Allaev Uz

Choy ichib turing. 🍵

Bugun hamkasblarimiz — Uzum Market jamoasi og‘ir kunni boshdan kechirmoqda. Bunday kun har qanday jamoaning boshiga tushishi mumkin. Bu ishni qilganlar biladi: tuzatish ishlari oson emas.

Uzum jamoasiga — kuch-quvvat. Sotuvchilar, kuryerlar va topshirish punktlari xodimlariga — sabr.
Tez orada qaytasiz!

Hurmat bilan,
Asaxiy jamoasi

Yarim kecha 12da Claudega prompt yozayotgan man:

Centrum Air билан бўлган ҳодиса бизнесда омма психологиясини тушунадиган яхши пиар менежер ёки бирор ваколатли одам бўлиши зарурлигини кўрсатиб берди.

Самарадан Ўзбекистонга учган рейсда блогер стюардессадан ўзбек тилида сўзлашни талаб қилган ва блогер даъвосига кўра, шундан кейин уни рейсдан қолдиришган. Компаниянинг даъвоси, блогер ўзини агрессив тутган ва уни рейсдан тил талаби учун эмас, тажовуз учун четлатишган.

Тармоқда кимдир блогер томон, кимдир бўлса компания томон. Ким ҳақлигини видео ёзувлар билан холис солиштирмаса, бир нарса дейиш қийин.

Энди тажрибадан келиб чиқсам, бизнесга нисбатан эътирозлар ва танқидлар ҳар хил бўлади. Асосли, асоссиз, туҳмат, ҳиссий, буюртма қилиб ташкиллаштирилган ва бошқалар. 12 йиллик фаолиятда деярли ҳаммасига дуч келганмиз. Бунақа вазиятда бизнес эгалари ёки раҳбарлар асаби чиқиб кетиб, нариги томонни кўзига кўрсатиб қўймоқчи бўлади.

Лекин, бунақа вазиятда бизнес манфаати ҳиссиётдан устун бўлиши керак. Вазиятда аслида ким ҳақ бўлиши эмас, омма кўзида ким ҳақроқ кўриниши муҳимроқ. Тил, гендер тенглиги, ирқ каби масалалар жуда нозик бўлиб, бу масалаларда қурбон ёки кучсиз томонники тош босади. У ҳақ ёки ноҳақ бўлишидан қатъи назар.

Шу учун бунақа муаммоли вазиятда одатда ҳақ ёки ноҳақ бўлишидан қатъи назар бизнес узр сўрагани ва ўзи учун хулоса қилиб олгани кўпинча тўғри қарор бўлади. Centrum Air ҳам биринчи кунданоқ узр сўраши, мижоз фойдасига компенсация қилиши ва компания ичида ўзаро нима бўлганини ва бундан кейин нима қилиш кераклигини ҳал қилиб олгани яхши эди.

Crisis-communication тадқиқотларида ҳам тасдиқланган, жамоатчилик компанияни ҳодиса учун масъул деб ҳисобласа, оддий инкор ёки тушунтириш етарли бўлмайди, компенсация ва узр репутацион зарарни камайтиришда самаралироқ бўлиши мумкин. Эмпатия ҳам алоҳида муҳим омил. Daryoда ўқиганимдан, Centrum эмпатия кўрсатиш ўрнига дарҳол қарши ҳужум позициясига ўтди, агрессия, ҳақорат, ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларга мурожаат қилиш мумкинлиги ҳақида ёзди.

Аслида биринчи реакция тахминан шу бўлиши керак эди:
- Йўловчимиз бошдан кечирган вазиятдан афсусдамиз ва узр сўраймиз. Ўзбек тилида хизмат олиш истаги биз учун мутлақо нормал ва тушунарли талаб. Ҳозир воқеани, шу жумладан бортдаги материалларни ўрганаяпмиз. Текширув давомида йўловчининг Тошкентга етиб олиш харажатларини қоплаймиз. Натижаларни очиқ маълум қиламиз.

