Қора қалам

#fikr
Тунов куни устозларимиздан Нуруллоҳ Муҳаммад Рауфхоннинг фейсбукдаги саҳифаларида Достоевский ҳақида қуйида гапларни ўқиб қолдим. Энг қизиғи, айнан шу мулоҳазаларни ўқиганимда ёзувчининг «Ойдин тунлар» романи мутолаасини бошлаган эдим.

«1980 йил июлининг 10-куни дафтар четига ушбуларни ёзиб қўйган эканман. Ҳозир кўриб қолдим. Эсдалик учун бу ерга ҳам кўчирдим.

* * *
...«Жиноят ва жазо»ни яна бир марта ўқиб чиқдим. Уни ёзиб бўлгунича Федя (Фёдор Достоевский) жинни бўлиб қолмаганига ҳайронман.
Буюк ва сунъий...
Сунъий-да негадир. Лекин Достоевский шу сунъийликдан табиий мева етиштирган. Яхши!
Бироқ ҳаётга яқинлик (реализм) бобида у барибир Толстойдан бир поғона қуйи тураркан. Реализмнинг достоевскийчаси кўпроқ романтизм ва натурализмга яқинроқ оҳангда жаранглайди.
Менга-ку, аслида, ХVII аср сўнгларидан то XIX аср охиригача Ғарб ёзувчиларининг қаҳрамонлари жуда ортиқча, ҳатто беҳуда гапдон, эзма, сафсатабоз бўлиб туюлади, ёқмайди унча. Гўё публисист-файласуфлардек...» (80. VII. 10.даги хатдан)

* * *
Қаранг, орадан 46 йил ўтибди, лекин камина ҳамон ўша фикрдаман. Иккаласи солиштирилса, менга кўпроқ Толстой ёқади. Руҳи руҳимга яқин. Тоза.
Достоевскийда эса, қанақадир ғайриинсоний руҳ, ҳатто фашистлик аломатлари бор. Бекорга у Адўлф Ҳитлернинг энг севимли ёзувчиси бўлмаган дейман. Эсдаликларда келишича, Ҳитлернинг устоли устида доим Достоевскийнинг китоблари турган.
Кейинчалик хатларини ўқиганимда, Туркистон босқинчиси ва шафқатсиз қотили Искобил (Скобелев) Достоевскийнинг энг яқин дўсти бўлганини ва Искобил ҳали Булғористондалик пайти унга махсус хат ёзиб: «Ғарбни қўй, Шарққа қараб юр, Туркистонни босиб ол!» деб маслаҳат берганини, шунга шавқлантирганини ўқидим ва тамоман кўнглим қолди. Чиндан Достоевскийда ирқчилик, шовинистлик, фашистлик кайфияти борлигига иқрор бўлдим».

Устознинг бу фикр-мулоҳазалари каминани ўйлантириб қўйди. Гарчи бир нечта асарини ўқиб чиққан бўлсам-да, мен учун Достоевский ҳалигача «очилмаган қўриқ»! Ҳар бир асари алоҳида дунё.

✍🏽@qoraa_qalam

#ўйларим
Ўтди даврон, кетди карвон.
Энди карвонлар қайдадир...
Биз эса ўша бекатдамиз –
Кимдир келар деган хаёлда.

✍🏽@qoraa_qalam

📚 «Hilol-Nashr» 15 ёшда!

🎙 Маҳмуд Маҳкамдан табрик

🎉 10 октябр куни соат 14:00 да «Hilol-Nashr»нинг 15 йиллигини «Dream Park» хиёбонида нишонлаймиз

@hilolnashr

#маълумот

ЭНГ КИЧИК МУАЛЛИФ
 
     Адабиёт тарихида жуда қизиқ ва ноодатий ҳолатлар талайгина. Тўрт ёшида китоб ёзиб, дунёга танилган америкалик Дороти Страйт ҳам ана шундай ғайриоддий тақдир эгаларидан бири.
     1958 йил 25 майда Вашингтонда туғилган Дороти Элмхёрст Страйт жуда нуфузли ва бой америкалик оилага мансуб бўлган. У 1962 йили, атиги тўрт ёшида, онасининг «Дунёни ким яратган?» деган саволига жавоб сифатида «How the World Began» («Дунё қандай бошланган») деб номланган китобча ёзган. Шу билан бирга ўзи ёзган китобини ўз расмлари билан ҳам безаган.
     Ота-она қизининг ёзганларини жиддий қабул қилиб, қўлёзмани «Pantheon Books» нашриётига юборишган. Нашриёт китобни 1964 йилда чоп этган. Шу тариқа Дороти олти ёшида нашр этилган китоб муаллифига айланган ва адабиёт тарихида энг ёш муаллифлардан бири сифатида ном қолдирган.
     Китоб боланинг дунё яралиши ҳақидаги тасаввуридан иборат. Унда христианликдаги Яратилиш воқеаси боланинг ўзига хос қараши билан ифодаланади.
 
