Azatlıq Radiosı | Азатлык Радиосы

Уфада башкорт телен яклау пикеты өчен пенсионер хатын-кызга штраф салганнар

Уфаның Киров районы мәхкәмәсе Фәймә Газизованы милли мәгарифне яклап узган урам чарасында катнашканы өчен административ җаваплылыкка тарткан.

Мәхкәмә хатын-кызга пикет үткәрү тәртибен бозу турында маддә нигезендә 10 мең сум штраф билгеләгән. Карар 15 июльдә чыгарылган.

Газизова гаебен тулысынча таныган һәм, пенсионер булуын һәм олы яшьтәге ирен карарга тиешлеген әйтеп, үзенә административ кулга алу җәзасы бирмәүне сораган, диелә.

Пенсионерга карата административ беркетмә 3 июльдә Башкортстанның Мәгариф һәм фән министрлыгы бинасы каршында узган пикеттан соң төзелгән. Чарада барлыгы биш кеше катнашкан диелә. Алар "Башкортстан мәгариф министры Илдар Мәүлетбирдинга – вазифасыннан китәргә!", "Башкортстан мәктәпләрендә милли мәгарифне торгызыйк!", "Федератив дәүләттә мәгариф бертөрле генә була алмый!" дигән шигарьләр күтәргән.

Штрафка тартылган пенсионер сүзләренчә, пикет вакытында төбәкнең Мәгариф һәм фән министрлыгы вәкилләре активистларга сөйләшү өчен янәсе бинага керергә тәкъдим иткән. Әмма акциядә катнашучылар моңа ризалашмаган һәм соңыннан үзләре таралышкан, ди ул.

Фәймә Газизова бу урам чарасы өчен җәза алган икенче кеше булды. Моңа кадәр шул ук пикетны оештырган өчен Уфаның Киров районы мәхкәмәсе "Актамыр" оешмасының 67 яшьлек җитәкчесен, Ирек Агишевны өч тәүлеккә тоткарлаган иде. Мәхкәмә акцияне хакимият белән алдан килештерелергә тиешле киңкүләм чара дип бәяләгән.

"Физикадан төрекчә диссертация язып булганны татарча да була"

Химия фәннәре кандидаты, "Татар шурасы" координаторларының берсе Булат Сәйфетдинов Азатлык Радиосына биргән интервьюда татар теленең кулланышы һәм киләчәге турында да фикер йөртте.

Федераль үзәкнең бу өлкәдә милли республикаларга басым ясавын аңлыйм, ди ул, әмма Татарстан хакимияте дә бу мәсьәләдә ныграк торырга мөмкин иде дип саный. Татар теленең мәктәпләрдән кысрыклап чыгарылуы телнең киләчәгенә тискәре йогынты ясый, тел югалырга да мөмкин, ди галим.

"Мин моны үз тәҗрибәмнән дә әйтә алам. Берничә ел Төркиядә яшәдем. Ул вакытта төрек телендә көн саен аралаштым, эшләдем, укыдым. Шуңа күрә сүз байлыгым да артты, телне иркенрәк үзләштердем. Анда белем бирү дә, дәүләт эшләре дә, фән дә, җитештерү дә — барысы да төрек телендә алып барыла. Шуңа күрә беркем дә: "Химияне яки физиканы төрек телендә өйрәнеп булмый", — дип әйтми.

Кайберәүләр, хәтта тулысынча урыслашкан татарлар да: "Татарча химия турында ничек сөйләшеп була?" — дип көлә. Әмма ни өчен булмасын?

Минем Истанбулда бер татар дустым бар. Ул чыгышы белән Башкортстаннан, хәзер Төркия ватандашы. Физикадан докторлык диссертациясен Төркиядә яклаган. Мин аңардан: Диссертацияңне кайсы телдә яздың? — дип сорадым.

Ул: "Төрек телендә", — диде.

Мин инглиз телендә дип уйлаган идем. Физикадан төрекчә язып булганны татарча да язып була"

👉Әңгәмәне тулысынча монда укыгыз.

Русия Киевка зур һөҗүм ясады

Украина Кораллы көчләренең Һава көчләре мәгълүматынча, якшәмбегә каршы төндә Русия Украинага 41 ракет һәм 125 дрон җибәргән. 23 ракетны бәреп төшерә алмаганнар. Төп һөҗүмнәр Киевка ясалган.

Украина президенты Владимир Зеленский әйтүенчә, бу сугыш башланганнан бирле Киевка ясалган иң зур һөҗүмнәрнең берсе. Ул бер кешенең һәлак булуы һәм 16 кешенең яралануы турында хәбәр итте.

