Azatlıq Radiosı | Азатлык Радиосы

Хәерле иртә, хөрмәтле укучыларыбыз! Бүген 8 сентябрь, иртәнге сәгатьләргә булган кайбер хәбәрләрне барлыйк:

🔸Русия армиясе дроннарының Киевка һөҗүме нәтиҗәсендә ике кеше һәлак булган, ун кеше җәрәхәтләнгән. Шәһәрнең хәрби хакимияте хәбәр итүенчә, барлыгы шәһәрнең биш районында торак йортларга, машиналарга, уку йортларына, келәтләргә зыян салынган.

🔸Украина дроннары Сарытауга һөҗүм иткән. ASTRAның OSINT-анализы күрсәтүенчә, һөҗүм максаты нефть эшкәртү ширкәте булган. Өлкә губернаторы Роман Бусаргин белдерүенчә, һөҗүм нәтиҗәсендә тыныч халык инфраструктурасына зыян салынган һәм җәрәхәтләнүчеләр бар.

🔸Финляндия Русия белән чиктә 200 чакрым озынлыктагы койманы төзеп бетергән. Бу хакта Yle хәбәр итә. Койма чикне канунсыз узуга каршы тору өчен төзелгән.

🔸Татарстанның Археология институты лабораторияләре киләчәктә Татарстан Милли китапханәсе бинасының буш торган өлешенә урнашачак. Татар-информ язуынча, институт лабораторияләрен урнаштыру өчен төзекләндерүнең икенче этабы проекты дәүләт экспертизасын узган. Археология институты урнашкан Галимнәр йорты күптән түгел "Ватанны саклаучылар" дип аталган махсус хәрби операциядә (Русия хакимияте үзенең Украинага каршы баскын сугышын шулай дип атый) катнашучыларга ярдәм итү фондына бирелде.

🔸Европа кеше хокуклары мәкхәмәсе фигуралы шуучы Камилә Вәлиеваның Швейцариягә каршы биргән ике шикаятен карый башлаган. Алар спортчының допинг аркасында дүрт елга халыкара ярышлардан читләштерелүенә бәйле. Пекин Олимпиадасы барышында килеп чыккан допинг җәнҗалыннан соң 2021 елның декабреннән башлап Вәлиеваның бөтен җиңүләре гамәлдән чыгарылган иде.

@azatliqradiosi

Башкортстанда ир-ат полиция машинасына ут төрткән
 
Октябрьский шәһәрендә билгесез ир-ат Эчке эшләр министрлыгының “Газель” машинасына килеп сыекча сибә һәм ут төртә. Машинага шунда ук ут кабына. Әлеге домофон камерасы яздырып алган видеоны RusNews Telegram каналы чыгарды.

 Ут төрткәннән соң ир-ат качып киткән, аны эзлиләр. Эчке эшләр министрлыгы вәкиле җирле медиаларга белдерүләренчә, зыян күрүчеләр юк.

@azatliqradiosi

Татарстанда яшүсмерләр өчен "Ну, Кәрим!" исемле яңа сериал төшерелде

Аны "ШАЯН ТВ" телеканалы әзерләде, беренче сериясе социаль челтәрләргә 7 сентябрьдә чыгачак дип көтелә.

ТНВ бу проектны татар телендә беренче "вертикаль сериал" дип атый. Сүз социаль челтәрләрнең (беренче чиратта, Instagram, TikTok, Youtube) вертикаль форматка яраклаштырылган видео рәвеше турында бара. Шул ук вакытта сериалның бу платформаларда чыгу-чыкмавы турында билгесез. Instagram Русиядә томаланган, ә Youtube эшчәнлеге чикләнгән.

Сериалның төп герое – сигезенче сыйныф укучысы Кәрим Галиев. Ул мәктәп тормышы, дуслык, беренче мәхәббәт кебек һәр яшүсмергә таныш хәлләр белән очрашачак.

Проектның төп максаты – татар телен һәм мәдәниятне заманча медиа мохиттә популярлаштыру, татар теленең дигитал дөньяда яңгырашын киңәйтү өчен яшьләргә кызыклы, көндәшлеккә сәләтле эчтәлек тудыру, ди оештыручылар.

Сериал Казанның "Адымнар" күптелле мәктәп комплексында төшерелде. Анда танылган татар җырчылары – Данир Сабиров, Раяз Фасыйхов, Нурминский – да катнаша.

@azatliqradiosi

Әлмәт бәйрәмендә татар теле яңгырамады диярлек

5 сентябрь Әлмәттә "Нефтьчеләр көне" узды. Тамашачылар иртән булган чарада татар теле берничә җырда гына чагылганын билгеләде.

"Татнефть" оештырган бәйрәм көн дәвамында барган. Кич тә концерт оештырылган, аны татар артислары татарча алып барган, дип әйтәләр.