✍🏽@qoraa_qalam

«Болалик хотираларим» асарининг 1963 ва 1995 йилда чиққан нашридан.

✍🏽@qoraa_qalam

#mulohaza
     Хайрулла Ҳамидов бир интервьюсида Саид Аҳмаддан иқтибос келтириб, мустақилликдан кейин ҳамма муаллифлар эски ёзган нарсаларини таҳрир қилишни бошлаганларини, «Жимжитлик» тамоман ўзгариб кетганини, фақат Ўткир Ҳошимов ҳеч қайси асарини ўзгартирмай, тузумдан тузумга ўта олганини эслаб ўтган эди. Ўша пайтда ҳаёт бўлган ёзувчи-шоирларни тушуниш мумкин, асарининг кейинги «ҳаёти»ни асраб қолиш учун ўзгартириш киритгани оддий ҳолдир. Лекин яна бир қизиқ ҳолатга дуч келдим.
     Кўпчилигимизга Ойбекнинг «Болалик хотираларим» асари таниш. Келинг, шу асарнинг 1963 йил «Ёш гвардия» нашриёти ҳамда мустақилликдан кейин, 1995 йили «Ғафур Ғулом» нашриёти томонидан чиқарилган нашрларидан бир кичкина парчани келтирсак:
 
    

«– Қани, ўғлим, кечаги чўпчакни айт! Жуда яхши чўпчак-да, – қистайди мени бобом.
     Айтмагунимча қўйиб юбормаслигини биламан-да, ёд олганим ибратли бир чўпчакни айтиб бераман. «Офарин, офарин!» дейди иккови ҳам қиҳ-қиҳ кулиб. Чол мени қўйиб юбормайди.
     – Қани, энди бир афанди айтиб берсин! – дейди бир кўзини қисиб бобомнинг ўртоғи.
     – Билади, билади. Қани, ўғлим, афандининг баққолдан мой олганини айт, – дейди орқамни қоқиб бобом.
     Мен жиндак тихирлик қилгандан сўнг тўтидай ғужиллаб бераман. Бобом қучоқлаб юзимдан ўпади. Ўртоғи соқолини селкиллатиб кулади:
     – Эсинг бажо. Илоҳим мингга кир! – дейди чол» («Ёш гвардия» нашриёти,1963 йил, 4-бет).

 
    

«– Қани, «бисмилло»ни айтиб бер! – деб қистайди.
     Айтмагунимча қўйиб юбормаслигини биламан-да, айтиб бераман. Чол мени қўйиб юбормайди.
     – «Лоилоҳа»ни айт, ўғлим!
     Буни ҳам тўтидай гужуллаб бераман. Бобом қучоқлаб, юзимдан ўпади. Ўртоғи соқолини селкиллатиб кулади:
     – Эсинг бажо. Илоҳим мулла бўл! – дейди чол» («Ғафур Ғулом» нашриёти,1995 йил, 6-бет).