Һөҗүмгә Киевның биш районы — Соломянский, Шевченко, Святошинский, Деснянский һәм Днепровский районнары эләккән. Соломянский һәм Шевченко районнарында күпкатлы торак йортлар зыян күргән. Шартлау дулкыны «Лукьяновская» метро станциясенең җир өстендәге вестибюленә дә зыян китергән.

Русия саклану министрлыгы һөҗүмнәр хәрби сәнәгать ширкәтләре һәм логистика үзәкләренә ясалды дип белдерде. Хәбәрдә дүрт хәрби ширкәт, шулай ук Киевтагы «Новая пошта» склады һәм Киев өлкәсендәге логистика үзәге телгә алына.

Бүген Омскида федераль Сабантуй узды
 
Анда Русиянең 32 төбәгеннән һәм Казакъстанның дүрт төбәгеннән вәкилләр катнашты. Өлкә губернаторы 2024 елда Усть-Ишим районын су басу вакытында күрсәткән ярдәме өчен Татарстанга рәхмәтен җиткерде.
 
20 июльдә Усть-Ишем районы Әшем авылының 800 еллыгын бәйрәм итәчәк.  Бизнес Онлайн язуынча, анда Габдулла Тукайга һәйкәл дә ачачаклар. Әшеван мәктәбенә дә Тукай исеме биреләчәк.  
  
📹omsk_putevoditel

@azatliqradiosi

Татарстан эшмәкәрләре хокукларын яклау вәкиле Фәрит Абдулганиев киләчәктә республика парламент рәисе булырга мөмкин

Бу хакта Бизнес Онлайн яза.

Фәрит Абдулганиев Биектау бер мандантлы бүлгегә өстәмә сайлауларга үз-үзен тәкъдим итүче намзәт буларак документларын тапшырган. Басма мәгълүматларынча, Абдулганиев сентябрьдә сайланганнан соң республика парламентын җитәкләргә мөмкин.

Быел мартта Фәрит Мөхәммәтшин Татарстан парламенты рәисе вазифасыннан киткәннән соң, аны вакытлыча Марат Әхмәтов алыштырды. Бу вазифага билгеләнәчәк төрле кешеләр исемнәре фаразланды.

“Әмма республика элитасы арасындагы фаразларда Абдулганиев исеме яңгырамады — мондый адымны, мөгаен, беркем дә алдан фаразлый алмагандыр”, дип яза басма.

50 яшьлек Абдулганиев элек Универсиада авылы мэры, экология һәм икътисад министры булган иде. 2016 елда Экология министры булганда ул Азатлык Радиосы соравына да җавап бирде.

@azatliqradiosi

Кичә Парижда Русия гаскәрендә хезмәт итүдән баш тартып качкан Даниил Мөхәммәтовны яклап пикет узды

Аның оештыручысы - активист Андрей Демидов. Пикетта егермедән артык кеше катнашкан, шул исәптән Бөтентатар иҗтимагый үзәк рәисе Фәрит Зәкиев тә, башкорт активисты Рамил Ваһапов та пикетка шигар тотып чыккан.

Зәкиев "Полярная сова" колониясендә утыручы математик Азат Мифтахов һәм хокук яклаучы Бахром Хамроевка теләктәшлек белдергән.

Пикетка чыгучы активистлар Франция хакимиятләренә тумышы белән Башкортстаннан булган Мөхәммәтовка сәяси сыену бирү мәсьәләсе Литвада түгел, ә Франциядә каралуын, аны Франциядә калдыруларын сорады.

▪️Даниил 2025 елның җәендә гаскәргә чакырылудан качарга теләп, "Адлер-Калининград" маршруты белән барган поездан Литвада сикереп төшкән. Соңрак Финляндия аша Франциягә китә алган һәм анда сәяси сыену сораган. Әмма Франция хакимиятләре карары нигезендә, Мөхәммәтов Литвага депортацияләнергә тиеш.

Тулырак 👉монда

@azatliqradiosi

Көн язмасы: Украинага каршы сугышның нәтиҗәсе: Русиядә ягулык кризисы тирәнәя

Татарстанда ягулык белән бәйле вазгыятьне контрольдә тоту өчен республика рәисе Рөстәм Миңнеханов күрсәтмәсе белән штаб төзелде. Штабка ягулык салу станцияләрендә ягулык булуын контрольдә тоту, бәяләрнең нигезсез күтәрелү очракларын тикшерү, җәмәгать транспортының, ашыгыч хезмәтләрнең һәм коммуналь хезмәтләрнең өзлексез ягулык белән тәэмин итү бурычы йөкләнгән. Әлеге хәбәрнең җомга кич барлык диярлек "Татмедиа" басмаларында таралуы ягулык өлкәсендә вазгыятьнең ни дәрәҗәдә кискен торуын күрсәтә.

Русиядә бензин кризисының төп сәбәбе — Украина дроннарының Русия нефть эшкәртү инфраструктурасына һөҗүмнәре. Русия Украинага каршы башлаган баскын сугышка җавап итеп дроннар белән һөҗүм итә.