Пиарда кимга реакция қилиш керак, кимдан узр сўраш керак, кимни игнор қилишни билиш керак, жуда юпқа чегара бор ва уни англайдиган, омма кайфияти ва психологиясини биладиган одамлар жуда муҳим.

Ундан ташқари яхши пиар менежер бу вазиятда компанияда ўзбек тили билан боғлиқ вазиятни яхшилаш бўйича раҳбариятга аниқ талаблар қўярди ва амалда жамоатчиликка ўзбек тили билан боғлиқ вазият яхшиланганини кўрсатиб, бу вазиятдан ҳатто ютуқ билан чиқарди.
Бунақа ҳолатлар ўзбек бизнеси тарихида жуда кўп бўлган.

Яна бир марта айтаман, бизнес учун фактик жиҳатдан ҳақ бўлишнинг ўзи етмайди. Жамоатчилик вазиятни қандай кўраётгани ва компаниянинг реакциясини қандай талқин қилаётгани ҳам реал бизнес оқибатларини яратади. Биринчи кундаёқ "узр" ва компенсация репутацион томондан ягона тўғри йўл эди.

Бу можаро қайси нарративга айланмоқда ва бу нарратив бизнесга қанча зарар етказиши мумкин?

Мана шу асосий савол эди.

"Noldan" loyihasida turli xil mavzularda gaplashdik. Bolalik, mentalitet, o'zgarishlar, urf-odat va boshqa mavzularda: https://youtu.be/E6M6vaMjZnQ?si=wkYolhjOXHs_kL5j

Yomg'ir mavsumini ham boshlab oldik.
Issiq choy yoki kofe bilan kitob o'qishning ayni vaqti.

50ta sara kitobdan iborat "Kutubxona" hali ham o'sha narxda!

Uy sharoitida yasash bozordan xarid qilishdan qimmatga tushadigan har qanday buyumni hech qachon o‘zi yasashga urinmaslik – har bir oqil ro‘zg‘or tebratuvchisining oltin qoidasi. Tikuvchi o‘ziga poyabzal tikishga urinmaydi, balki uni etikdo‘zdan xarid qiladi. Etikdo‘z o‘ziga libos tikishga intilmay, tikuvchining xizmatiga murojaat qiladi. Dehqon esa ikkalasiga ham urinmaydi, bu ikki ustaning xizmatidan foydalanadi. Ularning barchasi o‘zlarining bor mehnatini o‘zgalardan muayyan ustunlikka ega bo‘lgan sohasigagina yo‘naltirishni, shuningdek, o‘zlariga kerak bo‘lgan boshqa barcha narsalarni o‘z mehnat mahsuliga yoxud uning narxi evaziga xarid qilishni manfaatlari uchun eng oqilona yo‘l deb bilishadi.
Har qanday xonadon boshqaruvida oqilona sanalgan ish ulkan bir mamlakat miqyosida ahmoqlik bo‘lishi amrimahol. Agar biror xorijiy mamlakat bizni muayyan tovar bilan o‘zimiz tayyorlay oladiganimizdan arzonroq narxda ta’minlab bera olsa, ushbu tovarni o‘zimiz biroz ustunlikka ega bo‘lgan sohaga yo‘naltirilgan mehnatimiz mahsulining bir qismi
evaziga o‘sha mamlakatdan xarid qilganimiz ma’qul.


© Yaqin orada taqdim qilinadigan Adam Smitning "Xalqlar boyligi" kitobidan.

Аргентина паспортини 350 минг долларга олиш мумкин бўлади.

Хавер Милей Аргентинада инвестиция эвазига фуқаролик берадиган янги дастур эълон қилди. Унинг иккита йўли бор:

— Давлатга қайтарилмайдиган 350 минг доллар бадал тўлаш.

— 800 минг долларлик давлат облигацияларини сотиб олиш.

Бунинг учун Аргентинага кўчиб бориб яшаш шарт эмас.