 
     Шўро даврида чиққан нашрда бобоси чўпчак ва «афанди» айтиб беришни сўраган, охирида мингга кир, деб алқаб қўйган экан. 90-йиллардаги нашрда «бисмилло» ҳамда тавҳид калимасини айтишни сўраган, бобонинг дуоси ҳам «Илоҳим мулла бўл!» тарзида ўзгарган.
     Бу ерда мени қизиқтирган нарса ўзгаришнинг ўзи эмас, балки унинг сабаби.
     Ёзувчи Саид Аҳмад каби адибларни тушуниш мумкин. Мустақилликдан кейин собиқ тузум сиёсатини «ёрқин бўёқлар»да тасвирлаган асарларни қайта кўриб чиқиш, уларга ўзгартишлар киритиш имкони пайдо бўлган. Лекин Ойбекнинг 1963 йилги нашридан кейинги нашрда нега айнан шу парча ўзгарган?
     Буни Ойбекнинг ўзи кейинчалик таҳрир қилганми? Ёки асарнинг бошқа қўлёзма варианти бўлганми? Балки 1995 йилги нашрга тайёрловчилар матнга ўзгартиш киритишгандир?
     Қизиғи, 1977 йилда Ойбекнинг «Мукаммал асарлар тўплами»да чоп этилган «Болалик» матнида ҳам 1963 йилги вариант – чўпчак, афанди ва «Илоҳим мингга кир!» деган дуо сақланган. Шунинг учун масаланинг жавобини фақат «мустақилликдан кейин асар ўзгартирилган» деган тахмин билан изоҳлаш қийин.
     Агар бу ўзгаришнинг сабабини, уни ким ва қайси қўлёзма ёки нашрга асосланиб киритганини биладиганлар бўлса, изоҳларда фикр-мулоҳазалари билан ўртоқлашсалар, жуда миннатдор бўлар эдик.
 
✍🏽@qoraa_qalam

#tabrik
Устоз деганда кўпинча мактаб ёки олийгоҳда бизга дарс берган ўқитувчиларни тушуниб қолганмиз. Лекин ҳаётимизда маълум ютуқ ёки натижаларга эришгунимизга қадар умр йўлимизда учраган баъзи инсонлар ниманидир ўрганишимизга, ибратланишимизга сабабчи бўлишади.
Устоз – фақат дарс ўтиш, дафтар текшириш ёки баҳо қўйишдан ҳам юксакроқ мақом эгаси. У шогирди қалбига илмга муҳаббат уруғини қадайди, орзу қилишни, савол беришдан қўрқмасликни, хатосидан хулоса чиқаришни, энг муҳими, инсон бўлиб яшашни ўргатади. Баъзан эса бир оғиз гапи билан инсоннинг бутун тақдирини ўзгартиради.
Йиллар ўтиб, кўп нарсаларни унутамиз: биринчи дарслигимизни, биринчи қўнғироқни, ҳатто баъзи дарсларни ҳам. Аммо ҳаётимизда из қолдирган устознинг меҳри, овози ва бир оғиз насиҳати кўпинча умрбод ёдимизда қолади.
Устоз меҳнатининг самараси дарҳол кўринмайди. У бугун сабоқ беради, аммо унинг натижаси йиллар ўтиб, олимда, шифокорда, муҳандисда, шоирда, тадбиркорда, оддий ва ҳалол инсонда намоён бўлади. Шунинг учун ҳар бир яхши устознинг меҳнатида анча инсоннинг тақдири бор.
Устозлик – билим беришдан ҳам улуғроқ масъулият. Чунки устоз инсонга фақат нимани билишни эмас, қандай инсон бўлишни ҳам ўргатади. Каналимизни Эркин Малик, Озод Мунаввар каби устозларимиз ҳам кузатиб боришади.
Азиз устозлар! Бугунги байрамингиз муборак бўлсин!
Биздаги қанча яхши фазилатлар, билим ва ютуқлар ортида сизларнинг меҳнатингиз ҳам бор. Балки биз буни ҳар доим ҳам англаб етмасмиз. Аммо вақт ўтиб, ортимизга қараганимизда, ҳаётимиздаги энг муҳим инсонлардан бири устоз бўлганини янада чуқурроқ ҳис қиламиз.
Сиз эккан илм уруғлари кўкариб, сиз берган тарбия эзгу инсонларда давом этсин. Сиз ёққан илм чироғи авлодлар қалбида ҳеч қачон сўнмасин.

