u zot qilgan ishni davom ettirib, savob olamiz. Jonliq so‘yib, qo‘shnilarga, muhtoj xonadonlarga tarqatamiz.
     ‒ Buning uchun ataylab mol so‘yib, go‘sht tarqatib yurguncha osongina pulini berib qo‘ysanglar bo‘lmaydimi?
     ‒ Bo‘lmaydi, qo‘shni, hecham bo‘lmaydi! Mana senga hozir go‘sht berdim, bola-chaqang bilan maza qilib yeysan, to‘g‘rimi?
     ‒ To‘g‘ri...
     ‒ Pul bersam-chi? – ma’noli kuldi musulmon qo‘shni.
     G‘ayridin qo‘shnisi nima demoqchiligini tushundi-da, bosh chayqab:
     ‒ Bu yog‘ini o‘ylamabman, zo‘r ekan ‒ deb qo‘ydi.

Assalomu alaykum!

Salomatmisizlar?

Sizlarni «Hilol-Nashr»ning 15 yilligi munosabati bilan ertaga soat 14:00 da «15 yil ma’rifat taratib» shiori ostida bo‘lib o‘tadigan katta bayram tadbirimizga taklif qilaman

Kelsangiz, juda xursand bo‘lamiz! 😊

📍 Manzil: «Dream Park» bog‘i (sobiq «G‘afur G‘ulom» bog‘i).

@erkinmalik

ҒАЙРИДИН ВА МУСУЛМОН ҚЎШНИ
 
     Улар кўп қаватли бинода анчадан бери аҳил-иноқ яшашар эди. Бир сафар мусулмон қўшни мол-мулки нисобга етгани учун қурбонлик сўйди. Гўштидан ғайридин қўшнисига ҳам илинди.
     ‒ Мен бошқа динданман-ку! – ҳайрон бўлди қўшни.
     ‒ Бизнинг улуғ Пайғамбаримиз шундай қилганлар, яҳудий қўшниларига қурбонлик гўштидан бериб турганлар. Биз ҳам у зот қилган ишни давом эттириб, савоб оламиз. Жонлиқ сўйиб, қўшниларга, муҳтож хонадонларга тарқатамиз.
     ‒ Бунинг учун атайлаб мол сўйиб, гўшт тарқатиб юргунча осонгина пулини бериб қўйсанглар бўлмайдими?
     ‒ Бўлмайди, қўшни, ҳечам бўлмайди! Мана сенга ҳозир гўшт бердим, бола-чақанг билан маза қилиб ейсан, тўғрими?
     ‒ Тўғри...
     ‒ Пул берсам-чи? – маъноли кулди мусулмон қўшни.
     Ғайридин қўшниси нима демоқчилигини тушунди-да, бош чайқаб:
     ‒ Бу ёғини ўйламабман, зўр экан ‒ деб қўйди.

G‘IYBATCHINING AHVOLI
 
     Bir odam boshqa birovni g‘iybat qilibdi. Bu ishi bilan narigi g‘iybati qilingan kishining gunohini to‘kib, o‘rniga o‘zining savobi o‘tib qolganini bilib qolgach, uning oldiga borib:
     ‒ Meni kechiring, shunday-shunday bo‘ldi, ‒ dedi.
     ‒ Shuginami? ‒ so‘radi gunohi to‘kilgan odam.
     ‒ Yo‘q, shugina emas. Kechirgan bo‘lsangiz, tezda savoblarimni qaytarib bering.
     ‒ Adashibsiz, bu bilan menga emas gunoh va savoblarni yozib turadigan farishtalarga uchrashishingiz kerak edi.
     ‒ Ular bilan qanday qilib gaplashishni bilmayman-da.
     Men ham ular bilan gaplashishni bilmayman, ‒ degan muxtasar javob bo‘libdi.

