کانال رسمی انجمن علمی تاریخ اسلام دانشگاه نیشابور
Islamic History Scientific Association of Neyshabur University
《عضو اتحادیه تاریخ》
ارتباط با دبیر انجمن:
@toktam_rezaeee
ارتباط با روابط عمومی:
@nargeskahani
Post #272
103
Forwarded from گنجينه
اشتباهات ناشی از فهم غلط متون تاریخی (1): عبدالله «قافه» (پدر عبدالعظیم حسنی)
✍️ #احمد_خامه_یار
گاه برخی از نویسندگان معاصر، در نتیجه خوانش یا فهم غلط عبارتی از یک متن تاریخی، ادعای نادرستی را مطرح کردهاند که نویسندگان بعدی با اعتماد به همان نویسنده، اشتباه او را به طور گسترده در آثار خود تکرار کردهاند. نمونهای از چنین اشتباهاتی، در شرح حال حضرت عبدالعظیم حسنی رخ داده است که شماری از نویسندگان معاصر، از پدر ایشان «عبدالله بن علی حسنی» با لقب «قافه» یاد کردهاند. ظاهراً کتاب جنّة النعیم (در احوال حضرت عبدالعظیم) تألیف محمدباقر واعظ کجوری (د. 1313ق) ـ از علمای دوره قاجار ـ منشأ اولیه این اشتباه و راه یافتن آن به آثار بعدی، از جمله کتاب تذکره عظیمیه تألیف شیخ محمدباقر کرباسی بوده است.
سخن واعظ کجوری در این باره چنین است: «در شرح حال عبدالله قافه، والد ماجد حضرت عبدالعظیم (ع): اما پدر بزرگوار حضرت عبدالعظیم، عبدالله حسنی معروف به قافه است، و مادرش امّولد است و موسوم به هیفاء، در وقتی که حامله بود به [او] علی شدید پدرش وفات کرد، و اثر حمل ظاهر نبود، و او را فروختند به شخصی. بعد از چندی معلوم شد حامله است، جدّش حسن بن زید امیر، استرداد نمود هیفاء را، پس عبدالله از وی متولد گردید. و ابونصر گفته است: بعد از وفات علیِ شدید، جدّش حسن او را در قافه حاکم نمود. و قافه اسم مکانی است، از این جهت معروف به قافه گردید.» (جنّة النعیم، ج1، ص342)
ظاهراً منبع اصلی گزارش واعظ کجوری، برخی از منابع انساب سادات و به احتمال زیاد کتاب سرّ السلسلة العلویة اثر ابونصر بخاری بوده است که گزارش بالا را بدین شرح نقل کرده است: «یُقال: إنّ عبدالله بن علی استلحقه الحسن بن زید جدّه بعد موت ابیه علی بالقافة. وذلک أنّ أباه علیّاً هلک فی حیاة ابیه الحسن بن زید، وأم ابنه عبدالله بن علی بن الحسن جاریة بیعت ولم یُعلَم أنها حامل، فلمّا توفی علیّ بن الحسن بن زید ردّها المشتری الی ابیه الحسن بن زید فولدت عبدالله ـ أبا عبدالعظیم ـ فشُکّ فیه، فدعی بالقافة فألحقوه به، واسم الجاریة هیفاء. ذکر ذلک أبوالحسن الموسوی صاحب أبیالسّاج فی کتابه.» (سرّ السلسلة العلویة، چاپ نجف، ص24)
واضح است که مقصود از عبارت «فدَعَی بالقافة، فألحقوه به» این است که حسن بن زید ـ جدّ عبدالله (پدر حضرت عبدالعظیم) ـ از «قیافهشناسان» دعوت نمود [تا درباره انتساب عبدالله به پدرش نظر دهند] و آنها عبدالله را پسر علی بن حسن بن زید تشخیص دادند. به نظر میرسد واعظ کجوری در اینجا فعل «دَعَی» را به صیغه مجهول آن «دُعِی» خوانده و همین خوانش نادرست، او را به اشتباه انداخته و عبارت «فدَعَی بالقافه» (= قیافهشناسان را دعوت کرد) را به صورت «فدُعِی بالقافة» (= پس به قافه شناخته شد) برداشت کرده است و قافه (جمع قائف = قیافهشناس) را نیز نام مکانی تشخیص داده است!
