اندیشه حقوقی

ــــــــــ یک ــــــــــ

«قاضی ار با ما نشیند برفشانَد دست را
محتسب گر مِی خورَد معذور دارد مست را»

سعدی،

گلستان، باب دوم: در اخلاق درویشان،

کلیات، به تصحیح محمدعلی فروغی، تهران، هرمس چاپ ۷، ۱۴۰۳، ص. ۹۷.

ــــــــــ دو ــــــــــ

«چو خویشتن نتوانَد که مِی خورد قاضی
ضرورت است که بر دیگران بگیرد سخت
که گفت پیرزن از میوه می‌کند پرهیز؟
دروغ گفت که دستش نمی‌رسد به درخت»

سعدی،

قطعه‌ها و تک‌بیت‌ها،

همان، ص. ۱۰۵۴.

#ادبیات_و_حقوق

@Lapenseejuridique

آذر کیوان آذری عضو هیئت علمی دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران بود که پس از انقلاب از تدریس محروم شد، یا، به عبارت دقیق‌تر، دانشگاه و دانشجویان از حضورش محروم شدند.
مقالۀ «نقدی بر مادۀ سه قانون تجارت» از جمله معدود نوشته‌های اوست که منتشر شده و اکنون در دسترس است. مقاله‌ای که نکته‌سنجی و تحقیق روشمند او در حقوق تجارت را می‌رسانَد.
ایشان، به جز چند مقاله، چند جزوه هم در حقوق تجارت نوشته بود که پیداکردن‌شان ابداً آسان نیست.

@Lapenseejuridique

آذر کیوان آذری،

«نقدی بر مادۀ سه قانون تجارت»،

مجلۀ دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، ۱۳۵۶، شمارۀ ۲۰.

#متن_کامل

@Lapenseejuridique

برای کسانی که به تحقیق در زمینۀ حقوق بین‌الملل خصوصی مشغول‌اند، انتشار چهار کتاب جدید دکتر سعید حقانی، عضو هیئت علمی دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه بهشتی، در حکمِ مائده‌ای است که از آسمان فرو افتاده باشد.
این چهار جلد، که در واقع یک دوره حقوق بین‌الملل خصوصی در رویۀ قضایی ایران را تشکیل می‌دهد، رهاوردِ تحقیق حقوقدانی است که، بر خلاف‌آمدِ عادتِ بسیاری از معاصران ما، از کتاب‌سازی و مقاله‌ سر هم کردن، سخت بیزار است.
ایشان در مقدمۀ اثر خود توضیح داده است که استناد به رویۀ قضایی، در مقام یکی از منابع حقوق، در وضع کنونی ایران ممکن نیست، چون نه ساختار قضایی ما آن نظم آهنینی را که لازمۀ پیدایش رویۀ قضایی است دارد و نه آراء محاکم‌مان به صورت منظّم و با ترتیبِ معلوم منتشر می‌شود که بتوان از آنها آگاه شد. با این حال، گردآوردن این آراء و نظریات مشورتی چند فایدۀ اساسی دارد. یکی اینکه، حتی اگر بیان‌کنندۀ رویۀ قضایی نباشد، دست‌کم رویکرد بعضی از محاکم و نیز اداره کل حقوقی قوۀ قضاییه را در مواجه با مسائل مربوط به حقوق بین‌الملل خصوصی نشان می‌دهد. دیگر اینکه می‌توان بسیاری از فرض‌هایی را در این مجموعه یافت که در عمل پیش می‌آید، ولی نشانی از آنها در بسیاری از نوشته‌های اقتباس‌شده از حقوق فرانسه نیست. به علاوه، یادداشت‌هایی که نویسنده در پایان آراء و نظریات آورده است خود ارزش نظری مستقلی دارد.
امیدواریم روزگاری دادگستری ما چنان سامان پیدا کند که رویۀ قضایی جای شایستۀ خود را در منابع حقوق باز کند. تا آن روز، که عمرِ چندین و چند نسل در حسرت آن به سر رسیده است، باید قدردانِ همت و پشتکار محققان پرحوصله و فاضلی چون سعید حقانی باشیم که، در این قحط‌سال تحقیقات جدی، هنوز دامن پژوهش‌های اصیل را رها نکرده‌اند.