Аргентина паспорти билан 105 та мамлакатга, жумладан, Шенген ҳудудидаги барча давлатларга визасиз бориш мумкин.

Харажат ва саёҳат имкониятларини солиштирсак, бу жуда жозибали таклиф. Бу борада Кариб денгизидаги кичик орол давлатлар ҳам бор. Лекин, улар Европага визасиз кириш имкониятидан осонроқ айрилиши мумкин. Аргентина эса Европа билан узоқ тарихий ва иқтисодий алоқаларга эга йирик мамлакат. Бу каби давлатлар ҳуқуқдан шунчаки айрилмайди.

Бундан ташқари, Аргентина яшаш учун ҳам яхши жой. Кариб оролларига қараганда табиий офатлар хавфи камроқ. Катта қишлоқ хўжалиги ерлари ва ривожланган чорвачилиги эса дунёда катта конфликтлар юз берганда озиқ-овқат таъминоти учун муҳим устунлик. Ундан ташқари тиббиёт ва таълим сифати ҳам чуқур инқирозга қарамасдан анча ривожланган.

Имконияти бор ва Аргентинада икки йил яшамасдан, эҳтиёт учун иккинчи паспорт олишни истаганлар учун бу яхши вариант бўлиши мумкин.

Bloger Kirill Altman "Oʻzbekistonda yaratilgan" nomli kitob yozibdi.


Kitob oʻzbek va rus tillarida chop etilgan.

Diniy-ma’rifiy kitoblar bo‘yicha lider nashriyotimiz Hilol Nashr 15 yoshga kiribdi.

Hilol Nashr bilan diniy adabiyotlar sotuvi bo‘yicha yaqindan hamkorlik qilamiz.

Nashriyot jamoasini butun Asaxiy nomidan tabriklayman.

Claude Opus 5.5 chiqqaniga 10 kuncha bo'ldi. Biznesda tahlil, strategiya, vazifa va loyiha jihatidan ko'p ishlataman.

Aynan biznes vazifalar tomonidan xulosa bersam, GPT 6 Astra va Opus 5.5 o'rtasida ajoyib farqlar bor.
GPT 6 Astra haqiqatdan kuchli, haqiqatdan boshqa daraja. U siz kutmagan nuqtani topib berishi, yangi rakursni ochib berishi, xayolingizga kelmagan, siz ko'zdan qochirgan tomonni chiqarishi, umuman boshqa sohadan muammongiz uchun yechim olib kelishi mumkin. Lekin, Opus 5.5 kutmaganingiz emas, kutganingizni qilishda eng zo'ri. Siz oson tahlil, raqamlar bilan ishlash, tavsiya, biror narsani tayyorlashni, ya'ni shunchaki buyruqni bersangiz, yetarli kontekst (ma'lumot) bersangiz, kutgan natijangizni olasiz.

Opus 5.5 alohida xodim bo'lganida, shubhasiz yaxshi ijro etadigan qobiliyatli xodim bo'lardi.

Bilaman, kontekst, qanaqa ishlatishiga qarab LLM hammada farq qiladi. Lekin, aynan bizni keysda ikkalasi shunaqa farq bilan ishlamoqda.

Кўп тадбиркор сотув бўлимини битта мезон билан баҳолайди: савдо бўляпти, пул келяпти, демак ҳаммаси жойида.

Лекин бир нечта савол бериб кўринг. Битта лид неча пулга тушяпти? 100 та мурожаатдан нечтаси сотувга айланяпти? Қайси реклама пул олиб келяпти-ю, қайсиси фақат бюджет еяпти? Эски мижозга қайта сотиш тизими борми?

Кўпчиликда бунга аниқ жавоб йўқ. Сабаби бепарволик эмас, бозорнинг ҳозирги ҳолати. Мижоздан топаётган пулимиз уни жалб қилиш харажатидан ҳали анча баланд. Маржа катта бўлганда хатолар кўринмайди.

