انجمن علمی تاریخ دانشگاه زابل

📜 اعلامیه بزرگداشت مولانا
از سوی انجمن علمی تاریخ دانشگاه زابل

هشتم مهر، روز بزرگداشت مولاناست؛ شاعری که کلامش از مرزهای خاک و زمان گذشت و در جان‌ها نشست. این روز را به همه دوستداران فرهنگ و ادب پارسی شادباش می‌گوییم.

مولانا جلال‌الدین محمد بلخی، زاده بلخ در قرن هفتم هجری، پیش از شوریدگی، عالمی فقیه بود؛ اما آشنایی با شمس تبریزی، او را از درس به عشق و از عشق به سرودن کشاند. مثنوی معنوی را «قرآن پارسی» خوانده‌اند و دیوان شمس آواز عاشقانه اوست.

پیام مولوی، عشق، مدارا و بازگشت به خویشتن است. برای دانشجوی تاریخ، او آینه قرن هفتم هجری و جلوه‌گاه فرهنگ خراسان بزرگ است.

«بشنو این نی چون شکایت می‌کند / از جدایی‌ها حکایت می‌کند»

تاریخ تنها گذشته نیست؛ آینه امروز و فردای ماست.
یادش گرامی و راهش پویا باد.

با احترام،
#انجمن_علمی_تاریخ_دانشگاه_زابل

در آستانه‌ی برگزاری پنجمین مجمع عمومی سالانه‌ی اتحادیه‌ی انجمن‌های علمی دانشجویی تاریخ و باستان‌شناسی ایران

🔻فهرست کانال‌های تلگرامی برخی انجمن‌های علمی عضو اتحادیه:

تاریخ دانشگاه تهران🔸
@Historyut

باستان‌شناسی دانشگاه تهران🔹
@archaso

باستان شناسی دانشگاه شهید بهشتی🔹
@ArchaeologyAssociation_SBU

تاریخ دانشگاه تربیت مدرس تهران🔸
@tarbiatmodaresunihistory

باستان‌شناسی دانشگاه بوعلی سینا🔹
@BASU_Archeology

مرمت و احیای بناهای تاریخی دانشگاه هنر اصفهان🏛️
@restorationaui

تاریخ دانشگاه شهید چمران اهواز🔸
@scuhistory

تاریخ دانشگاه فردوسی مشهد🔸
@saohsofu

باستان‌شناسی دانشگاه هنر اصفهان🔹
@Archaeology_IUA

تاریخ دانشگاه علامه طباطبایی تهران🔸
@Atu_History

تاریخ دانشگاه خوارزمی تهران🔸
@Historykhu

باستان‌شناسی دانشگاه شیراز🔹
@shirazuarchaeology

باستان‌شناسی دانشگاه تربیت مدرس🔹
@archaeology_sua_tmu

تاریخ دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره) قزوین🔸
@ikiuhistory

تاریخ دانشگاه اصفهان🔸
@Historyui2

باستان‌شناسی دانشگاه کاشان🔹
@Kuaschannel

تاریخ دانشگاه شیراز🔸
@history_shzu

باستان‌شناسی دانشگاه هنر شیراز🔹
@archaeology_shirazartu

باستان‌شناسی دانشگاه شهرکرد🔹
@archaeology_sku

باستان‌شناسی دانشگاه مازندران🔹
@umzarchaeology403

تاریخ دانشگاه یزد🔸
@historyyazd

باستان‌شناسی دانشگاه لرستان🔹
@bastan_shenasilu

مطالعات جهان دانشگاه شیراز🌍
@wssashu

تاریخ دانشگاه بیرجند🔸
@History_Birjand_university

ایرانشناسی و تاریخ دانشگاه میبُد🔸
@Iranology_History_Meyboduni

تاریخ تمدن ملل اسلامی دانشگاه تهران🔸
@hcinut

علوم‌تاریخیِ دانشگاه رازی🔸
@history_razi

باستان‌شناسی دانشگاه محقق اردبیلی🔹
@umaarchaeologyy

تاریخ تمدن ملل دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره) قزوین🔸
@ikiu_historycivilization