@Lapenseejuridique

* سعید حقانی، تابعیت در رویۀ قضایی ایران، انتشارات گنج دانش، چاپ نخست، ۱۴۰۵.

* سعید حقانی، تعارض قوانین در رویۀ قضایی ایران، انتشارات گنج دانش، چاپ نخست، ۱۴۰۵.

* سعید حقانی، شناسایی و اجرای احکام و اسناد در رویۀ قضایی ایران، انتشارات گنج دانش، چاپ نخست، ۱۴۰۵.

* سعید حقانی، تعارض صلاحیت بین‌المللی در رویۀ قضایی ایران، انتشارات گنج دانش، چاپ نخست، ۱۴۰۵.

#معرفی_کتاب

@Lapenseejuridique

جلوه‌ای از جلوه‌های حقوق اهریمنی

(دربارۀ میراث هیتلر از حسن شهید نورایی
به گردآوری و گزارش علی سطوتی قلعه)

مهدی جوادی

#یادداشت

@Lapenseejuridique

‍ «میراث هیتلر» منتشر شد.

حسن شهیدنورایی (۱۳۳۰-۱۲۹۱) امروز بیشتر به‌واسطهٔ نامه‌نگاری‌های صادق هدایت با او شناخته می‌شود، اما در دههٔ ۱۳۲۰، در مقام استاد حقوق دانشگاه تهران و نویسنده و مترجم، با انتشار مقالات متعدد در روزنامه‌ها، از جایگاه و اعتبار تثبیت‌شده‌ای برخوردار بود.

میراث هیتلر، پنج هفته در آلمان امریکایی روایت ناتمامی است از سفر شهیدنورایی به منطقهٔ تحت اشغال امریکا در آلمان در تابستان ۱۳۲۵ ـــ یک سال و چند ماه پس از سقوط رایش سوم. این سفرنامه در نیمهٔ دوم همان سال در دو روزنامهٔ چاپ تهران به‌صورت مسلسل منتشر شد.

شهیدنورایی در هر منزل از این سفر در پی آن است تا دریابد چرا کار آلمانی‌ها به نتیجه‌ای خفت‌بار در پایان جنگ جهانی دوم انجامید و اکنون این ملت درهم‌شکسته در فلاکت و بی‌سامانی چطور روزهایش را به شب می‌رساند و با چه توش‌و‌توانی می‌خواهد از رؤیاهای بربادرفته و کابوس‌های برجای‌مانده برخیزد.

نویسنده برای یافتن پاسخ این پرسش‌ها به هر گوشه‌‌ای سرک می‌کشد و با طیف گسترده‌ای از ساکنان این سرزمین بلازده به گفت‌و‌گو می‌نشیند. پاسخ‌ها طبیعی است که یکسان نباشند، اما در کنار یکدیگر تصویری کمابیش زنده از حال‌و‌هوای آلمان در روزهای اشغال به دست می‌دهند.

میراث هیتلر | نوشتۀ حسن شهیدنورایی | گردآوری و گزارش علی سطوتی قلعه | نشرنو، چاپ اول ۱۴۰۵، قطع رقعی، جلد شومیز، ۲۰۸صفحه، قیمت: ۶۸۰.۰۰۰تومان، #منتشر_شد.

ــــــــــــــــــــــــــــــــ

سفارش و خرید از وب‌سایت نشرنو:

@nashrenow | nashrenow.com

@alisatvatiqale

اندیشه حقوقی pinned a file

«جبران خسارت محکومانِ بی‌گناه: ماجرای یک دعوای نافرجام»،

مهدی جوادی،

دوفصلنامۀ تحقیق و توسعه در حقوق مسئولیت مدنی، دورۀ ۱، شمارۀ ۱، تابستان ۱۴۰۵، صفحات ۸۰-۱۴۸.

#مقاله

@Lapenseejuridique

از اولیویه ژوانژان و دربارۀ او پیش‌تر در این کانال به اشتراک گذاشته‌ایم:

* اهمیت روش‌شناسی در حقوق و یادداشتی دربارۀ آن با عنوان حقوق متعهد،

* تراتولوژی حقوقی و یادداشتی دربارۀ آن با عنوان تراتولوژی حقوقی در اندیشۀ اولویه ژوانژان،

* خطر تفسیر و یادداشتی دربارۀ آن،

* نقدی به ترجمه‌های فرانسوی آثار ساوینی و چند جملۀ دیگر از کتاب ژوانژان در این‌باره.