Лекин бу абадий эмас. Рақобат кучли бозорларда компаниялар биринчи сотувдан фойда қилишга уринмайди ҳам. Мижозни олади, асосий пулни эса иккинчи, учинчи сотувдан қилади. Бизда ҳам бозор шу томонга кетяпти. Ўшанда рақамини билмаган бизнес биринчи бўлиб қийналади.

Яна бир кенг тарқалган хато бор: CRM ўрнатишни сотув бўлими қуриш деб ўйлаш. Воронка чизилади, автоматизация қилинади. Лекин мижоз ким, нега олади, нега олмайди, қайси босқичда йўқоляпти, бу ўрганилмайди. Натижада CRM бор, тартиб йўқ. Реклама бор, рақам йўқ.

Сотув бўлими 3-4 та сотувчини ўтқазиб қўйиш эмас. Сотув бўлими бу рақам, назорат ва тизим.

Шу масалада ман яқинда танишган RESTA жамоаси иши еқди. Менга ёқадиган томони, улар ишни CRM'дан бошламайди. Аввал бизнесни, маҳсулотни, мижозни ва сотувчиларни ўрганади, рақамларни чиқаради. Кейин тизимни шу бизнесга мослаб қуради. Мақсад битта: бизнес эгаси телефонни очганда қанча лид келгани, қанчаси сотилгани, мижоз қаерда йўқолаётгани, қанча пул кетиб, қанчаси қайтганини кўра олсин.

Агар сизда бу рақамлар аниқ кўринмаса, RESTA'да бепул аудитдан ўтиб кўринг. Камида қаерда пул йўқотаётганингизни ва нимадан бошлаш кераклигини билиб оласиз. Улар билан ишлайсизми ёки йўқми, кейин ўзингиз ҳал қиласиз.

Баъзан бизнесга бир марта четдан қарашнинг ўзи кўп нарсани очиб беради.

Мурожаат учун:
Оператор 1
Оператор 2

Ustozingizga bu yil yana gul va shokolad sovg‘a qilmoqchimisiz? 🌷

📚 Bu safar biroz boshqacharoq qiling. Gul so‘lib qoladi, shokolad tugaydi. Kitob esa qoladi.

Ustozingiz uchun 50 ta kitobdan iborat to‘plam - o‘qishga, bilimga va yangi fikrlarga berilgan chiroyli sovg‘a.

50 ta kitob – 1 199 000 so‘m
6 oyga – oyiga 200 000 so‘mdan.

Ustozingizga bir kunlik emas, uzoq vaqt esda qoladigan sovg‘a tanlang 🤍

Toʻplam haqida batafsil: https://asaxiy.uz/u/6aba1ba9eb546

Telegram | Instagram | YouTube | Asaxiy.uz

Uyingizgacha yoki ustozingizgacha yetkazamiz.

Sovg'aning yaxshisi bu yerda:
asaxiy.uz/u/6ab7cb1e6c843

Мана бу постни 2023 йил 23 июль куни ёзган эканман:

Педофилия тармоқда энг кўп муҳокама қиладиган мавзулардан бирига айланди. Сергелида ёш қизчанинг ўлими, Адлия вазирлигининг собиқ ходимлари етимхонадаги қизларни зўрлаши,  бироз олдин ёш йигитча қари амаки томонидан минетга мажбурланиши, кеча Наманганда 11 ёшли қизчанинг ўлдириб кетилиши каби хабарлар матбуотда тез-тез чиқади. 

Уч кун олдин проституция ҳақида ёзган эдим ва фохишаликка қарши кураш дунё бўйлаб қанақа эканлиги ҳақида фикр билдирган эдик. Педофилия ҳам проституция каби афсуски дунёнинг ҳамма давлатида бор. АҚШда черковлардаги педофилия воқеаси ёки Ҳиндистонда олтита эркак ёш қизни зўрлаши бутун дунё бўйлаб кўпчиликни шокка туширган эди. 
Бу жиддий муаммо ва унга қарши ашаддий курашибгина ҳолатларни камайтириш мумкин. Унга қарши мамлакатлар ҳар хил йўлларни танлайдилар, натижа берган баъзи бир йўлларни санаб ўтаман.