✍🏽@qoraa_qalam

#ўйларим
Баъзан инсонни темир панжаралар эмас, ўз қалби энг мустаҳкам қамоққа ҳибс қилади. Ақл бизга нимадан воз кечиш кераклигини айтади. Қалб эса айнан ақл тан олмаган нарсага яна бир бор қайтишни истайди. Ақл оқибатни кўради, қалб эса лаҳзани. Ақл «унут» дейди, қалб эса ҳар сафар ўша инсонни, ўша хотирани, ўша туйғуни қайта тирилтиради. Шунинг учун баъзан инсонни ақл эмас, қалб қамоққа ҳукм қилади.
Лекин қалбни ҳам «душман» деб бўлмайди. Чунки ақл инсонга қандай яшашни ўргатса, қалб нима учун яшаш кераклигини ҳис қилдиради. Ақл тинчлик излайди, қалб эса маъно. Ақл оғриқдан қочади, қалб эса баъзан оғриқнинг ўзида ҳам азиз бир нарсани асрайди.
Балки инсоннинг ҳақиқий етуклиги ақлни қалб устидан ҳукмрон қилишда эмасдир. Балки иккаласини бир-бирига қарши қўймай, бирга яшашни ўрганишдадир. Чунки ақл қамоқнинг эшигини очиши мумкин. Аммо ундан чиқишга қалбнинг ўзи рози бўлмаса, инсон барибир ўша ерда қолаверади.

✍🏽@qoraa_qalam

#mulohaza
     Бугун ишга бориш учун эрталаб соат 5 да уйдан чиққан эдим, ҳозир эса соат 19:50, 15 соат бўлибди. Машинани эшик олдига тўхтатдим, тепага чиқишдан олдин шундай чарчоқ босдики, шу ерда икки дақиқа дам олай дедим-у, мана бу видео чиқиб қолди.
     Раҳматли онам билан отам кўз олдимга келди. Бир куни онам билан ҳовлида ўтирганимизда отам кириб келди. Онам ўша пайтда тоғорада кир юваётган эди. Отам «Элиф, қани тур, кетамиз», деди. Онам ўрнидан турди. Кетаётганида онамнинг қўлидан тутиб: «Ойи, қаерга кетяпсиз? Ҳали ширгуруч қилмоқчи эдингиз-ку! Ҳеч бўлмаса қаерга кетяпмиз, деб бир оғиз сўраб қўймайсизми?» дедим. Онам: «Шунақаси ҳам бўладими, ўғлим? Одам ўз эридан қаерга кетяпмиз, деб сўрайдими? Биз бу йўлга охиратгача бирга бўлиш учун чиққанмиз. Унинг юрган йўллари менинг жаннатим. Кейин келиб сенга ширгуручингни ҳам қилиб бераман, болам», деган эди.
     Ўшанда ҳали мактабда ўқирдим. Эртаси куни ўқишга борганимда, ўқитувчим «Ҳамма эркин мавзуда иншо ёзсин», деди. Менинг иншомнинг сарлавҳаси «60 ёшга кирганимда ёнимда ким бўлади?» эди. Эртасига ўқитувчимиз синфга кириши биланоқ мени доскага чиқарди. «Ўғлим, бу қандай иншо, қандай сарлавҳа? Кўчиргансан десам – бунинг иложи йўқ, бу билан боғлиқ нарсага кўзим тушмади. Кечки пайт уйда хотиним билан ўқиб йиғладик. Ҳали бошланғич синфдасан, қалбингдаги, кўнглингдаги бу дарё қаердан?» деган эди.
     Ҳозирги пайтда эса йўллар доим банкка (моддий манфаатлар демоқчи шекилли) олиб боради. Ҳамма бир-бирининг ёнида шунчаки вақтинчалик ҳамроҳ. На қариликни ўйлайдиган бор, на охиратни. Оналар қизларига «Қизим, ишла, бирор касб эгаси бўл, эрингга муҳтож бўлма», дейишни бас қилинг энди. Инсон ўз севганига то охиратгача муҳтож. Оталар, эркаклик шунчаки фақат жинс билан белгиланмайди, фарзандларингизга одамийликни ўргатинг.
     Э-э, майли, ўзи кимга ҳам нима деяпман?! Ҳали замон тепага чиқаман, ўзимга овқат қиламан, кирларни ёяман, идишларни юваман. Кейин барвақт ухлаб, эрталаб вақтли ишга кетаман. 60 ёшга кирганимда ёнимда бир қаровчим бўлсин, ортиқ бошқа ҳеч нарсани хоҳламайман. Яхшилигингиз ҳам, ёмонлигингиз ҳам ўзингизга сийлов, қабримдан тош ўғирламанг, бошқа нарса сўрамайман.
     Энг ёмони – мусофирчиликдасан. Бу ердаги тирик мурдалар билан овора бўлиб, ҳатто раҳматлиларнинг қабрига ҳам бора олмайсан.