* تمام این یادداشت‌ها دربارۀ ژوانژان، حتی آنها که نام نویسنده در آنها ذکر نشده، از مهدی جوادی است.

@Lapenseejuridique

چند اشاره

یکی اینکه «علم تاریخی حقوق» سهو قلم نیست و بحث در اینجا به طور خاص پیرامون «علم تاریخی حقوق» است و نه «تاریخ حقوق»، چون جدالِ ساوینی با بسیاری از پیروان کانت بر سر اهمیت تاریخ حقوق، که کمتر کسی انکارش می‌کرد، نبود، بلکه این نزاع فکری از اساس بر سر این بود که آیا یک علم، مثلاً علم حقوق، می‌تواند «تاریخی» باشد یا نه و یا اینکه می‌شود در جستجوی «نظامِ تاریخ» بود یا نه، چون کانت تاریخ را بدین سبب علم نمی‌دانست که، در آن، معرفت بر پایۀ داده‌ها (Cogito ex datis) است و نه بر پایۀ اصول (cogito ex principiis).
دوم اینکه «ارگانیسم» یعنی موجود زنده‌ای که چندین اندام دارد که در هماهنگی و به عنوان یک کل عمل می‌کنند و با کارکردهای مختلف و متقابلی که دارند ادامۀ حیات را ممکن می‌سازند. گاه به مجموعۀ این اندام‌ها نیز ارگانیسم می‌گویند.
دیگر اینکه آنچه را ما «ملت» ترجمه کردیم می‌شد «مردم» یا «خلق» هم ترجمه کرد، و به جای «روح» یا «روحیه» هم می‌شد «وجدان» یا «شعور» را به کار برد.
در نهایت اینکه، در دقیقۀ یک، منظور ژوانژان از چند کلمه دقیقاً روشن نبود که ما آن را «نقطۀ اتکای یک نظام در حال تحوّل» ترجمه کردیم، در حالی که ترجمۀ واژه‌به‌واژه‌اش «نقطۀ اتکای یک نظام، یک تحوّل» است.

@Lapenseejuridique

علم تاریخی حقوق در اندیشۀ ساوینی،

اولیویه ژوانژان،

به زبان فرانسه با زیرنویس فارسی.

#گفتار_حقوقی

@Lapenseejuridique

«حقوقدانانْ قوانینِ مدنی را چنان مطالعه می‌کنند که گویی این قوانین فقط آن قواعدی را مقرر می‌کند که خرد قادر به درک آنهاست. غلبۀ قانون نزد ایشان غلبۀ خرد است. البته باکی ندارند از اینکه فن تقنین را به نقد بکشند. در نقدشان هم، از آنجا که در تدوین قوانین مدرن نقایص بسیار است، نشانی از آشتی نیست، با این همه، نقد آنها از فن پیش‌تر نمی‌رود. قانون، در مقام بیان ارادۀ قانونگذار، همیشه در نظرشان محترم است. هر حقوقدانْ وارثِ یک کشیش والامقام است. او، در منصب مدافع حقوق، بر این باور است که باید مدافع قوانین باشد. متنی که در روزنامۀ رسمی منتشر می‌شود تقدس می‌یابد. دانشگاهها و محاکم بناهایی‌اند که وقف این مذهب شده‌اند.»

ژرژ ریپر،

نظام دموکراتیک و حقوق مدنی مدرن.

Georges Ripert, Le régime démocratique et le droit civil modern, Paris, LGDJ., 2e édition, 1948, n. 3.

#اندیشه_حقوقی

@Lapenseejuridique

دربارۀ ناصر کاتوزیان پیش‌تر در این کانال به اشتراک گذاشته‌ایم:

* بین سطرهای حقوق: امیرناصر کاتوزیان؛ داستان یک زندگی از سعید حقانی،
* مردی که در زمانۀ خویش می‌زیست از مهدی جوادی،
* گوشه‌نشینی حقوقدان (دوگانۀ لارنز ــ کاتوزیان) از مهدی جوادی،
* گزارشی از وصیّت در حقوق مدنی ایران: اوّلین رسالۀ دکتری حقوق از دانشگاه تهران منتشرشده در مجلۀ حقوقی وزارت دادگستری.

@Lapenseejuridique