Тарғибот. Мавзуни кўпроқ кўтариш, муҳокама қилиш аҳолининг муаммога нисбатан диққатини жалб қилади. Тарғиботда педофилиянинг болага таъсири, унинг ёмонликларига алоҳида эътибор бериш керак. Олдинроқ бир мавзуни кўтарганимда, firuzallayev@gmail.com электрон почтамга ҳатто ўз қариндошлари ёки қўшнилари томонидан жинсий тажовузга учраган, болалигига муаммога дуч келган бир неча аёлларимиз ёзишган эди. Бу жиддий муаммо ва ёпиқлик қозон ёпиқлигича қолмасдан, у ҳақида кўпроқ гапириш керак. 

Таълим. Ахлоқий томондан ташқари, болаларга шахсий дахлсизлик, ўз хавфсизлигини таъминлашни ўргатиш долзарб ҳисобланади. Бола ўргатилса, хавфни ёки ўзига нисбатан ноахлоқий ҳаракатни сезса, нима қилишини билиши керак. Ўзимизда болаликда педофил қурбони бўлган кўпчилик ўша пайтда у нарса ёмонлигини билмаган ҳам. Шу учун болалар билан бу мавзуни муҳокама қилиш зарур деб ўйлайман. Ўзбекистонда мактабларда жинсий таълим зарурлигини бир неча йилдан бери айтиб келамиз. Мавзу нозик бўлгани учун ҳали-бери жорий қилинмаса керак. Ҳеч бўлмаса, ота-оналар вазиятни қўлга олиб, боласининг ҳимояси учун ҳам буни тушунтириши муҳимдир. 

Қонунлар ва жазони кучайтириш. Жазо муқаррарлиги, унинг оғирлиги ҳам педофилларни тийиб турувчи механизм бўлади. Йилдан-йилга қонунчиликни янада кучайтиришимиз зарур. Педофил 2-3 йиллик жазо билан қутулиб қолса ва амалдор билан бўлган кейсдаги каби суд фақат жамоатчилик босими билангина ишласа, вазият яхшиланиши қийин бўлади. Жазо қатъий, оғир ва муқаррар бўлиши керак.

Соҳага боғлиқ кадрларни ўқитиш. Мактаб психологлари, ўқитувчилар, ИИВ ходимлари, маҳалла нозирлари, хуллас болалар билан ишлайдиган ҳар қандай ходимларни бу бўйича ўқитиш, бола педофил қурбонига айланганини қандай пайқашни ўргатиш керак. Шунда педофилия оилада бўлган ҳолатда, булар уни англаши ва бола ҳимоясига отланиши мумкин. 

Қурбонларни қўллаб-қувватлаш. Педофилия билан боғлиқ муаммоларнинг очилмаслигининг асосий сабабларидан бири жамият муносабатидир. Воқеа жамиятда кенг муҳокама қилинади, педофил қурбонлари энди “ижтимоий қурбон”га ҳам айланишади, жамият томонидан ҳам дискриминацияга учрашади. Аксинча, бунақа ҳолатда жамият ҳам, давлат ҳам қурбонларни қўллаб-қувватлаши, улар вазиятдан чиқиб кетиши учун зарур молиявий, тиббий ва психологик ёрдамни бериши, жамият қурбонларга нисбатан ўзининг парадигмасини ўзгартириши зарур. Педофилияга учраганлар айбдор эмас, қурбон, буни ҳаммамиз ҳис қилишимиз керак.

Фуқаролик жамиятининг аҳамияти ошиши. Педофил амалдорлар кейсида фуқаролик жамияти муҳим роль ўйнади. Шунга ўхшаб, ҳар бир кейсда ижтимоий жамоатчилик жим турмаслиги, имкон борича аҳолига ҳам, ҳукуматга ҳам муаммонинг жиддийлигини етказиши долзарб ҳисобланади. Булар биринчи фактор, тарғиботда ҳам роль ўйнашади.