تاریخ دانشگاه خلیج فارس بوشهر🔸
@Historypgu

باستان‌شناسی دانشگاه تربت حیدریه🔹
@archaeologyunitytorbat

باستان‌شناسی دانشگاه نیشابور🔹
@ObsidianArchaeologicalSociety

تاریخ دانشگاه اراک🔸
@Tarikh_ArakUni

مرمت و احیای بناهای تاریخی دانشگاه باهنر کرمان🏛️
@BUKCRHBSSA

تاریخ دانشگاه محقق اردبیلی🔸
@uma_history

تاریخ دانشگاه مازندران🔸
@historyumz

تاریخ و ایرانشناسی دانشگاه باهنر کرمان🔸
@Sbuk_History

تاریخ دانشگاه شهید بهشتی🔸
@sbu_hiistory

باستان‌شناسی دانشگاه زابل🔹
@zabol_archaeology

باستان‌شناسی دانشگاه گناباد🔹
@archeology_gonabad

تاریخ و تمدن دانشگاه ملل اسلامی🔸
@Znu_History

تاریخ دانشگاه ارومیه🔸
@History_uni_urmia

باستان‌شناسی دانشگاه هنر اسلامی تبریز🔹
@archaeology_tiau

تاریخ دانشگاه تبریز🔸
@tabrizuhistory

تاریخ دانشگاه لرستان🔸
@history_lo_u

تاریخ دانشگاه نیشابور🔸
@History_Unn

تاریخ انقلاب اسلامیِ دانشگاه جامع امام حسین(ع)🔸
@historyihu

تاریخ دانشگاه زابل🔸
@historyuozz

تاریخ تمدن ملل دانشگاه حکیم سبزواری🔸
@hsu_history

باستان‌شناسی دانشگاه شهید چمران اهواز🔹
@scuarchaeology

تاریخ دانشگاه الزهرا تهران🔸
@historyALZ

تاریخ محض دانشگاه جمال‌الدین اسدآبادی🔸
@Sjau_anjoman_Tarikh

تاریخ دانشگاه فرهنگیان پردیس بیرجند🔸
@Historybahona

تاریخ اسلام دانشگاه بین المللی مذاهب🔸
@tarikhmazaheb

تاریخ دانشگاه فرهنگیان خرم‌آباد🔸
@tharikhfarhangiyan

تاریخ دانشگاه سیستان و‌ بلوچستان🔸
@Usb_History

«علم، روشنی‌بخش مسیر بشریت است.»
۵ شهریور؛ روز بزرگداشت حکیم محمد بن زکریای رازی و روز داروساز گرامی باد

زکریای رازی تنها یک کاشف بزرگ (مانند الکل و اسید sulfuric) نبود؛ بلکه پایه‏‌گذار روش‌های نوین پژوهش علمی در جهان اسلام و غرب محسوب می‌شود. برخی از برجسته‌ترین خدمات و حقایق تاریخی درباره این دانشمند بزرگ ایرانی:
(پایه‌گذاری پزشکی مبتنی بر مشاهده و شواهد:)رازی نخستین پزشکی بود که «آزمایش بالینی» و ثبت دقیق پرونده پزشکی بیماران را مرسوم کرد.
تفکیک تاریخی دو بیماری مهم: او برای اولین بار در کتاب «الجدری و الحصبه» تمایز علمی میان آبله و سرخک را تشخیص داد و توصیف کرد.
(پیشگام در اخلاق پزشکی): کتاب «اخلاق پزشکی» او از نخستین متونی است که بر رابطه انسانی پزشک و بیمار و سوگند حرفه‌ای تأکید دارد.
«پدر شیمی تجربی»: او مواد شیمیایی را دسته‌بندی کرد و آزمایشگاه‌های شیمی را با ابزارهای ساخت خود (مانند قرع و انبیق) تجهیز نمود.
این روز بزرگ را به تمامی استادان، دانشجویان و پژوهشگران عرصه علم، تاریخ و سلامت تبریک می‌گوییم.
#انجمن_علمی_تاریخ_دانشگاه_زابل

اطلاعیه بزرگداشت حکیم ابوعلی سینا (شیخ‌الرئیس)

به نام خداوند جان و خرد

اعضای انجمن علمی تاریخ دانشگاه زابل، فرارسیدن روز بزرگداشت حکیم ابوعلی سینا، فیلسوف و پزشک برجسته ایرانی، را گرامی می‌دارند.