Дистәләрчә процент эшкәртү куәтләренең вакытлыча сафтан чыгуы эчке базарда ягулык җитешмәүгә, бәяләр артуга һәм икътисадның төрле тармакларына басым көчәюгә китерә. Әгәр һөҗүмнәр дәвам итсә һәм яңадан төзекләндерү темпы җитәрлек булмаса, кризис нәтиҗәләре ел ахырына кадәр дә сакланырга мөмкин, ди белгечләр.

Узган ел 18 сентябрьдә Башкортстандагы "Газпром нефтехим Салават" ширкәтенә беренче һөҗүмнән соң Business Insider Украина иминлек хезмәтендәге (СБУ) чыганак сүзләрен китергән иде. Ул Русиянең нефть эшкәртү ширкәтләренә даими һөҗүмнәр ярдәмендә СБУ Русиянең хәрби бюджетына нефть керемнәре агымын киметергә омтыла дип белдергән. СБУдагы әлеге чыганак сүзләренчә, Русиянең һәр нефть эшкәртү корылмасына ясалган һөҗүм "агрессорның Украинага каршы сугыш алып бару мөмкинлеген киметә". Ягъни һәрбер һөҗүм Русиянең хәрби мөмкинлекләренә турыдан-туры тәэсир итә, ә эчке ягулык базарында киеренкелек тудыра.

Нефть-газ аналитигы Борис Аронштейн фикеренчә дә, хәзерге кризисның төп чыганагы — Украина дроннарының Русия ягулык инфраструктурасына системлы һөҗүмнәре.

"Элек һөҗүмнәр берничә корылмага гына кагыла иде. Хәзер исә алар дулкын-дулкын булып бара. Беренче һөҗүмнән соң төзекләндерергә өлгермәгән ширкәтләр яңадан һөҗүм астында кала. Шуңа күрә кризис системлы характер ала", ди ул.

Тулырак 👉монда укыгыз.

@azatliqradiosi

⚡️Европа Берлеге Shahed дроннары өчен алмаш өлешләр җитештерүче Русия ширкәтләрен санкцияләр кертте

Яңа чикләүләр Русиянең июль башында Киевка ясаган көчле һөҗүмнәренә җавап булып тора дип язылган Европа шурасы сәхифәсендә.

Санкцияләр "АБС Электро" мөдирләр шурасы башлыгы Ирина Харисовага һәм бу төркемгә караган биш ширкәткә каршы кертелгән.

«АБС Электро» «Шаһед» («Герань») тибындагы очкычларда кулланыла торган электрон һәм радиоэлектрон компонентларны эшләп чыгару һәм җитештерү белән шөгыльләнә.

Моннан тыш, санкцияләр исемлегенә кертелгән кайбер ширкәтләр Русиянең энергетика тармагы өчен автоматлаштырылган идарә системнарын да җитештерә, дип белдергән Европа берлеге шурасы.

▪️Русиянең Украинага каршы баскын сугышы башланганнан соң, Татарстандагы "Алабуга" махсус икътисади зонасында Иранның Shahed дроннарын (Русиядә "Герань-2" дип атала) җитештерү башланды.

@azatliqradiosi

Көн язмасы: Булат Сәйфетдинов: "Татар халкының язмышын татарлар үзләре хәл итәргә тиеш"

Химия фәннәре кандидаты Булат Сәйфетдинов соңгы елларда татар милли хәрәкәте турында шактый чыгышлар ясый. 2022 елда мобилизация башлангач Русиядән китәргә мәҗбүр була. Бүген ул Франциядә сәяси сыену турында карар көтә.

"Минемчә, татарларның шактые милли горурлыгын югалткан. Чөнки сугышка (Русиянең Украинага каршы баскын сугышы - ред.) баралар. Әгәр дә кешеләр, Кремльнең татарларга карата мөнәсәбәтен күреп тә, аның өчен сугышырга бара икән, бу җитди уйланырга мәҗбүр итә.

Кремль безгә хәтта иң гади милли хокукларны — телне, мәдәниятне саклау мөмкинлекләрен дә чикли. Бу инде күзгә күренеп торган факт", ди ул.

Сәйфетдинов фикеренчә, Путин режимы Русия төбәкләрендә сугышка махсус рәвештә татарларны мобилизацияләде.

"Бу башкортларга да кагыла. Мисал итеп үземне китерә алам. 2022 елның октябрендә мин Русия Фәннәр академиясенең бер институтында әйдәп баручы фәнни хезмәткәр булып эшли идем. Моннан тыш Мәскәү дәүләт университетының химия факультетында да фәнни хезмәткәр идем. Шуңа карамастан, миңа өйгә повестка килде.

