Azatlıq Radiosı | Азатлык Радиосы

Хәерле иртә, хөрмәтле укучыларыбыз! Бүген 16 июль, әлеге сәгатькә булган кайбер хәбәрләрне барлыйк:

🔸Русия армиясенең Киевка дрон һөҗүме нәтиҗәсендә ике кеше һәлак булган, биш кеше яраланган дип хәбәр итә җирле хакимият.

🔸Ярославль өлкәсенә дроннар һөҗүме нәтиҗәсендә бер кеше һәлак булган, дүрт кеше җәрәхәтләнгән. Бу хакта өлкә губернаторы хәбәр итә.

🔸Дроннар Сарыртау өлкәсенең Энгельс шәһәренә һөҗүм иткән. Дрон 25 катлы торак йортка бәрелгән. Бу хакта украин мониторинг каналлары яза. Йорт Энгельстагы хәрби аэродромнан ике чакрым ераклыкта урнашкан. Өлкә губернаторы һөҗүм булуын раслады, әмма аның аэродромга ясалганын әйтмәде. Бары "гражданнар инфраструктурасы"ның зыян күрүен һәм җәрәхәтләнүчеләр булмавын әйтте. Exilenova+ мәгълүматларынча, дрон аэродромга төшкәч очкычлар тора торган урында янгын чыккан булуы ихтимал.

🔸Русия Һиндстанның нефть эшкәртү ширкәтләреннән бензин җибәрү күләмен арттыруны сораган. Бу хакта Reuters агентлыгы яза.

🔸Греция Европа берлегенең 21нче санкцияләр пакетын томалаган. Әлеге санкцияләр Русиянең сыекландырылган табигый газын өченче илләргә ташуны тыюны да үз эченә ала. Financial Times басмасы чыганакларга сылтанып язуынча, моңа сәбәп булып "Ямал СПГ" Арктика заводыннан чимал ташуга махсуслашкан грекның Dynagas кораблар ширкәте мәнфәгатьләре тора.

🔸Укытучыларга тәртип бозган өчен укучыны дәрестән куып чыгару тыелачак. Әлеге карарны Русия мәгариф министрлыгы раслаган. Моның урынына тәртип бозган укучыларны мәктәптәге махсус белгеч белән сөйләшүгә җибәрәчәкләр, ә укытучы әти-әнисе белән сөйләшәчәк. Әлеге кагыйдәләр 1 сентябрьдән гамәлгә керәчәк.

@azatliqradiosi

Көн язмасы: Варшауда башкорт сәяси тоткыннарны искә алдылар

Польшаның башкаласы Варшауда башкорт сәяси тоткыннарга багышланган фотокүргәзмә ачылды.

Биредә Баймак эше нигезендә төрмәдә утыручылар да, аңа кадәр дә фикерләре өчен кулга алынып зинданга утыртылган шәхесләрнең рәсемнәре, алар турында мәгълүмат бар. Башкортлар Русиядәге асаба халыкларыннан Путин режимының басымын үз җилкәсендә ныклап татыган милләт булып санала. Бу хакта Варшауда ачылган фотокүргәзмә вакытында да әйтелде. Аны оештыручылар - Азат милләтләр Лигасы. 

Фотокүргәзмә шәһәрнең үзәгендә, Krakowskie Przedmieście дигән җирдә эшли. Анда берничә стенд куелган. Һәрберсендә бүген төрмәдә утыручы сәяси тоткыннарның фотолары урнаштырылган, алар турында мәгълүмат язылган. Араларында Фаил Алсынов, Айрат Дилмөхәммәтов, Баймак эше нигезендә хөкем ителүче Әлфинур Рәхмәтуллина, Сания һәм Данис Үзәнбаевлар һәм башкалар бар. Мәгълүмат поляк телендә язылган. Күргәзмә "Башкортстан: сезнең һәм безнең азатлык өчен" дигән шигар астында уза.
 
 “Бу күргәзмә шәһәрдән шәһәргә күчеп йөри алса, моңа ирешә алсак, әйбәт булыр иде”, ди чарада катнашкан Башкорт комитеты әгъзасы, АКШта яшәүче активист Айгөл Лайон.

Аның фикерләре турында күбрәк👉 монда укыгыз.

@azatliqradiosi

Новосибирскида шәһәр халкы 70 яшьлек элекке сәяси тоткын Таһир Арслановны котлар өчен 50 мең сум акча җыйган

Арсланов колониядән 1 июнь көнне чыкты. Акча җыюны Новосибирски шәһәр шурасының элекке депутаты Светлана Каверзина башлады.