ابن‌سینا (۹۸۰–۱۰۳۷ میلادی) از بزرگ‌ترین اندیشمندان جهان اسلام و از چهره‌های تأثیرگذار در فلسفه، پزشکی و منطق بود. آثاری چون شفا، قانون در طب و دانشنامه علائی، میراثی ارزشمند برای تمدن ایرانی و اسلامی به شمار می‌روند و قرن‌ها بر اندیشه و دانش تأثیر گذاشته‌اند.

به پاس خدمات علمی و پزشکی او، یکم شهریورماه در تقویم ایران «روز پزشک» نام‌گذاری شده است.

انجمن علمی تاریخ دانشگاه زابل، ضمن گرامیداشت یاد و میراث این حکیم بزرگ، همه دانشجویان و پژوهشگران را به شناخت و پاسداشت مفاخر علمی و فرهنگی ایران دعوت می‌کند.

«دانایی، برترین سرمایه انسان است.»

چرا فرش ایرانی از ۲۵۰۰سال پیش معروفه...؟!

#انجمن_علمی_تاریخ_دانشگاه_زابل

درود بر همراهان گرامی گروه تاریخ

انجمن علمی تاریخ دانشگاه زابل اعلام می‌دارد:

با افتخار و ارادت به مقام والای دانش و فرهنگ این سرزمین، یاد و نام زنده‌یاد پرفسور شهریار عدل، باستان‌شناس و ایران‌شناس برجسته، را گرامی می‌داریم. آن مرد بزرگ که با همت والا و هزینه‌ی شخصی خویش، سه گنجینه‌ی جاودان ایران‌زمین — تخت جمشید، چغازنبیل و میدان نقش‌جهان — را به ثبت جهانی رساند، سندی ماندگار از عشق بی‌چون او به این خاک اهورایی برجای نهاد.

انجمن علمی تاریخ دانشگاه زابل، این اقدام میهنی و فرهنگی را ارج می‌نهد و بر خود می‌بالد که چنین چهره‌های افتخارآفرینی، سرمشقی برای نسل امروز و فردای تاریخ‌این مرز و بوم‌اند.

روانش شاد و راهش پررهرو باد.


#پروفسور_شهریار_عدل
#میراث_ایران
#انجمن_علمی_تاریخ_دانشگاه_زابل

⚫️پروفسور عبدالمجید ارفعی مترجم منشور کوروش درگذشت

◾️عبدالمجید ارفعی (زادهٔ ۹ شهریورِ ۱۳۱۸ در بندرعباس) پژوهشگر و متخصص زبان‌های باستانی اکدی و ایلامی، ایلام‌شناس و از آخرین بازماندگان مترجم خط میخی ایلامی در جهان و از مهم‌ترین کتیبه‌خوانان ایرانی است و برخی از لوح‌های گلی تخت جمشید با تلاش وی ترجمه شده است.

◾️او همچنین از دانش وسیعی دربارهٔ تاریخ و فرهنگ میان رودان (بین‌النهرین) باستان برخوردار است.
◾️عبدالمجید ارفعی نخستین مترجم استوانه کوروش بزرگ از زبان اصلی (بابلیِ نو) به فارسی است.

◾️او در سال ۱۳۹۴ جایزه سرو ایرانی، در زمینهٔ میراث فرهنگی را به عنوان یک عمر کوشش فرهنگی دریافت کرد.

◾️همچنین در پنجمین مراسم 《تماشای خورشید》که توسط کمیسیون ملی یونسکو ایران، با مشارکت موزه ملی ایران در خردادماه ۱۴۰۱ برگزار شد، نشان خورشید یونسکو به همراه نشان ایکوم (کمیته موزه‌ها در ایران) به وی اهدا شد.

روانش به رامش🥀🖤

درود بر تاریخ پژوهان گرامی ، دوستان انجمن علمی باستان شناسی کانالی برای اطلاع رسانی گروه باستان شناسی راه اندازی کردن ، حتما کانال رو داشته باشید که تا از برنامه های پیشرو و همکاری گروه باستان شناسی و تاریخ جا نمونید سپاسگزارم 🧡📚
https://t.me/Zabol_Archaeology

این جهان بودست دائم ملکت ساسانیان

باز سالارش خدا بر ملکت ساسان کند !