ҒИЙБАТЧИНИНГ АҲВОЛИ
 
     Бир одам бошқа бировни ғийбат қилибди. Бу иши билан нариги ғийбати қилинган кишининг гуноҳини тўкиб, ўрнига ўзининг савоби ўтиб қолганини билиб қолгач, унинг олдига бориб:
     ‒ Мени кечиринг, шундай-шундай бўлди, ‒ деди.
     ‒ Шугинами? ‒ сўради гуноҳи тўкилган одам.
     ‒ Йўқ, шугина эмас. Кечирган бўлсангиз, тезда савобларимни қайтариб беринг.
     ‒ Адашибсиз, бу билан менга эмас гуноҳ ва савобларни ёзиб турадиган фаришталарга учрашишингиз керак эди.
     ‒ Улар билан қандай қилиб гаплашишни билмайман-да.
     ‒ Буни ғийбат қилишдан олдин ўйлаш керак эди. Мен ҳам улар билан гаплашишни билмайман, ‒ деган мухтасар жавоб бўлибди.

ISMLAR
 
     Yozganlarimda va muxlislar bilan bo‘ladigan suhbatlarda Allohning Kalomi va Payg‘ambarimiz alayhissalomning sunnatlarini o‘qib o‘rganish bilan bir qatorda atrof-javonibdagi e’tiboringizni tortgan narsalarni ham o‘qishni o‘rganing, deb ko‘p eslataman.
     Osmon-u yer oralig‘ida biz ko‘rib turgan jonli va jonsiz maxluqotlarning har biri bamisoli Alloh tarafidan bizga taqdim etilgan bir kitobdir. Faqat ularni tushunib o‘qish uchun boshqacha «harf» talab qilinadi xolos. Har bir yaratilgan narsaning rangi, hidi, ta’mi, bo‘y-bastining o‘zi o‘qish uchun bir ishora, bir harf. Ularni ham Alloh yaratgan. Ularning ham yashashi, zavol topishida Allohning ilmi va qudrati, hukmi mujassam. Ularni o‘qiy olgan odam o‘zi bilmagan holda kamolotga yetishib boraveradi. E’tibor qilmasa, g‘aflatda o‘tib ketaveradi.
     Xuddi shunday atrof-javonibni o‘qish va uqish bilan bog‘liq bu jarayonni har kuni muomalada ishlatiladigan so‘zlarga, xossatan ismlarga ham muqoyasa qilsa bo‘ladi. Ismlar bamisoli so‘z va iboralarning qaymog‘iga o‘xshaydi. Nom va ism bilan bog‘liq bu holatni parranda-yu darranda, hatto nabotot olamida ham kuzatish mumkin. Masalan, anjir daraxtini oling. Uni boshqacha nom bilan atab bo‘lmaydi, to‘g‘rimi? U mevalar orasida eng latif, eng shifobaxshi hisoblanadi. Ba’zi ulamolar anjir daraxti yer yuzidagi barcha mevaning ibtidosi, turli-tuman meva undan yaralgan deyishadi. Chunki anjir otamiz Odam ato va onamiz momo Havvo bilan birga jannatdan yerga tushgan.
     Odam alayhissalom bilan momo Havvo taqiqlangan narsani yeb qo‘yishganidan keyin ustlaridagi jannat liboslari yo‘qolib, avratlari ochilib qoladi. Shunda anjir daraxtining yaproqlari bilan o‘zlarini berkitishgan degan rivoyatlar bor. Shuning uchun ham anjir odamlar nazdida aziz va mukarramdir.
     Yoki zaytun daraxtini oling. U ham e’zozlanib, nomi Qur’onda keladi. Alloh O‘zining Kalomida zaytun bilan qasam ichadi. Nega aynan zaytun bilan? Nuh alayhissalom davrlarida butun dunyoni suv bosib, hamma narsa suv ostida qoladi. O‘shanda yer yuziga birinchi bo‘lib zaytun daraxti o‘sib chiqadi. Nima demoqchiman? Biz amalda qo‘llayotgan har bir so‘z, har bir ismning ham o‘z tarixi bor.
     E’tiboringizni yana bir holatga qaratmoqchiman. Bilasiz, hafta kunlari dushanba, seshanba, chorshanba, payshanba, juma, shanba va yakshanba degan nom bilan ataladi. Lekin ular orasida bitta kun alohida e’tirofga sazovor. Bu kun jumadir. Shu kuni tug‘ilgan o‘g‘il bolalarga Jumaboy, qiz bolalarga Jumagul, Odinaxon degan ismlarni qo‘yishadi. Yakshanbaboy, Dushanbaxon degan ismlarni uchratmaysiz. Yana jumaning «Hajjul masakin – miskinlarning haji» degan ulug‘ sifati ham bor. Bunga sabab otamiz Odam ato juma kuni dunyoga kelganlar, juma kuni jannatdan yerga tushganlar, juma kuni vafot etganlar. Hatto qiyomat ham juma kuni bo‘ladi degan rivoyatlar bor.
     Azizlar, hayotda qo‘llayotgan har bir ism, nom, so‘z va atamaga befarq bo‘lmaylik. Chunki ularsiz biz, bizsiz ular yashay olmaydi. Sababi atama, ism, so‘z va bayonlarning ham, ayni damda o‘zimizning ham yaratuvchimiz yagona Allohdir!