Маҳмуд Маҳкам таржимаси

P.S. Видеонинг бошидаги жумла:
Инсоннинг энг яқин дўсти турмуш ўртоғи бўлса, на дунёда, на охиратда чарчаб қолади.
 
✍🏽@qoraa_qalam

✍🏽@qoraa_qalam

#tabassum
ИШОНТИРИШ УСУЛИ
 
     Бир зиёфатда ўзбекнинг Афандиси деб ном чиқарган ёзувчи Адҳам Ҳамдам хайрлашаётиб мезбонга хасрат қилади:
     ‒ Янгангиз жуда ҳам рашкчи-да! Ўзим шафтолиқоқи бўлиб қолсам ҳам рашк қилавериб куйдиради. Мана, ҳозир ҳам уйга бориб, зиёфатдан қайтдим десам, ишонмайди.
     ‒ Қизиқ, унда… нима қилсак экан? ‒ мезбон астойдил ачинади.
     ‒ Э-э, эшак минишнинг ҳам йўли бор, ‒ дейди Адҳам ака мезбоннинг қулоғига сирли шивирлаб.
     ‒ Қ-қандай йўл экан?
     ‒ Мана бу дастурхондаги ноз-неъматлардан бир тугун қилиб машинамга ташлаб қўйинг-чи! Зора шунда янгангиз зиёфатдан келганимга ишонса…
 
     Шодмон Отабекнинг
     «Дўрмон ҳангомаларидан» китобидан
 
✍🏽@qoraa_qalam

#iqtibos
 
     – «Гўшт» бола уйқу ҳолатида турибди, биз нима қилмайлик, у барибир ҳеч нарсани сезмайди, қаршилик кўрсатиши мумкинлигини айтмаса ҳам бўлади. У бахтли уйқу оғушида.
     Қайнонам қўлини силтайди ва кўрсатмаларга мунтазир оқ кийимли иккала қиз яқин келади ва унга ёрдам бера бошлайди. «Гўшт» болани тепасида илмоғи бор қуш қафаси шаклидаги махсус тагликка жойлайдилар. Илмоқ билан қафасни тахтаси устидаги ҳалқага осиш мумкин бўларди, оқ либосдаги ёрдамчи қизлар шундай қиладилар ҳам. «Гўшт» боланинг бутун танаси қафасда, тагликдан фақат оппоққина, дўмбоққина бир оёқчаси осилиб қолади – қараб, кўзинг тўймайди.
     – Қилиниши керак бўлган биринчи иш, – тушунтиради қайнонам, – бу қонни чиқариб юбориш. Айтиб қўяй, бир вақтлар айримлар, агар шундай қилинмаса, «гўшт» боладан кўпроқ хушбўй ҳид келади ва тўйимлилиги ортади деб билишган. Бунда улар бир нарсага таянганлар: кореяликлар ит гўштидан таом тайёрлаганда бир томчи ҳам қон чиқармаганлар. Бир неча карра қилинган синовлар ва таққослашлардан кейин биз шундай хулосага келдикки, қони чиқариб юборилган «гўшт» боладан келувчи хушбўй ҳид шу амал қилинмаган боланикидан анча кучлироқ экан. Мақсад оддий: қон қанчалик яхши чиқариб ташланса, гўштнинг ранги шунча тоза бўлади. Агар қон охиригача чиқариб ташланмаса, тайёр маҳсулотнинг ранги паст, ҳиди ўткир бўлади. Шу боис бу амалга бепарво қараб бўлмайди.
     Қўлини чўзиб, қайнонам болани оёғидан тутади. Бола ўзининг қафасида бир нима деб чулдирайди ва талабалар унинг нима деётганини англаш учун диққат билан қулоқ соладилар.
     – Кесадиган жойни танланг, – давом этади қайнонам, «гўшт» бола бус-бутунлигини иложи борича яхши сақлаб қолишни эсдан чиқарманг. Одатда оёқ панжасидан кесилади ва қизил қон томири аниқланади, қон чиқа бошлаши учун кейин у қирқилади.
 