این بیت زیبا و پرمعنا، که به قطران تبریزی  منسوب است، به‌خوبی نشان‌دهنده جایگاه نمادین و اسطوره‌ای نظام ساسانی در ذهن ایرانیان پس از اسلام است.
این شعر صرفاً یک آرزو نیست، بلکه بیانگر یک «فلسفه سیاسی» عمیق است که با تاریخ ایران گره خورده است. بیایید چند نکته جالب درباره این نگاه که در بیت شما نهفته است را بررسی کنیم:
۱. مفهوم «ایران‌شهر» به عنوان قلب جهان
در دوران ساسانی، جهان به هفت بخش (اقلیم) تقسیم می‌شد که ایران‌شهر در مرکز آن قرار داشت. ساسانیان معتقد بودند که نظم جهان وابسته به نظم ایران است. این بیت که می‌گوید «این جهان بودست دائم ملکت ساسانیان»، به همین دیدگاه اشاره دارد که شکوه جهان را با شکوه ساسانیان یکی می‌دانست.
۲. چرا ساسانیان تبدیل به یک «الگو» شدند؟
حتی قرن‌ها بعد از سقوط این سلسله، حاکمان مسلمان (مانند خلفای عباسی و سلاطین سامانی و سلجوقی) سعی می‌کردند آداب درباری خود را از ساسانیان تقلید کنند. دلایل این محبوبیت تاریخی عبارت بود از:
* نظم و قانون (دادگری): شخصیت‌هایی مثل «انوشیروان دادگر» به نماد پادشاه آرمانی تبدیل شدند.
* دیوان‌سالاری قوی: سیستم مالیاتی، ارتش و نامه‌نگاری ساسانی آن‌قدر پیشرفته بود که تا قرن‌ها بعد، الگوی اداره کشور در خاورمیانه باقی ماند.
* شکوه ظاهری: تاق کسری، ایوان مدائن و جواهرات سلطنتی ساسانی در ادبیات فارسی نماد اوج قدرت بشری گشتند.
۳. مفهوم «بازگشت» در تاریخ ایران
در فرهنگ ایرانی، مفهومی به نام «بازگشت به دوران طلایی» وجود دارد. پس از فروپاشی ساسانیان، برای سده‌ها این باور وجود داشت که دوباره عدل و شکوه ساسانی به این سرزمین باز خواهد گشت. این بیت دقیقاً همین «امید به نوزایی» را نشان می‌دهد؛ این‌که خداوند دوباره نظم جهان را به ریشه و تبار «ساسان» بسپارد.
یک نکته تاریخی جالب:
جالب است بدانید که این آرزو در تاریخ تا حدودی محقق شد! زمانی که سلسله‌های ایرانی مثل سامانیان و آل‌بویه به قدرت رسیدند، خود را از نسل بهرام گور یا دیگر شاهان ساسانی معرفی کردند تا مشروعیت پیدا کنند. آن‌ها تلاش کردند «فرهنگ ساسانی» (زبان فارسی، جشن سده و نوروز) را احیا کنند.
این بیت در واقع نشان‌دهنده این است که برای یک ایرانی، نظام ساسانی فقط یک دوره تاریخی نیست، بلکه «شناسنامه هویت سیاسی» اوست.


به قلم محمد فولادی 📚✏️

درود بردوستان گرامی :

لینک عضویتی که براتون میذارم چنل سیستان شناسی استاد چاری هستش میتونید جوین بدید و از منابعی که در کارگاه معرفی شد نهایت استفاده رو ببرید سپاسگزارم 🧡


@sistan_shenasi

📜 به همت انجمن علمی تاریخ | دومین کارگاه ۱۴۰۴

✨ کارگاه تخصصی | جایگاه سیستان در حماسه‌سرایی ایرانی

در این کارگاه، به نقش و جایگاه سیستان در شکل‌گیری حماسه‌های ایرانی، به‌ویژه در شاهنامه فردوسی پرداخته شد؛
سیستان به‌عنوان خاستگاه پهلوانانی چون سام، زال و رستم، جایگاهی بنیادین در روایت حماسی و شکل‌گیری هویت ملی ایرانیان دارد.