ИСМЛАР
 
     Ёзганларимда ва мухлислар билан бўладиган суҳбатларда Аллоҳнинг Каломи ва Пайғамбаримиз алайҳиссаломнинг суннатларини ўқиб ўрганиш билан бир қаторда атроф-жавонибдаги эътиборингизни тортган нарсаларни ҳам ўқишни ўрганинг, деб кўп эслатаман.
     Осмон-у ер оралиғида биз кўриб турган жонли ва жонсиз махлуқотларнинг ҳар бири бамисоли Аллоҳ тарафидан бизга тақдим этилган бир китобдир. Фақат уларни тушуниб ўқиш учун бошқача «ҳарф» талаб қилинади холос. Ҳар бир яратилган нарсанинг ранги, ҳиди, таъми, бўй-бастининг ўзи ўқиш учун бир ишора, бир ҳарф. Уларни ҳам Аллоҳ яратган. Уларнинг ҳам яшаши, завол топишида Аллоҳнинг илми ва қудрати, ҳукми мужассам. Уларни ўқий олган одам ўзи билмаган ҳолда камолотга етишиб бораверади. Эътибор қилмаса, ғафлатда ўтиб кетаверади.
     Худди шундай атроф-жавонибни ўқиш ва уқиш билан боғлиқ бу жараённи ҳар куни муомалада ишлатиладиган сўзларга, хоссатан исмларга ҳам муқояса қилса бўлади. Исмлар бамисоли сўз ва ибораларнинг қаймоғига ўхшайди. Ном ва исм билан боғлиқ бу ҳолатни парранда-ю дарранда, ҳатто наботот оламида ҳам кузатиш мумкин. Масалан, анжир дарахтини олинг. Уни бошқача ном билан атаб бўлмайди, тўғрими? У мевалар орасида энг латиф, энг шифобахши ҳисобланади. Баъзи уламолар анжир дарахти ер юзидаги барча меванинг ибтидоси, турли-туман мева ундан яралган дейишади. Чунки анжир отамиз Одам ато ва онамиз момо Ҳавво билан бирга жаннатдан ерга тушган.
     Одам алайҳиссалом билан момо Ҳавво тақиқланган нарсани еб қўйишганидан кейин устларидаги жаннат либослари йўқолиб, авратлари очилиб қолади. Шунда анжир дарахтининг япроқлари билан ўзларини беркитишган деган ривоятлар бор. Шунинг учун ҳам анжир одамлар наздида азиз ва мукаррамдир.
     Ёки зайтун дарахтини олинг. У ҳам эъзозланиб, номи Қуръонда келади. Аллоҳ Ўзининг Каломида зайтун билан қасам ичади. Нега айнан зайтун билан? Нуҳ алайҳиссалом даврларида бутун дунёни сув босиб, ҳамма нарса сув остида қолади. Ўшанда ер юзига биринчи бўлиб зайтун дарахти ўсиб чиқади. Нима демоқчиман? Биз амалда қўллаётган ҳар бир сўз, ҳар бир исмнинг ҳам ўз тарихи бор.
     Эътиборингизни яна бир ҳолатга қаратмоқчиман. Биласиз, ҳафта кунлари душанба, сешанба, чоршанба, пайшанба, жума, шанба ва якшанба деган ном билан аталади. Лекин улар орасида битта кун алоҳида эътирофга сазовор. Бу кун жумадир. Шу куни туғилган ўғил болаларга Жумабой, қиз болаларга Жумагул, Одинахон деган исмларни қўйишади. Якшанбабой, Душанбахон деган исмларни учратмайсиз. Яна жуманинг «Ҳажжул масакин – мискинларнинг ҳажи» деган улуғ сифати ҳам бор. Бунга сабаб отамиз Одам ато жума куни дунёга келганлар, жума куни жаннатдан ерга тушганлар, жума куни вафот этганлар. Ҳатто қиёмат ҳам жума куни бўлади деган ривоятлар бор.
     Азизлар, ҳаётда қўллаётган ҳар бир исм, ном, сўз ва атамага бефарқ бўлмайлик. Чунки уларсиз биз, бизсиз улар яшай олмайди. Сабаби атама, исм, сўз ва баёнларнинг ҳам, айни дамда ўзимизнинг ҳам яратувчимиз ягона Аллоҳдир!

