چند اشاره

یکی اینکه «علم تاریخی حقوق» سهو قلم نیست و بحث در اینجا به طور خاص پیرامون «علم تاریخی حقوق» است و نه «تاریخ حقوق»، چون جدالِ ساوینی با بسیاری از پیروان کانت بر سر اهمیت تاریخ حقوق، که کمتر کسی انکارش می‌کرد، نبود، بلکه این نزاع فکری از اساس بر سر این بود که آیا یک علم، مثلاً علم حقوق، می‌تواند «تاریخی» باشد یا نه و یا اینکه می‌شود در جستجوی «نظامِ تاریخ» بود یا نه، چون کانت تاریخ را بدین سبب علم نمی‌دانست که، در آن، معرفت بر پایۀ داده‌ها (Cogito ex datis) است و نه بر پایۀ اصول (cogito ex principiis).
دوم اینکه «ارگانیسم» یعنی موجود زنده‌ای که چندین اندام دارد که در هماهنگی و به عنوان یک کل عمل می‌کنند و با کارکردهای مختلف و متقابلی که دارند ادامۀ حیات را ممکن می‌سازند. گاه به مجموعۀ این اندام‌ها نیز ارگانیسم می‌گویند.
دیگر اینکه آنچه را ما «ملت» ترجمه کردیم می‌شد «مردم» یا «خلق» هم ترجمه کرد، و به جای «روح» یا «روحیه» هم می‌شد «وجدان» یا «شعور» را به کار برد.
در نهایت اینکه، در دقیقۀ یک، منظور ژوانژان از چند کلمه دقیقاً روشن نبود که ما آن را «نقطۀ اتکای یک نظام در حال تحوّل» ترجمه کردیم، در حالی که ترجمۀ واژه‌به‌واژه‌اش «نقطۀ اتکای یک نظام، یک تحوّل» است.

@Lapenseejuridique