Минемчә, Украинага каршы алып барылган сугыш — татарларның да, башкортларның да сугышы түгел, ә империалистик сугыш. Бүген Путин режимы Украинага каршы сугыш алып барган кебек, Русия хакимияте тарихта да еш кына асаба халыкларның мәнфәгатьләренә каршы сәясәт алып барды. Безгә үз халкыбызның генофондын һәм сәламәтлеген сакларга, үзебезне кол хәленә төшермәскә кирәк", ди ул.
 

Булат Сәйфетдинов хакимияткә Путин килгәч татарлар шактый зыян күрде дип саный.

Бу хакта тулырак 👉монда укыгыз.

@azatliqradiosi

Хәерле җомга иртәсе белән, хөрмәтле укучыларыбыз! Бүген 17 июль, әлеге сәгатькә булган кайбер хәбәрләрне барлыйк:

🔸Кичә кич Русия армиясенең Одессага һөҗүме нәтиҗәсендә ике кеше һәлак булды. Берсе балалар белән паркта йөргән хатын-кыз. Бу хакта шәһәрнең хәрби хакимияте башлыгы Сергей Лысак хәбәр итте.

🔸Россельхознадзор Төркиянең биш ширкәтенә Русиягә төшле җиләк-җимеш - чия, шәфталу, өрек һәм башка җимешләрне кертүне тыйды. Моңа кадәр берничә сәгать алдан Төркия тышкы эшләр министры Хакан Фидан Украинага диңгездә иминлек гарантияләре бирергә вәгъдә иткән иде.

🔸Соңгы биш елда Татарстанда юл фаҗигасендә 69 бала һәлак булган. ЮХИДИ хәбәр итүенчә, быел юл һәлакәтендә барлыгы алты кеше үлгән.

🔸Ягулык белән туган кризис сәбәпле Русиядә ягулык салу станцияләрен сата башлаганнар. Соңгы айда мондый 150дән артык игълан чыккан.

🔸Бүген кабат Казан һава аланы ябылып торды, гәрчә республикада дроннар һөҗүме куркынычы игълан ителмәсә дә.

@azatliqradiosi

⛽️ Татарстанда – бензин кытлыгы

Русия башлаган сугыш нәтиҗәләре фронттан бик еракта яшәгән киң халыкка да килеп җитте. Хөкүмәтнең "Татмедиа" идарәсе исә бензин кытлыгы сәбәбен гади ажиотаж белән аңлата. Янәсе, кешеләр шашып, бензинны канистрларга ала башлаган.

@azatliqradiosi

Уфада электросамокатта йөрүчеләр өчен башкорт телендә плакатлар чыкты
 
Mkset язуынча, аларны кикшеринг сервисларының берсе Уфа рәссамы Зилә Шинова белән берлектә әзерләгән.

Плакатлар башкорт һәм урыс телендә. Рәсемнәрдә Мостай Кәрим, Салават Юлаев, аю, милли киемдәге гашыйклар ясалган. Алар электросамокатта йөрү кагыйдәләренең берсен тасвирлый.

📷Mkset 

@azatliqradiosi

Лабытнанги мәхкәмәсе математик Азат Мифтаховка карата җәзалау  турында җинаять эшен кузгатудан баш тартуны канунсыз дип тапкан

Бу хакта RusNews хәбәр итә.

Кичә мәхкәмә утырышы ябык ишекләр артында узды, чөнки Азат үзенә карата кулланылган җәзалаулар турында сөйләячәген әйтте, ә бу аның намусы һәм абруена бәйле мәсьәлә булып тора.  

 "Теләктәшлекне нык сизәм, барыгызга да зур рәхмәт. Бик күп кешеләрнең мондый ярдәмнең хәтта азы гына да юк. Монда никадәр кешенең җәзаланганын белсәгез. Бәлки, монда дистәләрчә, хәтта йөзләрчә кешене җәзаланнардыр", дигән Азат.

Ул бу хәлләрнең җәмәгатьчелеккә җиткерелүен аны яңа җәзалаулардан сакларга ярдәм итәчәк дип саный.

"Хәтта аларга шартлы җәза гына бирелсә дә, бу аларның бүтән әлеге системда эшли алмаячагын һәм кешеләрне җәзалый алмаячакларын аңлатачак", дигән Азат.

Элегрәк Лабытнанги шәһәр мәхкәмәсе колониядә Мифтаховка җәзалаудан соң дәүләт яклавы тәкъдим ителмәүне канунсыз дип тапкан иде.

@azatliqradiosi

🏳️‍🌈 ТНВны ЛГБТ пропагандасында гаеплиләр

Татарстанның ТНВ телеканалына ясалма фәһем тудырган салават күпере төсендәге байрак күренгән видео өчен беркетмә төзелгән.

@azatliqradiosi