@azatliqradiosi

Әлмәттәге колониядә утыручы биология фәннәре кандидаты, Казан активисты Андрей Бояршинов инде бер айдан артык штраф изоляторында тотыла.

Бояршиновка теләктәшлек белдерүче «Свободу Андрею Бояршинову» Telegram-каналы хәбәр итүенчә, рәсми рәвештә аны эчке тәртипне бозуда гаепләгәннәр. Телеграм-канал мәгълүматынча, чын сәбәп исә, төрмәдәгеләр Бояршиновтан алынган шәхси көндәлектәге язуларга үпкәләгән.

Хәзер комиссия аны тәртип бозучы дип таныса, Бояршиновны кырысрак шартларга күчерергә мөмкиннәр.

Бояршиновның хокуклары беренче тапкыр гына бозылмый. Элегрәк Әлмәттәге колония аңа җибәрелгән хатларны тапшырмаган иде. Telegram-каналлар бу хакта язганнан соң гына аңа хатларны бирә башладылар.

▪️2022 елның 18 мартында ФСБның Татарстан идарәсе Бояршиновка каршы җинаять эше ачты.

▪️Карарда әйтелгәнчә, Бояршинов «Андрей Ossian» тәхәллүсе белән «ПротестныйЧат | Казань» Telegram-чатында һәм «Протестная Казань — НетВойне» Telegram-каналында администратор исеменнән хәбәрләр калдырган. Лингвистик экспертиза әлеге хәбәрләрдә террорчылыкны аклау билгеләре булуын ачыклаган.

▪️2024 елда мәхкәмә аны биш елга ирегеннән мәхрүм итте.

▪️«Сәяси тоткыннарга ярдәм. Мемориал» хокук яклау проекты Бояршиновны сәяси тоткын дип таныды.

@azatliqradiosi

Пермьдә дронның 16 катлы торак йортка эләгүн нәтиҗәсендә бер кеше һәлак булган, дүрт кеше яраланган.

Бу хакта өлкә губернаторы Дмитрий Махонин хәбәр итә.

Exilinova+ Телеграм каналы дронның йортка эләгүе турында фото һәм видеолар чыгарды.

Supernova+ украин Телеграм каналы язуынча, дроннар "Лукойл-Пермнефтеоргсинтез" ширкәтенә һөҗүм итәргә тырышкан.

@azatliqradiosi

Хәерле иртә, хөрмәтле укучыларыбыз! Бүген 7 сентябрь, иртәнге сәгатьләргә булган кайбер хәбәрләрне барлыйк:

🔸Башкортстанның Нефтекама янындагы Әмзә авылында ике катлы агач йортның бер бүлмәсендә ут чыгып өч бала һәлак булган. Күршеләре янгын сүндерүчеләрне чакырган. Алар дүрт, алты һәм 13 яшьлек балаларның мәетләрен тапкан. Җинаять эше ачылган.

🔸Түбән Камага дроннар һөҗүм иткән. Шәһәр башлыгы Радмир Беляев белдерүенчә, аларны бәреп төшергәннәр. Татарстанда 01.57 сәгатьтән 07.27 сәгатькә кадәр дроннар һөҗүме куркынычы гамәлдә булды.

🔸Дрон Пермьнең Закамски микрорайонындагы торак йортка төшкән. Бу хакта «Пермь 36,6» Телеграм каналы хәбәр итә. Һәлак булучылар турында мәгълүмат юк. Элегрәк Пермьдә дроннар һөҗүме куркынычы игълан ителде. Пермь нефть эшкәртү ширкәтенә һөҗүм ясалган булуы ихтимал.

🔸Майамида Amazonның йөк очкычы автомобильләр белән бәрелешү сәбәпле, биш кеше һәлак булган, тагын биш кеше яраланган. CNN хәбәр итүенчә, очкыч җиргә утырганда төшү юлыннан чыгып киткән.

🔸Саксония-Анхальт җирлегендәге парламентта "Германия өчен альтернатива" фиркасе җиңү казанган. Беренчел мәгълүматларга караганда, партия 43,8%, ә идарәдәге "Христиан-демократик берлеге" фиркасе 17,2% тавыш җыйган. "Германия өчен альтернатива" фиркасе евроскептицизм һәм мигрантларга каршы риторика белән танылган. Аның аерым әгъзаларын расизм, исламофобия, ксенофобиядә гаеплиләр.

@azatliqradiosi

🔥Азатлык Радиосы күзлегеннән – атнаның төп хәбәрләре

Барлык хәбәрләрне тулырак безнең Telegram-каналда укып барыгыз.

@azatliqradiosi

Казан федераль университеты профессоры Венера Хисамова вафат

Бу хакта "Вконтакте" битендә КФУ доценты Миләүшә Хәбетдинова хәбәр итте.