     Мо Яннинг
     «Мусаллас мамлакати» асаридан
 
✍🏽@qoraa_qalam

#taqriz
 
«МУСАЛЛАС МАМЛАКАТИ»
     Одатда бирор китобни ўқиб тугатсам, «иссиғида» ўша китоб ҳақидаги фикр-мулоҳазаларимни қоралаб қўйишга ҳаракат қиламан. Лекин бу сафар негадир ундай бўлмади. Хитойлик ёзувчи Мо Яннинг «Мусаллас мамлакати» китобини нега ўқишни бошлаганимни ўзим ҳам билмайман. Одатда кимдир тавсия қилган ёки ўзим яхши таниган муаллифларнинг китобини танлашга ҳаракат қилардим. Лекин бу сафар ундай бўлмади. Балки ёзувчининг Нобель мукофоти совриндори экани ҳам бу китобни танлашимга сабаб бўлгандир.
     Мо Ян (ҳақиқий исми Гуань Мое) «Мусаллас мамлакати»ни 1992 йили эълон қилган. Асарни ўқир эканман уни жиноят тергови, фантастика, сиёсий ва ижтимоий сатира, халқ ҳаёти ва инсон табиати каби турли қатламларни бир-бирига аралаштириб юборган мураккаб асар деган хулосага келдим. Муаллиф бу мавзуларни шу қадар қориштириб ташлаганидан асосий ғоя нима эканини ҳам тушуниб олиш қийин. Биринчи ақлимга келгани – Мо Ян Маркеснинг «хитойча варианти» экан деган фикр бўлди.
     Асарнинг энг қизиқ томонларидан бири «мусаллас»нинг ўзи. Мусаллас бу ерда шунчаки ичимлик эмас. У ҳирс ва нафс, бойлик ва мансаб, жамиятдаги ахлоқий бузилиш, одамнинг ҳақиқатни кўриш қобилиятини йўқотиши каби маъноларни ифодаловчи рамзга айланади. Воқеалар ривожининг илк босқичида Динг Гоуэр деган терговчи ҳикоянинг марказига кириб келади. У Мусаллас мамлакатидаги ғалати воқеаларни текширишга ҳаракат қилади. Бироқ борган сари воқелик билан уйдирма ўртасидаги чегара йўқола бошлайди. Воқеликни тўлиқ қамраб олишга улгурмасингиздан ёзувчининг ўзига ўхшаш Мо Ян исмли персонажнинг ҳам пайдо бўлиши романни янада мураккаблаштиради. Романда бир қарашда ақлга сиғмайдиган таомлар, ғалати зиёфатлар ва одам гўшти билан боғлиқ даҳшатли тасвирлар пайдо бўлади. Ўқувчи табиий равишда: «Бу ростдан ҳам содир бўляптими ёки ёзувчи атайлаб муболаға қиляптими?» деб қолади. Ундан ташқари ҳаддан ташқари ортиқча деталлар ҳам ўқувчи диққатини чалғитади. Масалан, айрим таомларнинг узун таърифи, мастлик саҳналари, ғалати персонажлар, беҳаё саҳналар аниқ бир воқеалар тизимини шакллантириб олишингизга халал беради.
     Айниқса, бола гўшти мотиви энг даҳшатли нуқта. Сотиш учун махсус болалар парваришланиши, нархини ошириш учун ўзаро рақобатлашиши ҳақидаги жойларини шунчаки ўқиб кетолмайсиз. Бола – беғуборлик, келажак, ҳимоясизлик рамзи. Катталар дунёси эса болани ҳимоя қилиши керак. Аммо асарда аксинча ҳолат юзага келади: катталар ўз манфаати учун ҳатто энг муқаддас нарсани ҳам «истеъмол» қилишга тайёр. Шу нуқтада «Мусаллас мамлакати»даги энг қўрқинчли нарса одам гўшти «ейиш»нинг ўзи эмас. Энг қўрқинчлиси одамлар бунга кўникиб қолиши. Беихтиёр яқин тарихда роса шов-шув бўлган «Эпштейн иши» кўз олдимга келди. Ҳар иккаласида ҳам умумий бўлган энг даҳшатли нуқта ҳимоя қилиниши керак бўлган боланинг ҳокимият, пул ва ҳирсга эга катталар томонидан инсон сифатида эмас, фойдаланиладиган объект сифатида кўрилиши. Мени романнинг ўзидан ҳам кўпроқ безовта қиладиган жиҳат шу бўлди. Одамлар гўё даҳшатли нарсаларни оддий ҳаётнинг бир қисми сифатида қабул қилиб боришади. Мана шу ерда роман ҳақиқий қўрқинчли тус олади. Чунки одам ўлдиришнинг ўзи жуда қўрқинчли нарса эмас. Одам ўлдириш одатий ҳолга айланган жамият қўрқинчли.
      Лекин қизиғи, бу китобни ҳеч кимга тавсия қилмаган бўлардим. Чунки ҳар бир китобни ҳам «албатта ўқинг» деб тавсия қилиш шарт эмас. Айрим асарларни инсоннинг ўзи топиши керак. «Мусаллас мамлакати» менда айнан шундай таассурот қолдирди: у ўқувчини роҳатлантиришга ёки унга тайёр хулоса беришга уринмайди. Аксинча, баъзи жойларда атайлаб ноқулай аҳволга солади. Шунинг учун уни кимгадир тавсия қилишдан кўра, «агар сизга ғалати, мураккаб ва бироз безовта қиладиган адабиёт қизиқ бўлса, ўқиб кўринг», деган бўлардим.
 