🎙 با حضور دکتر ناصر چاری
مسئول بنیاد ایران‌شناسی در سیستان

📍 سالن کنفرانس معاونت فرهنگی
🗓 سه‌شنبه ۲۵ آذرماه ۱۴۰۴
⏰ ۱۰ تا ۱۲

📚 روایتی از تاریخ، فرهنگ و میراث حماسی سیستان
✨ در مسیر رسیدن به قله

🙏 با تشکر از زحمات
آقای فولادی
خانم‌ها میری، بدیع رضایت، اربابی و بدرود

#سیستان_شناسی #حماسه_ایرانی #شاهنامه #انجمن_علمی_تاریخ

انجمن علمی تاریخ برگزار می‌کند؛

کارگاه تخصصی

جایگاه سیستان در حماسه‌سرایی ایرانی

با حضور:
دکتر ناصر چاری
مسئول بنیاد ایران‌شناسی در سیستان

📍 محل برگزاری:
سالن کنفرانس معاونت فرهنگی

🗓 زمان:
سه‌شنبه، ۲۵ آذرماه ۱۴۰۴

⏰ ساعت:
۱۰ تا ۱۲

📖 درباره کارگاه:
در این کارگاه به بررسی نقش و جایگاه سیستان در شکل‌گیری حماسه‌های ایرانی، به‌ویژه در شاهنامه فردوسی پرداخته می‌شود. سیستان به‌عنوان خاستگاه پهلوانانی چون سام، زال و رستم، نقشی بنیادین در شکل‌گیری روایت حماسی و هویت ملی ایرانیان داشته و این نشست فرصتی برای بازخوانی این میراث ارزشمند است.

📚 فرصتی ارزشمند برای آشنایی با تاریخ، فرهنگ و میراث حماسی سیستان

#سیستان_شناسی

✨ در مسیر رسیدن به قله

ایدی ثبت نام در تلگرام :

@Ancientsoldier

امروز روز ماست؛ روز کسانی که گذشته را ورق می‌زنند تا آینده را روشن‌تر ببینند. روز دانشجویانی که بین خطوط کتاب‌ها، میان نسخه‌های کهن، و در دل روایت‌ها به دنبال حقیقت می‌روند.

ما دانشجویان تاریخ، نه فقط گذشته را می‌خوانیم؛
بلکه آن را می‌فهمیم، نقد می‌کنیم و دوباره می‌سازیم.

شاید رشتهٔ ما بی‌سروصدا باشد، نه مانند بعضی رشته‌ها پر زرق‌وبرق، اما افتخار ما این است که چراغ فهم امروز در دست کسانی روشن است که دیروز را شناختند.

روز دانشجو مبارک به شما که: 🌿 ساعت‌ها در کتابخانه با متون سخت کلنجار می‌روید،
🌿 از دل هر واقعه درس می‌گیرید،
🌿 میان تاریخ و جامعه پل می‌زنید،
🌿 و روایت‌های تازه می‌سازید.

امروز به خودمان یادآوری می‌کنیم که تاریخ فقط یک رشته نیست؛
یک نگاه است، یک مسئولیت است، و یک راه برای ساختن آینده بهتر.

روز دانشجو مبارکِ دانشجویان تاریخ 🌿📚

کارگاه علمی «زروانیان و زرتشتیان»

زمان برگزاری: سه‌شنبه ۱۱ آذر ۱۴۰۴ — ساعت ۹ تا ۱۱
موضوع اصلی: بررسی ریشه‌ها و تحول اندیشهٔ زروانی و نسبت آن با جهان‌بینی زرتشتی
محورهای نشست:

شناخت سیر تاریخی و فکری آموزه‌های زروانی

تحلیل ارتباط زروانی‌گری با ساختارهای فکری دین زرتشتی

بررسی جایگاه این مباحث در تاریخ دین‌پژوهی ایران


هدف کارگاه:

ارائه تحلیلی مستند و علمی از یکی از شاخه‌های مهم اندیشهٔ ایرانی

تقویت نگاه پژوهشی دانشجویان در حوزهٔ دین‌پژوهی و ایران‌باستان


ویژگی‌های نشست:

مشارکت فعال دانشجویان

طرح پرسش‌های تخصصی و تبادل دیدگاه علمی

ارتقای کیفیت مباحث از طریق گفت‌وگوی آزاد و نقد علمی


قدردانی:

سپاس از استاد حسنعلی‌پور به‌سبب همراهی علمی در کارگاه

قدردانی از همکاری جناب آقای فولادی

سپاس از خانم‌ها میری، بدیع رضایت، اربابی و بدرود بابت مشارکت و همراهی

سه‌شنبه، ساعت ۹ تا ۱۱
کارگاه تخصصی «زروانیان و زرتشتیان سیستان» برگزار می‌شود؛
نشستی برای بازخوانی یکی از عمیق‌ترین و مهم‌ترین لایه‌های دینی، اسطوره‌ای و فرهنگی سیستان و ایران‌باستان.
در این کارگاه به مباحثی همچون:
جایگاه زروان در جهان‌بینی ایرانی
نسبت و تفاوت زروانیان با آیین زرتشت
تأثیر باورهای زروانی و زرتشتی بر هویت تاریخی مردم سیستان
تداوم و تحول سنت‌های دینی در این منطقه
پرداخته خواهد شد.
این برنامه فرصتی‌ست برای شناختی گسترده‌تر از ریشه‌های فکری و تاریخی سرزمین‌مان و ایجاد فضای گفت‌وگوی علمی میان علاقه‌مندان.

🔸 این کارگاه ویژه دانشجویان رشته تاریخ است.
🔸 در پایان برنامه به حاضران گواهی معتبر ارائه می‌شود.
🔸 بخش پرسش و پاسخ نیز برگزار خواهد شد.
🔸 مدرس: استاد حسنعلی‌پور


لازم به ذکر است که ظرفیت کارگاه محدود و فقط از طریق اپلیکیشن " روبیکا " امکان پذیر است .

مسئول ثبت نام آقایان :
@Ancient1306
مسئول ثبت نام خانم ها :
@Z_miri84

منتظر استقبال گرم شما دوستداران تاریخ و فرهنگ ایران زمین هستیم 📚

درفش کاویانی




دِرَفشِ کاویانی پرچم اسطوره‌ای و تاریخیِ ایران از پادشاهی پیشدادی، پادشاهی کیانی تا پایان شاهنشاهی ساسانی بود که بنا به روایت فردوسی در شاهنامه، این درفش با خیزش کاوهٔ آهنگر دربرابر ضحاک و آغاز پادشاهی فریدون پدید آمد

درفش کاویانی یا درفش کاویان، یکی از نمادهای ملی و تاریخی ایران است که به عنوان پرچم و نشان قدرت و عظمت شاهنشاهی ایران در دوران باستان شناخته می‌شود. این درفش در ادبیات و تاریخ ایران به عنوان نمادی از استقلال و هویت ملی ایرانیان مطرح می‌شود.
درفش کاویانی معمولاً به عنوان پرچمی با طراحی خاص و با استفاده از رنگ‌ها و نمادهای مختلف توصیف می‌شود. در برخی منابع تاریخی، گفته شده که این درفش از پشم سفید و زرد ساخته شده و دارای نقش‌هایی از خورشید و دیگر نمادهای ایرانی است.

این نماد در ادبیات فارسی نیز به وفور مورد اشاره قرار گرفته و به عنوان نشانه‌ای از مقاومت و مبارزه برای آزادی و استقلال ایرانیان یاد شده است. در افسانه‌ها و داستان‌های ایرانی، درفش کاویانی به عنوان وسیله‌ای برای اتحاد و همبستگی مردم ایران در برابر دشمنان کشور نیز مطرح می‌شود


{زهــرا میـــــری هوشیار📚👩‍🎨}

"قلعه نو زابل، یادگاری از تاریخ ایران!
در دل سیستان و بلوچستان، قلعه‌ای استوار ایستاده که نه تنها نماد مقاومت مردمان این دیار، بلکه تجسم عظمت تاریخ ایران است. دیوارهای قلعه نو، حکایتگر دلیری و همت کسانی است که در برابر تهاجمات ایستادگی کردند. یادآور می‌شود که تاریخ ایران همیشه سر بلند بوده و خواهد بود.

"سیستان را پر از نام‌های بلند بود،
در دلیری که در شاهنامه خواند بود.