JALOLIDDIN RUMIYNING QUSH BO‘LIB UCHGANI
 
(Shoir va olim Mirzo Kenjabek hikoyasidan)
 
     Yosh Jaloliddin yashaydigan qishloq tog‘ bag‘rida bo‘lib, uylar qush uyasidek tepaga qarab o‘rlab ketgan, har bir uyning tomi tepadagi qo‘shniga hovli vazifasini bajarardi. Olti yoshli Jaloliddin va uning o‘rtoqlariga tomlar bamisoli o‘yingoh edi. U tomdan bu tomga o‘tib, baqir-chaqir qilib o‘ynashar edi.
     Bir kuni u tom bilan bu tomning o‘tishga qiyin oralig‘ida bolalar pastga tushib ketishdan qo‘rqib, to‘xtab qolishadi. Shunda Jaloliddin:
     ‒ Bu joydan it ham, mushuk ham sakrab o‘ta oladi. Qo‘rqoqlargina uddalay olmaydi. Dovyuraklar hov ko‘ringan osmon tomiga ham sakrashi mumkin, ‒ deydi ufqqa ishora qilib. Bolalar osmonning ham tomi bor, u hovlilar tugagan joydan keyin boshlansa kerak deb o‘ylashardi.
     ‒ Sen shunaqa botirmisan, osmonning tomiga chiqa olasanmi? ‒ so‘rashadi o‘rtoqlari.
     ‒ Chiqa olaman, ‒ deya ishonch bilan javob berdi Jaloliddin.
     ‒ Qanday qilib? – hayron bo‘lishdi ular.
     ‒ Mana bunday qilib, ‒ deb Jaloliddin qo‘llarini ikki yonga yozadi va ko‘m-ko‘k osmon bag‘riga o‘zini otib, bir zumda ko‘zdan g‘oyib bo‘ladi.
     O‘rtoqlari uni osmon tomiga chiqib, qaytib tushishini kuta boshlashadi. Ha deganda undan darak bo‘lavermagach, ota-onasi Jaloliddin qani, deb so‘rashsa, nima deymiz, qush bo‘lib osmonga uchib ketdi, desak ishonishmaydi degancha yig‘lay boshlashdi. Shunda Jaloliddin osmon tomiga uchgan joyida yana paydo bo‘lib qoladi. Do‘stlari sevinganlaridan uni quchoqlab, bag‘irlariga bosishadi. O‘shanda Jaloliddin olti yoshli bolakay edi. Allohga va uning maloikalariga chin dildan ishongan bolakayni farishtalar osmoni falakka olib chiqib, yana qaytarib olib tushishgan edi. Buni Rumiy hazratlarining o‘zlari ham «shunday bo‘lgan edi» deb asarlarida yozib qoldirganlar.
     Albatta, o‘shanda nima bo‘lgani, qanday amalga oshganining sir-sinoati va hukmi Allohning huzurida... Balki bu voqea Rumiyning kelajakda dunyo taniydigan mashhur olim bo‘lishiga Alloh tarafidan bir ishora bo‘lgandir. Yana Alloh bilguvchidir.