🌐 لینک یادداشت
https://t.me/ganjineh_channel
Telegram گنجينه یادداشتها و مقالات احمد خامهیار
ارتباط با نویسنده: @Khamehyar ✍️ #احمد_خامه_یار
گاه برخی از نویسندگان معاصر، در نتیجه خوانش یا فهم غلط عبارتی از یک متن تاریخی، ادعای نادرستی را مطرح کردهاند که نویسندگان بعدی با اعتماد به همان نویسنده، اشتباه او را به طور گسترده در آثار خود تکرار کردهاند. نمونهای از چنین اشتباهاتی، در شرح حال حضرت عبدالعظیم حسنی رخ داده است که شماری از نویسندگان معاصر، از پدر ایشان «عبدالله بن علی حسنی» با لقب «قافه» یاد کردهاند. ظاهراً کتاب جنّة النعیم (در احوال حضرت عبدالعظیم) تألیف محمدباقر واعظ کجوری (د. 1313ق) ـ از علمای دوره قاجار ـ منشأ اولیه این اشتباه و راه یافتن آن به آثار بعدی، از جمله کتاب تذکره عظیمیه تألیف شیخ محمدباقر کرباسی بوده است.
سخن واعظ کجوری در این باره چنین است: «در شرح حال عبدالله قافه، والد ماجد حضرت عبدالعظیم (ع): اما پدر بزرگوار حضرت عبدالعظیم، عبدالله حسنی معروف به قافه است، و مادرش امّولد است و موسوم به هیفاء، در وقتی که حامله بود به [او] علی شدید پدرش وفات کرد، و اثر حمل ظاهر نبود، و او را فروختند به شخصی. بعد از چندی معلوم شد حامله است، جدّش حسن بن زید امیر، استرداد نمود هیفاء را، پس عبدالله از وی متولد گردید. و ابونصر گفته است: بعد از وفات علیِ شدید، جدّش حسن او را در قافه حاکم نمود. و قافه اسم مکانی است، از این جهت معروف به قافه گردید.» (جنّة النعیم، ج1، ص342)
ظاهراً منبع اصلی گزارش واعظ کجوری، برخی از منابع انساب سادات و به احتمال زیاد کتاب سرّ السلسلة العلویة اثر ابونصر بخاری بوده است که گزارش بالا را بدین شرح نقل کرده است: «یُقال: إنّ عبدالله بن علی استلحقه الحسن بن زید جدّه بعد موت ابیه علی بالقافة. وذلک أنّ أباه علیّاً هلک فی حیاة ابیه الحسن بن زید، وأم ابنه عبدالله بن علی بن الحسن جاریة بیعت ولم یُعلَم أنها حامل، فلمّا توفی علیّ بن الحسن بن زید ردّها المشتری الی ابیه الحسن بن زید فولدت عبدالله ـ أبا عبدالعظیم ـ فشُکّ فیه، فدعی بالقافة فألحقوه به، واسم الجاریة هیفاء. ذکر ذلک أبوالحسن الموسوی صاحب أبیالسّاج فی کتابه.» (سرّ السلسلة العلویة، چاپ نجف، ص24)
واضح است که مقصود از عبارت «فدَعَی بالقافة، فألحقوه به» این است که حسن بن زید ـ جدّ عبدالله (پدر حضرت عبدالعظیم) ـ از «قیافهشناسان» دعوت نمود [تا درباره انتساب عبدالله به پدرش نظر دهند] و آنها عبدالله را پسر علی بن حسن بن زید تشخیص دادند. به نظر میرسد واعظ کجوری در اینجا فعل «دَعَی» را به صیغه مجهول آن «دُعِی» خوانده و همین خوانش نادرست، او را به اشتباه انداخته و عبارت «فدَعَی بالقافه» (= قیافهشناسان را دعوت کرد) را به صورت «فدُعِی بالقافة» (= پس به قافه شناخته شد) برداشت کرده است و قافه (جمع قائف = قیافهشناس) را نیز نام مکانی تشخیص داده است!
🌐 لینک یادداشت
https://t.me/ganjineh_channel
- ❤ 1
- 👍 1