Апелляция мәхкәмәсе Арслановның хөкем карарын ике айга кыскартты.

Росфинмониторинг Таһир Арслановны экстремист һәм террорчылар исемлегенә керткән иде. Аны әлеге исемлектән колониядән азат ителгәч дә төшермәгәннәр. Шуңа Арсланов хисабыннан аена 10 мең сумнан да күбрәк акча ала алмый.
 
2023 елның августында мәхкәмә Вконтактеда сугышка каршы язган Арслановны өч ел колониягә хөкем итте. Ул күрше булган дәүләткә бәреп керүне "Кремль фашистларының яулап алу сугышы" дип атаган иде һәм хәрби комиссариатларны яндырырга чакырды. Мәхкәмә Арслановны террорчылыкка һәм киңкүләм тәртипсезлеккә чакыруда гаепле дип тапты. Бу хакта Азатлык Радиосы язды.

Арслановның кызының Киевта яшәвен һәм сугыш башлангач бомбадан качу урыннарында яшеренүен әйткән иде.

@azatliqradiosi

Татарстанның ТНВ телеканалына ясалма акыл тудырган салават күпере төсендәге байрак күренгән видео өчен административ эш ачылган

Бу хакта Mash Iptash Телеграм каналы хәбәр итә.

Видео 1 июньдә – Балаларны яклау көнендә чыккан. Анда ясалма фәһем ярдәмендә тудырылган алып баручы Әминә Юнысова һава торышы турында сөйли, экранда туңдырма киоскы янында торучы балалар күренә. Шул вакытта киоск киштәсендә салават күпере төсләрендәге байрак та күренә. Русия хакимияте аны “ЛГБТ халыкара хәрәкәте” дип атаган, әмма чынлыкта рәсми теркәлгән оешма булмаган берләшмәнең символикасы дип саный.

Mash Iptash язуынча, бу видео инде ТНВ телеканалының социаль челтәрендәге сәхифәләреннән бетерелгән.

Idel.Реалии мәхкәмә сайтындагы карточкага сылтанып язуынча, эшне карау 3 августка билгеләнгән.

Хәерле иртә, хөрмәтле укучыларыбыз! Бүген 15 июль, әлеге сәгатькә булган кайбер хәбәрләрне барлыйк:

🔸Русия армиясенең Одессага дроннар һөҗүме нәтиҗәсендә өч кеше һәлак булган, өч кеше яраланган. Бу хакта җирле хакимият вәкилләре хәбәр итә. Чернигов өлкәсенә һөҗүмдә бер кеше үлгән.

🔸Бүген төнлә Татарстанда ракет һөҗүме куркынычы режимы кертелде. Kazanfirst язуынча, кайбер эре шәһәрләрдә сирена тавышлары ишетелгән. Казан, Түбән Кама һәм Бөгелмә һава аланнары вакытлыча очкычларны кабул итмәде һәм җибәрмәде. Сәгать иртәнге алтылар тирәсендә чикләүләр алынды. Ел башыннан Татарстанда ракет һөҗүме куркынычы режимы 21 тапкыр кертелгән. Бу хакта республиканың дигиталь үсеш министрлыгы хәбәр итте.

🔸Болгарстан "теләк белдерүчеләр коалициясе" дип аталган төркемдә башка катнашмаячак. Бу Украинага Русия агрессиясенә каршы торуда ярдәм итүче илләр коалициясе. Бу хакта Болгарстан президенты Румен Радев белдерүенә сылтама белән Bloomberg яза.

🔸Татарстан рәисе Рөстәм Миңнеханов бензин белән ажиотаж аркасында ягулык станцияләрен даими тикшерергә һәм хокук бозулар ачыкланганда чаралар күрергә кушты.

🔸Дөнья футбол беренчелегенең ярымфиналында Испания Францияне 2:0 исәбе белән җиңде.

@azatliqradiosi

Үзбәкстанның Кануннар чыгару пулаты үзбәкстан әлифбасын латин имласы нигезендә үзгәртүне раслады

Әлеге реформа Sh, Ch, O’ һәм G’ - ны Ş, Ç, Ö һәм Ğ - га үзгәртүне күздә тота. Бу үзбәк язуын башка төрки телләрнең әлифбалары һәм уртак төрки әлифба белән күбрәк ярашлы итәчәк.

Үзгәрешләрнең төп максаты — үзбәк телен дигитал мохиттә куллануны җиңеләйтү, аны заманча халыкара стандартларга туры китерү һәм төрки телләр киңлегенә кертүне арттыру.