✍🏽@qoraa_qalam

#Zahroning_gaplari
Заҳро телефонда ўйин ўйнаш ёки нимадир томоша қилишдан кўра расмларни кўриб чиқишни ёқтиради. Бир пайтлар чиқарилган эски расмларимни қайтадан суратга олиб, ишлов бериб, телефонимга сақлаб қўйган эдим. Тунов куни Заҳро шу расмларни кўриб қолди.
‒ Ада, бу ким? ‒ деб сўради костюм-шим ва бўйинбоғда, соқоллари олиниб, арчилган тухумдек ялтираб турган расмимни кўрсатиб.
‒ Бу мен, қизим, ‒ дедим.
Кейинги расмга ўтилди. Бунисида ҳам соқол йўқ, талабалик пайтидаги расмим эди.
‒ Буниси ҳам сизми? ‒ сўради Заҳро.
«Ҳа» дедиму, қизимнинг юз ифодасига эътибор бердим. Негадир расмдаги «адаси»ни унча қабул қилмагандек туюлди.
‒ Қизим, қайси бири чиройли? ‒ деб сўрадим атайлаб. Заҳро бироз қараб турди-да:
‒ Мана буниси! ‒ деб бўйнимдан қучоқлаб олди.
Соқоли йўқ ада унга ёқмас экан 😅

✍🏽@qoraa_qalam

#шеърият
 
Иқбол МИРЗО
 
ЗУЛФИЯ
 
«Зулфияга қарама,
Нақ энангни кўрасан!
Мени яхши кўради,
Сўра, кимдан сўрасанг!»
Калтак ерди Абдулла,
Калтак еб ҳам қайтмасди.
– Ол-э, ўша Зулпини,
Керакмас! – деб айтмасди.
 
Ақлли қиз Зулфия,
Ҳаммасини билади:
Менга кўзи тушганда
Мийиғида кулади,
Дарслар кирмас қулоққа,
Самоларда хаёлим:
Зулфиянинг қўллари
Ипакдайин мулойим...
Китобимнинг ичида
Жилмаяди суврати.
Мени яхши кўради,
Мени яхши кўради...
 
... Йиллар ўтди, Абдулла,
Ҳаёт биздан кулди-я.
Сену мендек йигитдан
Воз кечди-я Зулфия!
«Зулфияга қарама,
Нақ энангни кўрасан!
Мени яхши кўради,
Сўра, кимдан сўрасанг!..»
 
Ақлли қиз эди-ку,
Ҳаммасини биларди:
Менга кўзи тушганда
Мийиғида куларди.
Мен-ку, майли...
Сениям
Тоза аҳмоқ қилди-я.
Биз ҳарбийда юрганда
Тегиб кетди Зулфия...
 
Китобимнинг ичидан
Учиб тушар суврати,
Севмаганман мен уни,
Абдул яхши кўради!
Йиртаман деб сувратин,
Йиртолмайман ҳар куни,
Севмаганман мен уни!
Севмаганман мен уни!..
 