Хушлашу иртәгә 13.30 сәгатьтә "Алтан" мәчетендә узачак.

Венера Хисамова 1957 елның 25 августында туган. Филология фәннәре докторы һәм профессор. Татар дәүләт һуманитар институты факультеты деканы һәм инглиз теле кафедрасы мөдире, аннары көнчыгыш телләре факультеты деканы, шулай ук инглиз теле теориясе һәм практикасы кафедрасы мөдире, соңрак Казан федераль университетының Халыкара мөнәсәбәтләр, тарих һәм көнчыгышны өйрәнү институтының роман-герман телләре һәм халыкара коммуникацияләр кафедрасы мөдире булып эшли.

Венера Хисамова шулай ук туган тел аша инглиз телен өйрәтү методикасын үстерү белән танылган иде.

📷КФУ сайты

@azatliqraduosi

📽Казанда узучы "Алтын мөнбәр" кинофестиваленең матбугат очрашуында сорауларны быел бары урыс телендә генә бирергә ярый дигәннәр.

Рүзилә/минем дөнья Telegram каналы язуынча, моны бөтен кеше аңласын өчен шулай эшләнә дигәннәр.

🔸"Алтын мөнбәр" фестивале Казанда 4-8 сентябрь көннәрендә уза. Быелгы фестивальгә 67 ил кинематографистлары үз иҗатын тәкъдим иткән. Бәйгедә 55 фильм катнаша.

🔸Милли кино бәйгесендә "Иң яхшы милли сериал" билгеләнәчәк. Анда Татарстан турында һәм республикада төшерелгән 15 иҗат эше катнаша. Алар арасында танылган режиссер Илдар Ягъфәров, журналист Рәдиф Кашапов, режиссер Булат Минкин да бар.

🔸Милли бәйгедәге фильмнарның күпчелеге бүген "Корстон"да күрсәтеләчәк.

@azatliqradiosi

Башкортстанда ир-атлар саны кими

Башкортстанда 2025 елның гыйнварына хатын-кызлар саны 2,14 миллион, ир-атлар саны 1,91 миллион булган. Бу хакта Росстат мәгълүматларын өйрәнгән Уфа фән һәм технологияләр университеты профессоры, икътисадчы Рөстәм Ахунов хәбәр итә.

Төбәк халкының 52,8 процентын хатын-кызлар тәшкил итә, ә ир-атлар өлеше нибары 47,2 процент.

▪️Русиянең Украинага каршы баскын сугышыннан көн саен диярлек хәрбиләрнең мәетләре кайтарыла. Сугышта иң күп үлүчеләр нәкъ менә Башкортстаннан. Сугыш республикадан кимендә 10 640 хәрбинең гомерен өзгән.

▪️Иң күп үлүчеләр – нәкъ урта яшьтәге, җиң сызганып эшли алырлык ирләр, гаилә башлыклары. Башкортстаннан Русиянең Украинага каршы баскын сугышка китеп, анда һәлак булучыларның уртача яше — 39,49

Бу күрсәткеч бик әкрен булса да, арта бара.
 
👉35-44 яшь: кимендә 2 892 кеше,

👉25-34 яшь: кимендә 1 949 кеше,

👉45-54 яшь: кимендә 1 822 кеше,

👉55+ яшь: кимендә 752 кеше,

👉18-24 яшь: кимендә 689 кеше.
 
Иң күп үлүчеләр — 1980нче елларда туучылар (2 633). Икенче һәм өченче урында 1970нче (1 719) һәм 1990нчы (1 708) елларда туучылар бара.

Бу бер ай элек Азатлык Радиосында чыккан мәгълүматлар. Барлык үлүчеләрнең яше төгәл билгеле булмау сәбәпле, хисаплау өчен яше төгәл билгеле булган кешеләрнең мәгълүматлары кулланылды.

#Башкортстан

@azatliqradiosi

Балык тоту турында ниләр беләсез?

Әйдә!Online проекты татарларның балык тотуы турында кызыклы тест әзерләгән.

Мәсәлән, "дөмбеләү" ни аңлата, "кармак" сүзе кайчан барлыкка килән, Иделдә кайсы балык иң кыйммәтле санала, ни өчен татарлар балык тотмый башлаган?

Бу сорауларга җавап таба алырсызмы?

Үзегезне сынап карагыз әле: 👉 https://www.azatliq.org/a/33842028.html (VPN кирәк булырга мөмкин)

Медиа: ISU Камилә Вәлиеваның нейтраль статусын кире алган

Халыкара тимераякта йөгерү берлеге (ISU) фигуралы шуу остасы Камилә Вәлиеваның нейтраль статусын кире алган. Бу хакта РИА «Новости»га оешмага якын чыганак хәбәр иткән.

Вәлиевага нейтраль статус 7 августта гына бирелгән иде.