▪️1999 елның көзендә Татарстан Дәүләт шурасы татар телен латинчага күчерү турында канун кабул иткән иде. Кайбер мәктәпләрдә сынап карау рәвешендә латин язуы белән укытуны керттеләр, латин телендә китаплар күренә, газетлар чыга башлады.

▪️Бу идеяне хуплаучылар латин хәрефләре татар теленең фонетик үзенчәлекләрен төгәл итеп тапшырырга булыша, ә Мәскәүнең үзендә күпчелек элмә такталарны инде күптәннән инглиз телендә язалар, дип белдерде. Каршы килүчеләр исә латин әлифбасы татар телендә 12 ел гына кулланылган, ә кириллица озаграк, диде. Шуңа күрә ниндидер башка язылышка күчәргә булгансыз икән, ике мең елдан артык булган гарәп имласын кулланырга кирәк, дип киңәш итте.

▪️2002 елда Владимир Путин милли телләрдә кириллицадан башка әлифбаны куллануны тыя торган канун имзалады. 2003 елның 25 декабрендә Татарстанның Конституция мәхкәмәсе республика хакимиятләренең татар телен латин әлифбасына күчерү өчен бөтен вәкаләтләре дә бар, дип белдерде. Шул рәвешле федераль карар белән каршылыкка керде

▪️Бу хәлләргә бер елдан соң нокта куелды. 2004 елның 16 ноябрендә Русия Конституция мәхкәмәсе "Русия халыкларының телләре турындагы" һәм "Татарстан республикасы халыкларының телләре турындагы" кануннарның кайбер кагыйдәләренең Конституциягә ярашлылыгын тикшерү эшенә бәйле карарын игълан итте. Мәхкәмә Татарстанда рәсми әлифба — кириллица булып калачак, дип тапты.

@azatliqradiosi

Саха халкы хокуклары бозылыу тутында сөйлүче Якутиянең элекке депутаты икенче штраф салынганнан соң илдән киткән

Якутия парламентының элекке депутаты, хакимият тарафыннан "ят агент" дип танылган Александр Иванов Русиядән китте. Бу хакта "Люди Байкала" хәбәр итә.

15 июнь көнне Якутскидагы мәхкәмә сәясәтчене хакимияткә нәфрәт тудыру маддәсе нигезендә 20 мең сум штрафка тартты.
Иванов белдерүенчә, илдән китәргә дуслары киңәш иткән, әмма тиздән кайтырга исәпли.

Штраф Ивановның Алтай республикасындагы чыгышы видеоязмасы өчен салынган. Анда сәясәтче төрки халыкларның мәдәни бердәмлеге турында фикер йөртә, җирле үзидарәнең мөмкинлекләре киметелүен тәнкыйтьли һәм ил җитәкчелеген тарихны бозып күрсәтүдә гаепли. Лингвистик экспертиза нәтиҗәсендә әлеге видеоязмада федераль хакимиятнең "төрки халыкларның дошманы" буларак тасвирлануы турында нәтиҗә ясалган.

Февральдә Якутия парламенты - Ил Тумэн депутатлары Ивановка каршы гариза язды. Моңа Ивановның видеоязмада "саха халкы ирексез", ә Якутиядә кайчак "ана телен өйрәнүне тыялар" дигән сүзләре сәбәп булган. 27 февральдә Ивановны "ят агентлар" исемлегенә керттеләр.

Мартта аны илнең бөтенлеген бозу чакыруда гаепләп 90 мең сум штрафка тартканнар иде. Моннан тыш депутатлык мандатын алдылар. Әлеге мәсьәлә каралганда Ивановның үзен утырышка кертмәделәр.

@azatliqradiosi

Башкортстанның Салават шәһәре сәнәгать зонасына дроннар һөҗүм итте.

ASTRA телеграм-каналының OSINT-мәгълүматларына караганда, һөҗүм Русиянең иң зур нефть эшкәртү һәм нефть химиясе комплексларының берсе булган "Газпром нефтехим Салават" ширкәтенә ясалган.

Биредә бензин, дизель һәм авиация ягулыгы җитештерелә.

Украина Русия һөҗүмнәренә җавап итеп, үзе дә Русиядәге стратегик ширкәтләргә дроннар җибәреп тора. Шуның нәтиҗәсендә илдә моңарчы күрелмәгән ягулык кризисы чыкты.

Уфа мэры Ратмир Мәүлиев рәсми рәвештә вазифасыннан азат ителде

Вазифа вәкаләтләреннән арттыруда һәм ришвәт алуда гаепләнүче Ратмир Мәүлиевны рәсми рәвештә Уфа мэры вазифасыннан азат иттеләр. Моңа кадәр Башкортстан башлыгы "мәхкәмәгә кадәр" аның шәһәр башлыгы булып калачагын белдергән иде.