✍🏽@qoraa_qalam

#jahon_adiblari_hayotidan
 
ҚИСҚА ҲИКОЯЛАР ҚИРОЛИ
 
     Баъзи ҳикоялар борки, том-том қилиб ёзилган романлардан кўра кўпроқ завқ беради. Машҳур америкалик ҳикоянавис адиб О’Ҳенрининг ҳикояларини ана шундай асарлар сирасига киритиш мумкин. Бу ҳикояларни ўқимаганлар ҳам ҳеч бўлмаса унинг асарлари асосида ишланган «Ишбилармон кишилар» фильмини яхши эслайди.
     Ёзувчининг асл исми Уильям Сидней Портер. У 1862 йил 11 сентябрда Шимолий Каролина штатидаги Гринсборо шаҳрида дунёга келган. Отаси ўз даврининг билимдон шифокорларидан бўлган. Иқтисодий қийинчиликлар орасида улғаяётган болакай онасидан эрта айрилди. Отасидан доришуносликни ўрганиб, 17 ёшида дорихонада хизматчи бўлиб ишлай бошлади.
 
     Давоми...
 
✍🏽@qoraa_qalam

#маълумот

КИТОБ ЎҚИГАНГА ПУЛ
     Сингапур ҳукумати ижтимоий тармоқларга қарамликни камайтиришнинг ноодатий усулини ўйлаб топди. Эндиликда кунига камида 15 дақиқа китоб ўқиган фуқаролар рағбатлантирилади. Сентябрдан амал қила бошланган ушбу дастур аҳолида мунтазам китоб ўқиш одатини шакллантиришга қаратилган. Мукофотни қўлга киритиш учун кунига камида 15 дақиқа китоб ўқиш талаб этилади. 15 дақиқалик мутолаага 20 та виртуал танга берилади. 1 000 та танга тўплангач, уларни 1 сингапур долларига (тахминан 9 200 сўм) алмаштириш мумкин. Натижалар ҳукуматнинг веб сайти орқали қайд этиб борилади. Расмийлар бу ташаббусни ижтимоий тармоқлардаги узоқ ушланиб қолишга муқобил сифатида кўрмоқда.
     Яқинда Сингапурнинг 15 ёшли ўқувчилари 2025 йилги Халқаро ўқувчиларни баҳолаш дастурида (PISA) Хитой ва Тайванни ортда қолдириб, ўқиш саводхонлиги бўйича дунёда биринчи ўринни эгаллаган эди.
 
Манба: The Straits Times
 
✍🏽@qoraa_qalam

#ўйларим
     67 йил бирга кечирилган умр... Баъзан бир инсонни нима учун яхши кўрганингизни айтиб бериш учун 67 йил ҳам камлик қилади. Унинг табассумларини, кутган кунларини, сиз учун қилган майда-чуйда яхшиликларини, оғир кунларда ёнингизда турганини санаб ўтириш шарт эмас.
     «Кампирим яхшитта...»
     Шу иккита сўзнинг ичига бир умр сиғиб кетибди.
     Эҳтимол, ҳақиқий муҳаббат ҳам шу бўлса керак: йиллар ўтиб, сочлар оқариб, хотиралар хиралашганда ҳам бир инсон ҳақида айтадиган энг катта гапингиз: «Яхши инсон эди...» бўлиб қолиши.
 
     Видео: Nurli Karvon
 
✍🏽@qoraa_qalam

#tadbir
Бир неча кун аввал устоз Эркин Малик қўнғироқ қилиб қолдилар. Анча гаплашдик. Суҳбат охирида «Шанба куни болаларни олиб «Ҳилол-нашр» ўтказаётган «Дастхат куни»га олиб келинг. Янги китобимга дастхат қўйиб бераман», деб қолдилар.
Уйдаги кутубхонамизда Эркин аканинг деярли ҳамма китоблари бор. Ҳатто китоб жавонимизни битта бўлими шу китоблар билан тўлган. Тадбирга устоздан бошқа Абдулкарим Ҳасан, Муҳаммад Зариф Муҳаммад Олим, Ғиёсиддин Юсуф ва Абдусаттор Икром каби ижодкорлар ҳам ташриф буюришини билгач, ҳам уларнинг дуосини олиш, ҳам болажонларнинг қалбидаги китобга бўлган иштиёқни ошириш мақсадида кечаги тадбирга бордик. Аксарият кишилар ёш болани нимани тушунарди деб бундай жойларга олиб келишмайди. Ёш бола биз ўйлагандан ҳам кўпроқ нарсани тушунади. Айниқса, энг «китобхонимиз» Заҳронинг Эркин ака билан берилиб гаплашганини кўриб, бунга ишонч ҳосил қилдим.

✍🏽@qoraa_qalam