Воқеаларни ўқиб туриб, кўпчилик тушкунликка тушганлигига гувоҳ бўлдим. Бу муаммо дунёнинг ҳамма мамлакатида бор ва афсуски бўлади. Фақат унга қарши унумдорроқ курашаётган ва ёмон курашаётган мамлакатлар бор. Биз бўлса жамиятимиз келажаги учун ҳам муаммога қарши курашиш учун ҳамма чораларни қилишимиз ва имкони борича муаммонинг олдини олишимиз керак.

50ta kitobdan iborat "kutubxona" to'plamiga yangi kreativ!

12-dekabrdan onlayn savdo uchun alohida bank hisobvarag‘i majburiy bo‘ladi ekan.

10-sentabrda imzolangan O‘RQ-1173 qonuniga ko‘ra, elektron savdodagi sotuvchi yuridik shaxslar va YTTlar onlayn savdo hisob-kitoblarini faqat alohida bank hisobvarag‘i orqali yuritishi kerak. Yanada soddaroq aytsa, maxsus hisob-raqami ochilib, online sotuvdan keladigan pul o'sha hisob-raqamidan aylanishi kerak. Bitta kompaniya ham online, ham do'konlar orqali, ham distributsiya sotuv qilsa, online sotuvlarning hisob-raqami alohida bo'lishi zarur.

Yana bir muhim talab: ommaviy ofertada tovarni qaytarish va pulni qaytarish tartibi aniq ko‘rsatilishi shart.

Bu norma faqat marketpleyslarga emas, internet orqali savdo qiladigan kompaniyalarga ham tatbiq etilishi mumkin.

Qo'llanmani kutib turimmiz, lekin internet-do'kon sifatida Asaxiy ham online to'lovlarni alohida bir bank hisob raqamiga birlashtirishga majbur bo'ladi.

Offline savdolar bo'lsa odatdagi rejimda ishlashda davom etadi.

Qonun xorijiy marketpleys sotuvchilarining soliqqa tortilishini ham kuchaytiradi.

Aniqroq detallarni kutib qolamiz.

Qonun 12-dekabrdan kuchga kiradi.

Tez orada Asaxiyda 20 000 xildan ortiq kitob bo'ladi. Bu O'zbekistondagi eng katta kitob katalogi. Aniqlik kiritaman: gap bitta kitobning turli kontragentlardan takrorlanishi haqida emas, aynan 20 000 xil nom haqida.

Bunga erishish uchun avval omborni tartibga solyapmiz. Hozir ombor boshqaruvi jarayonlarini, dasturiy ta'minotni va ish standartlarini qaytadan quryapmiz. Asosiy vazifa esa har bir mahsulotni mikroskopik aniqlikda boshqarish.
Natijada kerakli mahsulotni kerakli miqdorda saqlaymiz, buyurtmalarni esa tezroq va xatosiz chiqaramiz.

Bu ishning yana bir sababi bor. Hozir hajmi 5 marta katta yangi ombor tayyorlanyapti. U yerga eski muammolarni olib o'tmoqchi emasmiz. Bu Asaxiy rivojidagi keyingi katta qadam bo'ladi.

Butun jarayonni tashqi kompaniyalarsiz, o'z jamoamiz kuchi bilan amalga oshiryapmiz. Natijalari haqida shu yerda yozib boraman.

Бизнесда ёки раҳбар ишларда ишлаб юрганларда жуда кўп кўрдим, аксарида асосий фокус иш ва карерага кетиб қолади. Буни ортидан ҳаётда бошқа муҳим бўлган масалаларда йўқотишлар бўлади, қайсидирлари ҳеч қачон қайтиб келмайди.