Уфа шәһәр шурасы мэр Ратмир Мәүлиев белән килешүне өзде. Бу хакта бүген шәһәр шурасының чираттан тыш утырышында аның рәисе Марат Васимов белдерде, дип яза "Башинформ".

Васимов сүзләренчә, шәһәр шурасына Мәүлиевның дәүләт серенә керү рөхсәтен туктату турында рәсми белдерү килгән.
"Хакимият башлыгы белән төзелгән контрактның 8нче бүлегенең 3нче пунктына ярашлы, килешү аның дәүләт серенә керү рөхсәте туктатылган очракта өзелергә тиеш", — диде Васимов.

"Башинформ" язуынча, депутатлар Мәүлиев белән 2022 елның мартында төзелгән килешүне өзү турындагы карарны бертавыштан кабул иткән.

Узган атнада ук Ратмир Мәүлиевның исеме мэрия сайтындагы «Җитәкчелек» бүлегеннән алынуы билгеле булган иде. Аның урынына анда хәзер шәһәр башлыгы вазифаларын башкаручы Рөстәм Шәриповның исеме күрсәтелгән.

🔻Мәүлиевны 28 апрельдә тоткарладылар. Аны вазифа вәкаләтләреннән арттыруда һәм аеруча зур күләмдә ришвәт алуда шикләнәләр. Ул үз гаебен танымый.

🔻Тоткарланганнан соң берничә көн Мәүлиев тикшерү изоляторында (СИЗО) булды, соңрак аны өй сагына күчерделәр, ә июль башында Башкортстан Югары мәхкәмәсе аңа карата билгеле бер гамәлләрне кылуны тыю рәвешендә чикләү чарасы билгеләде.

Татарстан белән Башкортстанга Русиянең Украинага каршы баскын сугышыннан табутлар кайта да кайта

Бүгенге көндә безгә Татарстаннан – кимендә 9353 сугышчы үлеме, Башкортстаннан кимендә 10493 үлем турында билгеле.

Бу саннарны Азатлыкның "Сугышта үлүчеләр" хисабы күрсәтә. Хисапны без сугыш башыннан бирле алып барабыз.

#сугышта_үлүчеләр
@azatliqradiosi

⚡️Башкортстанның Салават шәһәре сәнәгать зонасына дроннар һөҗүм итте

ASTRA телеграм-каналының OSINT-мәгълүматларына караганда, һөҗүм Русиянең иң зур нефть эшкәртү һәм нефть химиясе комплексларының берсе булган "Газпром нефтехим Салават" ширкәтенә ясалган. Нәтиҗәдә янгын чыккан.

Шулай ук басманың OSINT анализына күрә «Роснефть-Опт» нефть базасы ширкәтендә дә янгын чыккан булуы ихтимал.

Республика башлыгы Радий Хәбиров Салаватның сәнәгать зонасына һөҗүм булуын раслады, әмма аның кайсы ширкәткә ясалуын әйтмәде. Хәбиров белдерүенчә, дрон калдыклары төшү нәтиҗәсендә берничә урында ут чыккан.

"Зыян күрүчеләр юк", диде ул.

▪️Бүген иртән Башкортстанда дроннар һөҗүме куркынычы игълан ителде. Уфа һава аланы очкычларны кабул итмәде һәм җибәрмәде.

▪️Узган елның 24 сентябрендә "Газпром нефтехим Салават" ширкәтенә һөҗүм ясалган иде инде.

▪️Салават шәһәре Украина чигеннән 1400 чакрым ераклыкта урнашкан.

@azatliqradiosi

12 июльдә Удмуртиянең дәүләт шурасы бинасы янында туган телен яклап үз-үзенә кул салган удмурт галиме Альберт Разинны искә алу чарасы узды

Исән булса, Разинга 12 июнь көнне 86 яшь тулыр иде.

Азатлык Радиосы чыганаклары хәбәр итүенчә, чараны удмурт милли хәрәкәте вәкилләре оештырган. Анда Татарстаннан да бер төркем татар милләтпәрвәрләре катнашкан.

Разинның үз-үзенә ут төрткән урынга чәчәкләр салганнар һәм ул фаҗига көнен искә алганнар.

Аннары халык удмуртларның милли-этнографик йортка җыелган. Бу йорт Альберт Разин җитәкчелегендә төзелгән булган.

Урманда дини әһелләр белән халык катнашында искә алу йоласы узган.

Моннан тыш зур аш мәҗлесе оештырылган. Анда төрле яклардан килгән 100дән артык кеше катнашкан. Удмурт җырлары башкарылган. Удмурт кызы “Туган тел”не башкарган һәм аңа чарада катнашучылар да кушылган.
 