شاید براتون سوال شده باشه واژه « شهر » که در دوره ساسانی زیاد به کار میره و تو منابع تاریخی ساسانیان زیاد شنیدینش به چه معناست ؟ اصن چرا ساسانیان به قلمرو خودشون میگفتن ایرانشهر ؟

در زبان پهلوی (زبان رسمی دوره ساسانی)، واژه «شَهر» (šahr) معانی متعددی دارد که بسته به زمینه متفاوت است. مهم‌ترین معانی آن عبارتند از:
کشور، قلمرو، پادشاهی، دولت
(معنای اصلی و سیاسی آن در دوره ساسانی)
ایرانشهر = «کشور/قلمرو ایران»
پارس‌شهر = «کشور پارس»
خوزستان‌شهر = «کشور خوزستان»
هِندوگ‌شهر = «کشور هند»
در این کاربرد، «شَهر» دقیقاً همان مفهومی را دارد که امروز ما با کلمه «کشور» یا «state/empire» بیان می‌کنیم.
استان، ایالت، ناحیه بزرگ اداری
در تقسیمات کشوری ساسانیان، ایرانشهر به چند «شَهر» (ایالت بزرگ) تقسیم می‌شد، مثل:
خُوراسان‌شهر (ایالت خراسان)
آتورپاتکان‌شهر (ایالت آذربایجان)
اسپاهان‌شهر (ایالت اصفهان)
شهر (به معنای امروزی، یعنی محل سکونت و مرکز جمعیتی)
این معنا هم وجود داشت، اما در متون رسمی ساسانی کمتر از دو معنای بالا به کار می‌رفت. مثلاً:
تیسفون را گاهی «شَهرها» (جمع شهر) می‌نامیدند، چون مجموعه‌ای از چند شهر بود.
منشأ واژه «شَهر» در پهلوی:
از ریشه اوستایی xšaθra- به معنای «قدرت، سلطنت، قلمرو حاکمیت».
همین ریشه در نام‌های «خشایارشا» (xšāyaθiya xšāyaθiyanām = پادشاه پادشاهان) و «شهريار» (شاه + یار = دارنده شهر = پادشاه) هم دیده می‌شود.
بنابراین وقتی در دوره ساسانی می‌گفتند «ایرانشهر»، دقیقاً منظورشان این بود:
«قلمرو/پادشاهی/کشور ایران» (نه فقط «شهر ایران» به معنای امروزی).



محمد فولادی ✏️📚

آیا لغت " ایرانشهر " که در دوره ساسانی استفاده میشد ریشه در لغت " ایران ویج " دارد ؟
ایران‌ویج (Ērān-wēz) در متون اوستایی و پهلوی:
در اوستا (یشت‌ها) و کتیبه‌های ساسانی، «ایران‌ویج» به معنای سرزمین اصلی و مقدس آریایی‌ها (سرزمین پاک و مرکزی قوم ایران) آمده است.
این واژه به منطقه‌ای خاص (احتمالاً نواحی شمال شرقی ایران بزرگ، مثل خوارزم، سغد یا بلخ و یا نواحی شرقی و جنوب شرقی ایران از جمله سیستان ) اشاره داشت که گفته می‌شد اهورامزدا آن را ابتدا آفریده و زرتشت در آنجا متولد شده است.
در کتیبه‌های شاپور اول (در کعبه زرتشت) و دیگر متون ساسانی، «ایران‌ویج» به عنوان قلب سرزمین ایران در برابر «انیران» (سرزمین‌های غیرایرانی) به کار رفته است.
میدانیم که شاپور یکم ساسانی خود را شاهنشاه ایران و انیران میخواند (( پادشاهی که بر ایران و خارج از ایران حکمرانی میکند ))
تحول به ایرانشهر:
در دوره ساسانی، مفهوم «ایران‌ویج» به تدریج گسترش یافت و به کل قلمرو پادشاهی ایران (از بین‌النهرین تا مرزهای هند و آسیای مرکزی) تعمیم داده شد.
واژهٔ Ērānšahr (ایرانشهر) در متون پهلوی (مثل بندهشن، شهرستان‌های ایرانشهر، کارنامک اردشیر بابکان) به معنای دقیق «پادشاهی/قلمرو ایران» یا «سرزمین ایران» به کار رفت.
یعنی ایرانشهر = ایران + شهر (به معنای کشور/قلمرو/پادشاهی در پهلوی)، اما این «ایران» خودش از همان ریشهٔ ایران‌ویج گرفته شده است.


محمد فولادی ✏️📚