ЖАЛОЛИДДИН РУМИЙНИНГ ҚУШ БЎЛИБ УЧГАНИ
(Шоир ва олим Мирзо Кенжабек ҳикоясидан)
 
     Ёш Жалолиддин яшайдиган қишлоқ тоғ бағрида бўлиб, уйлар қуш уясидек тепага қараб ўрлаб кетган, ҳар бир уйнинг томи тепадаги қўшнига ҳовли вазифасини бажарарди. Олти ёшли Жалолиддин ва унинг ўртоқларига томлар бамисоли ўйингоҳ эди. У томдан бу томга ўтиб, бақир-чақир қилиб ўйнашар эди.
     Бир куни у том билан бу томнинг ўтишга қийин оралиғида болалар пастга тушиб кетишдан қўрқиб, тўхтаб қолишади. Шунда Жалолиддин:
     ‒ Бу жойдан ит ҳам, мушук ҳам сакраб ўта олади. Қўрқоқларгина уддалай олмайди. Довюраклар ҳов кўринган осмон томига ҳам сакраши мумкин, ‒ дейди уфққа ишора қилиб. Болалар осмоннинг ҳам томи бор, у ҳовлилар тугаган жойдан кейин бошланса керак деб ўйлашарди.
     ‒ Сен шунақа ботирмисан, осмоннинг томига чиқа оласанми? ‒ сўрашади ўртоқлари.
     ‒ Чиқа оламан, ‒ дея ишонч билан жавоб берди Жалолиддин.
     ‒ Қандай қилиб? – ҳайрон бўлишди улар.
     ‒ Мана бундай қилиб, ‒ деб Жалолиддин қўлларини икки ёнга ёзади ва кўм-кўк осмон бағрига ўзини отиб, бир зумда кўздан ғойиб бўлади.
     Ўртоқлари уни осмон томига чиқиб, қайтиб тушишини кута бошлашади. Ҳа деганда ундан дарак бўлавермагач, ота-онаси Жалолиддин қани, деб сўрашса, нима деймиз, қуш бўлиб осмонга учиб кетди, десак ишонишмайди деганча йиғлай бошлашди. Шунда Жалолиддин осмон томига учган жойида яна пайдо бўлиб қолади. Дўстлари севинганларидан уни қучоқлаб, бағирларига босишади. Ўшанда Жалолиддин олти ёшли болакай эди. Аллоҳга ва унинг малоикаларига чин дилдан ишонган болакайни фаришталар осмони фалакка олиб чиқиб, яна қайтариб олиб тушишган эди. Буни Румий ҳазратларининг ўзлари ҳам «шундай бўлган эди» деб асарларида ёзиб қолдирганлар.
     Албатта, ўшанда нима бўлгани, қандай амалга ошганининг сир-синоати ва ҳукми Аллоҳнинг ҳузурида... Балки бу воқеа Румийнинг келажакда дунё танийдиган машҳур олим бўлишига Аллоҳ тарафидан бир ишора бўлгандир. Яна Аллоҳ билгувчидир.

SAVOLGA USTOZNING JAVOBI...
 
