شاید براتون سوال شده باشه واژه « شهر » که در دوره ساسانی زیاد به کار میره و تو منابع تاریخی ساسانیان زیاد شنیدینش به چه معناست ؟ اصن چرا ساسانیان به قلمرو خودشون میگفتن ایرانشهر ؟

در زبان پهلوی (زبان رسمی دوره ساسانی)، واژه «شَهر» (šahr) معانی متعددی دارد که بسته به زمینه متفاوت است. مهم‌ترین معانی آن عبارتند از:
کشور، قلمرو، پادشاهی، دولت
(معنای اصلی و سیاسی آن در دوره ساسانی)
ایرانشهر = «کشور/قلمرو ایران»
پارس‌شهر = «کشور پارس»
خوزستان‌شهر = «کشور خوزستان»
هِندوگ‌شهر = «کشور هند»
در این کاربرد، «شَهر» دقیقاً همان مفهومی را دارد که امروز ما با کلمه «کشور» یا «state/empire» بیان می‌کنیم.
استان، ایالت، ناحیه بزرگ اداری
در تقسیمات کشوری ساسانیان، ایرانشهر به چند «شَهر» (ایالت بزرگ) تقسیم می‌شد، مثل:
خُوراسان‌شهر (ایالت خراسان)
آتورپاتکان‌شهر (ایالت آذربایجان)
اسپاهان‌شهر (ایالت اصفهان)
شهر (به معنای امروزی، یعنی محل سکونت و مرکز جمعیتی)
این معنا هم وجود داشت، اما در متون رسمی ساسانی کمتر از دو معنای بالا به کار می‌رفت. مثلاً:
تیسفون را گاهی «شَهرها» (جمع شهر) می‌نامیدند، چون مجموعه‌ای از چند شهر بود.
منشأ واژه «شَهر» در پهلوی:
از ریشه اوستایی xšaθra- به معنای «قدرت، سلطنت، قلمرو حاکمیت».
همین ریشه در نام‌های «خشایارشا» (xšāyaθiya xšāyaθiyanām = پادشاه پادشاهان) و «شهريار» (شاه + یار = دارنده شهر = پادشاه) هم دیده می‌شود.
بنابراین وقتی در دوره ساسانی می‌گفتند «ایرانشهر»، دقیقاً منظورشان این بود:
«قلمرو/پادشاهی/کشور ایران» (نه فقط «شهر ایران» به معنای امروزی).



محمد فولادی ✏️📚