این جهان بودست دائم ملکت ساسانیان

باز سالارش خدا بر ملکت ساسان کند !

این بیت زیبا و پرمعنا، که به قطران تبریزی  منسوب است، به‌خوبی نشان‌دهنده جایگاه نمادین و اسطوره‌ای نظام ساسانی در ذهن ایرانیان پس از اسلام است.
این شعر صرفاً یک آرزو نیست، بلکه بیانگر یک «فلسفه سیاسی» عمیق است که با تاریخ ایران گره خورده است. بیایید چند نکته جالب درباره این نگاه که در بیت شما نهفته است را بررسی کنیم:
۱. مفهوم «ایران‌شهر» به عنوان قلب جهان
در دوران ساسانی، جهان به هفت بخش (اقلیم) تقسیم می‌شد که ایران‌شهر در مرکز آن قرار داشت. ساسانیان معتقد بودند که نظم جهان وابسته به نظم ایران است. این بیت که می‌گوید «این جهان بودست دائم ملکت ساسانیان»، به همین دیدگاه اشاره دارد که شکوه جهان را با شکوه ساسانیان یکی می‌دانست.
۲. چرا ساسانیان تبدیل به یک «الگو» شدند؟
حتی قرن‌ها بعد از سقوط این سلسله، حاکمان مسلمان (مانند خلفای عباسی و سلاطین سامانی و سلجوقی) سعی می‌کردند آداب درباری خود را از ساسانیان تقلید کنند. دلایل این محبوبیت تاریخی عبارت بود از:
* نظم و قانون (دادگری): شخصیت‌هایی مثل «انوشیروان دادگر» به نماد پادشاه آرمانی تبدیل شدند.
* دیوان‌سالاری قوی: سیستم مالیاتی، ارتش و نامه‌نگاری ساسانی آن‌قدر پیشرفته بود که تا قرن‌ها بعد، الگوی اداره کشور در خاورمیانه باقی ماند.
* شکوه ظاهری: تاق کسری، ایوان مدائن و جواهرات سلطنتی ساسانی در ادبیات فارسی نماد اوج قدرت بشری گشتند.
۳. مفهوم «بازگشت» در تاریخ ایران
در فرهنگ ایرانی، مفهومی به نام «بازگشت به دوران طلایی» وجود دارد. پس از فروپاشی ساسانیان، برای سده‌ها این باور وجود داشت که دوباره عدل و شکوه ساسانی به این سرزمین باز خواهد گشت. این بیت دقیقاً همین «امید به نوزایی» را نشان می‌دهد؛ این‌که خداوند دوباره نظم جهان را به ریشه و تبار «ساسان» بسپارد.
یک نکته تاریخی جالب:
جالب است بدانید که این آرزو در تاریخ تا حدودی محقق شد! زمانی که سلسله‌های ایرانی مثل سامانیان و آل‌بویه به قدرت رسیدند، خود را از نسل بهرام گور یا دیگر شاهان ساسانی معرفی کردند تا مشروعیت پیدا کنند. آن‌ها تلاش کردند «فرهنگ ساسانی» (زبان فارسی، جشن سده و نوروز) را احیا کنند.
این بیت در واقع نشان‌دهنده این است که برای یک ایرانی، نظام ساسانی فقط یک دوره تاریخی نیست، بلکه «شناسنامه هویت سیاسی» اوست.


به قلم محمد فولادی 📚✏️