Bir safar ustoz darsga kela olmaydigan bo‘lib qoldilar. Ammo o‘g‘illari Hidoyatullohdan kaminaga xat berib yuboribdilar. Uni darsda o‘qib berishim kerak ekan.
«Erkin Malik janoblariga, ‒ deb boshlanadi xat. ‒ O‘zlariga ma’lumki, 36-darsda bir qizimiz «Men hamma yumushlarimni to‘xtatib, ibodatga kirib ketdim, ammo qalbimni g‘ashlik tark etmayapti. Uni ketkazish uchun yana nimalar qilishim kerak?» degan savol bilan murojaat qilgan edi (Darhaqiqat, «Masnaviyxonlik»da shunday savol bo‘lgan. Lekin vaqt tugab, ustoz javob berishni keyingi darsga qoldirgan edilar. Biroq betoblanib darsga kela olmasliklarini bilgach, va’da va’da-da, xat yo‘llashga majbur bo‘lganlar. Javob berishga mas’ullikni qarang)
Ustoz Rahmatullohzodadan javob.
Qizim, siz va barcha dunyoviy kishilar arazdirlar, ya’ni javhar emaslar. Araziy, ya’ni dunyoviy fikrlar va javhariy – uhroviy fikrlar bari Allohdandir. Allohdan ekanini bilishimiz shart. Yo‘qsa Haq ilmini topolmaymiz. Alloh taolo Qur’oni Karimda «Ey bandalar, o‘zingizni o‘z qo‘llaringiz bilan halokatga tashlamanglar» degan mazmunda amri bor. Bu dunyoviy nafsingizni o‘ldirmang degani. Agar nafsingizni o‘ldirsangiz, shariat nazdida nolsiz (hech kimmassiz). Chunki siz erkaklik va ayollik talabini bo‘g‘ib qo‘ygan bo‘lasiz.
Qur’oni Karimda nafsi amora, nafsi lavoma, nafsi mutma’in degan vasf keladi. Nafsi ammoraning guruhi do‘zaxiylardir. Nafsi mutma’inning guruhi anbiyo va avliyolardir, nafsi lavomaning guruhi solih bandalardir. Shuning uchun nafsi mutma’inning sohiblari anbiyolarni bani basharni hidoyatga boshlashda o‘zining oyat va buyruqlarini insonlarga yetkazish uchun bani bashar sifatini kiritadi
Alloh taolo «Maa tashau’na illa anyashaalloh» – ya’ni siz talab qilmaguncha Alloh bermaydi, deganidir. Siz talab qilavering, Alloh beraveradi. Va yana Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallamning shu haqda yana bir hadislari bor. Alloh taolo duoingizni zudlik bilan qabul qiladi. Yoki kechiktiradi. Bu dunyoda ijobat bo‘lmasa, oxiratda ijobat bo‘ladi, dedilar. Biz va sizga o‘xshagan zotlar 1 oy, 1-yil, bir necha 10-yil ibodat qilib, qalbimizdagi g‘ashlik ketmayapti-ku degan ibora noo‘rinroq bo‘ladi. Bu shak va shubhangizga keng darvoza ochadi. Mening tavsiyam «lillahi», ya’ni Allohga xolis ibodatdir».
Ana sizga savolga batafsil, olimona javob. Savolingizga keyingi darsda Xudo xohlasa, javob beramiz deyilgan va’daga vafo. Yana bir nozik jihati borki, u ham bo‘lsa, bir kishiga va’da berib, uning oldida omonatdorlikni his qilish. Issiq jonmiz. Savol javobi oxiratga qolib ketmasligi kerak. Ustoz ana shu taraflarini ham o‘ylab, javob xatini yozganliklari aniq. Kamina ushbuni katta mamnuniyat va ehtirom bilan «Masnaviyxonlik»ning 37-darsida muxlislarga o‘qib berdi.

✨ «Сизларга қараб жамият ўзгаради»

Устоз Эркин Малик

🌗 «Бадр» (Тўлин ой) номли ҳужжатли фильмдан лавҳа

🌐 Фильмни томоша қилинг

Яқинларингизга улашинг. 😊

@hilolnashr