▪️Альберт Разин 2019 елның 10 сентябрендә Удмуртия Дәүләт шурасы бинасы янында үз-үзенә ут төртте. Кулында депутатлардан милләтне саклап калуны таләп иткән язулы плакатлары да бар иде.

ТНВ телеканалына каршы "нацист атрибутикасын" яки "экстремист оешма" символикасын ачык күрсәтү маддәсе нигезендә административ эш ачылган

Казанның Вахитов районы мәхкәмәсе сайтындагы эшкә Idel.Реалии игътибар иткән.

Эш мәхкәмәгә бүген иртән килеп ирешкән. Административ эшнең нәрсә сәбәпле ачылуы әлегә билгесез. Утырыш көне дә әле билгеләнмәгән.

20.3 маддәнең 1нче өлеше нигезендә "Яңа Гасыр" телерадиокомпаниясенә 10 меңнән 50 мең сумга кадәр штраф яный.

Тулырак 👉 безнең сайтта укый аласыз.

@azatliqradiosi

Азат Мифтахов Харп төрмәсендә әнисе белән очрашкан

Бу – Харпта Гөлнур Хөсәенованың улы белән беренче күрешүе. Ул улының кәефләре турында сөйләде. Азат аңа күрсәтелгән теләктәшлекне тоям, дигән.

@azatliqradiosi

Иртәгә Русия Банкы Чаллының 400 ел уңаеннан өч сумлык тәңкә чыгарачак
 
31 граммлы көмеш тәңкәдә тугъра, мэрия, бизнес-үзәк һәм КАМАЗ төшерелгән.
 
Элегрәк тарихчыларда Чаллының 400 еллыгы бәхәсләр уятты. Алар шәһәргә татар дәүләтчелеге чорында ук нигез салынган дип саный.

— Монда тарихчы Владимир Ермаков тәкъдим иткән архивка нигезләнгәннәр. Бүгенге Чаллы биләмәләрендә татар шәһәрчеге бар. Ул Казан ханлыгы чорында ук булган. Монда туктаусыз үсеш булганмы дигән мәсьәлә бар. Эш шунда, Куйбышев сусаклагычында күп кенә урыннар су астында калган. Шулай да безнең археологлар өйрәнгән хәзерге Чаллы шәһәрендәге татар шәһәрчеге үзе бер факт булып тора, — дип белдергән иде тарих фәннәре докторы Радик Исхаков.

Чаллы шәһәрендә археологик казыну эшләре алып барган тарихчы Альберт Нигамаев Азатлык белән сөйләшкәндә "урыс кешеләре тора башлагач кына" шәһәргә нигез салынган дигән фикер белән килешмәде. Ул җирлектә Алтын Урда истәлекләре табылуын, шәһәр атамасының татардан чыгуын әйткән иде.
 
Тулырак 👉монда

Башкортстан эшмәкәре ике республика арасында күпер салырга планлаштыра
 
Башкортстан эшмәкәре Камил Сираҗетдинов Башкортстан белән Татарстан чигендәге Иске Янегет һәм Актаныш авыллары арасында Агыйдел елгасы аша күпер төзү өчен акча җыя башлавын игълан иткән.
 
Җирле халык дистә еллар буе елганың ике яры арасында паром белән яки кышын боз өстеннән йөри.
 
UTV язуынча, түрәләр күпер төзелешенә бюджетта акча булмавын әйткән. Шуннан соң Сираҗетдинов акчаны үзе җыярга булган һәм социаль челтәрләр аша инвесторларга, ширкәтләргә мөрәҗәгать иткән.
 
Хәзер ул техник-икътисади нигезләмә әзерләү өчен 3,5 миллион сум акча җыя. Теләгән һәркем кимендә биш мең сум иганә кертә ала.
 
▪️Башкортстанда авыл халкының акча җыеп, күпер салу, юллар төзекләндерүнең бу беренче очрагы гына түгел. 2024 елда Белорет районы Исмакай авылында яшәүчеләр үзләре агач күпер салган. Шулай ук Баймак районы Темәс авылына керү юлындагы ярымҗимерек күперне авыл ирләре үзләре ремонтлап куйган. Акчаны да бөтен авыл белән җыйганнар.
 
▪️Шул ук вакытта Мәскәүнең Украинага каршы башлаган сугышында катнашучы сугышчыларны һәм аларның гаиләләрен яклауга Башкортстан 2026 елда бюджеттан якынча 25 миллиард сум бүлде.

#Башкортстан

@azatliqradiosi