Бу атнада ISU Марк Кондратюкның да нейтраль статусын кире алды. Шул сәбәпле ул Токиода узучы Kinoshita Group Cup турнирында катнаша алмады. Аны башка бер Русия фигуралы шуу остасы алыштырды.

Нейтраль статус Русия спортчыларына ISU уздырган халыкара ярышларда Русияне тәкъдим итмичә катнашырга мөмкинлек бирә.

Вәлиева допингка каршы кагыйдәләрне бозган өчен дисквалификациясен үтәгәннән соң 2025 елның октябрендә күнегүләргә кире кайткан иде.

ISU Русия фигурачыларына 2026/27 сезонында нейтраль статуста халыкара ярышларда катнашырга рөхсәт бирде. Бу сезоннан нейтраль статус һәр турнир алдыннан аерым расланачак.

Элекке элемтә министры Николай Никифоровка Finiko эше нигезендә читтән торып гаепләү белдерелгән

Соңгы берничә көндә Finiko финанс пирамидасы белән бәйле җинаять эше тирәсендә янә шау-шу купты.

Ни булды?

4 сентябрьдә Русия эчке эшләр министрлыгының Finiko финанс пирамидасы турындагы җинаять эшендә Татарстанның һәм Русиянең элекке элемтә һәм массакүләм коммуникацияләр министры Николай Никифоровка читтән торып гаепләү белдерүе билгеле булды. Тикшерү мәгълүматынча, ул пирамида оештыручыларның берсе булган.

Коммерсантъ мәгълүматларынча, элекке министр хәзер чит илдә. Аны башта федераль, соңрак халыкара эзләүгә игълан итү ихтималы бар.

Никифоров 2018 елда министр вазифасыннан киткәннән соң күбесенчә Берләшкән Гарәп Әмирлекләрендә яшәгән һәм Русиягә вакыт-вакыт кына кайтып йөргән диелә.

Бизнес Онлайн исә, Никифиров 31 августка каршы төндә хосусый бизнес-джет белән Мәскәүнең Внуково һава аланыннан очып киткән дип яза. Шул ук көнне иртән Finiko эше нигезендә Казан янындагы Иннополис шәһәрендә дизайнер һәм архитектор Азат Төхвәтуллин тоткарланды. Басма чыганаклары Никифировны 31 август көндез тоткарларга җыенганнар дип белдергән.

Тикшерү нәрсәгә нигезләнә?

"Коммерсантъ" мәгълүматларына караганда, тикшерү Никифоровны Finikoны оештыручыларның берсе дип саный. Тикшерү мәгълүматынча, пирамида җыйган акчаларны чит илгә чыгаруда Никифоров һәм Төхвәтуллин белән бәйле "Иннополис Архитект" ширкәте кулланылган булырга мөмкин. Ширкәтнең яртысы Төхвәтуллинга, калган өлеше Никифоров белән бәйле "Развитие Иннополиса" оешмасы аша элекке министрга карый.

Finiko эше

Finiko Татарстанда барлыкка килгән финанс пирамидасы буларак билгеле. Җинаять эше 2020 ел ахырында ачылды. Тикшерү мәгълүматларына караганда, катнашучылар халыкка инвестицияләрдән югары керем вәгъдә иткән. "Коммерсантъ" язуынча, хәзерге эш кысаларында сүз якынча 8 мең зыян күрүче һәм аларга 5 млрд сум тирәсе зыян салыну турында бара.

Мәкаләне тулырак 👉 монда укыгыз.

Җырчы Фирдүс Тямаев авылыннан Украинадагы сугышка 40ка якын кеше киткән

Бу хакта җырчы үзенең сугышта һәлак булган өчтуган энесе белән хушлашу вакытында белдерде.

Ачык чыганакларга караганда, Русиянең Украинадагы сугышында авылдан инде 9 кеше үлгән.

Түбән Норлат авылы 2001 елдан бирле район үзәге Норлатның бер өлеше санала. Районда 51 меңләп кеше яши.

«Азатлык» ачык чыганаклардан җыйган саннар, Норлат районыннан сугышта кимендә 195 кешенең һәлак булуын күрсәтә.

Җырчы Фирдүс Тямаев үзе Русия башлаган шушы сугышта катнашучылар «илне сакларга китте» ди, мәрхүм өчтуган энесен «герой» дип атый.

Моңа кадәр ул Украинада барган сугыштагы урыс илбасарлары өчен хәтта һуманитар ярдәм дә җыеп җибәрде.

Тямаевның Instagramдагы видеопосты астында аның кайгысын уртаклашу язмалары күп булса да, «Энеңез нәрсә хакына үлде?», «Ул анда кемне яклап сугышты?», «Бу — Русия сугышы, Татарстанга азатлык!» дип язучылар да шактый.

Украинадагы бу сугышны 2022 ел башында бар килешүләрне бозып Путин хакимияте башлады.