Шахсий тажрибамдан келиб чиқсам, одам ҳаётида 5та йўналишга эътибор бериши, ҳаммасига вақт ажратиб билиши ва шулар орасида мувозанат қидириши керак. Юксак карера бахтга ва шахсий хотиржамликка тенг эмас. Ҳозир айтадиган нарсам қанақадир илмий эмас, шунчаки ҳаётда келган хулосам. Одам фокусини 5та йўналишга қаратиб билиши ва улар орасида мувозанат қидириши керак. Муҳими ундан бирортаси беэътибор қолиб кетмаслиги.

- Карьера (иш)

- Оила (Аввало болалар ва ундан кейин қариндошлар)

- Турмуш ўртоғи (Оиладан ташқари муносабатларнинг ўзига алоҳида эътибор муҳим)

- Дўстлар (Ижтимоий ҳаёт бахтнинг бир қисми)

- Соғлиқ (Бунга соғлиқ назоратидан ташқари спорт ва сифатли уйқу ҳам киради)

Ҳаммасига тенг вақт ажратиш имконсиз. Ҳафталик фаол вақтнинг 40-50 фоизини барибир иш олади, кимдадир бу 60-70 бўлиши мумкин. Лекин, қолганига ҳам ҳар ҳафта вақт ажратиш зарур деб ўйлайман.

10 yil avval Amerika taksi bozorida Uber va Lyft urushi edi, yangi to’lqinda ular yo’q. Tesla va Waymo asosiy o’yinchilar.

Bozor shavqatsiz.

@paiziev24

“Хонадон учун кутубхона” тўплами рекламасига кўзингиз тушган бўлса керак. Унда уйида китоб бор болалар муваффақиятлироқ бўлади, тадқиқотлар буни исботлаган деган аргументни ишлатяпмиз.

Аслида, бу шунчаки қайсидир креатив маркетологимиз ўйлаб топган нарса эмас. Ҳақиқатдан ҳам, шу йўналишда 20 йил давомида олиб борилган тадқиқот бор. Бу аргумент ўша тадқиқотга асосланиб олинган.



Эванс/Келли тадқиқоти

Уйдаги китоблар сони боланинг келажагини башорат қиладими?

Австралиялик социологлар Марк Эванс ва Жоанна Келли 27 та мамлакатда, 70 мингдан ортиқ одам устида йигирма йил давомида битта саволни текширишди: боланинг вояга етгач қанча ўқиши билан ота-онасининг таълими, даромади, касби ва уйдаги китоблар сони орасида қайси боғланиш кучлироқ?

Кутилган жавоб — ота-онанинг таълими.

Аслида чиққан натижа бошқа. Уйда кўпроқ китоб бўлган хонадонда ўсган бола, уйда деярли китоб бўлмаган хонадондаги боладан ўртача уч йилдан кўпроқ таълим олади. Бу улар мактабдан кейин олий таълимда давом этиши эвазига (бакалавр, магистратура, докторантура, касбий таълим ва ҳоказо). Таълими узоқроқ давом этганлар ўртача ҳисобда муваффақиятлироқ бўлишади.

Энг қизиғи — бу таъсир ота-онанинг ўзи ўқиган-ўқимаганидан, оиланинг даромадидан ва мамлакатдан деярли мустақил ишлайди. Тадқиқотчилар буни "scholarly culture" — китобли муҳит деб аташди.

Биз шу учун ҳам ҳар бир хонадонда китоб бурчаги бўлиши керак деб ҳисоблаймиз. Уйда телевизор ёки холодильник бўлиши қанчалик табиий бўлса, китоб бурчаги бўлиши ҳам шунчалик табиий бўлиши керак.

Эванс ва Келлининг "scholarly culture" ғояси қанчалик оддий туюлади, уни тушунтириш эса ундан ҳам оддий. Бола китобни ота-онаси мажбур қилгани учун олмайди. У китобни уйда шунчаки турганини кўрганидан кейин, бир куни зерикканда, ўзи олади. Китоб қўлга тушиши учун аввал кўз тушиши керак.

Бу ерда бир нозик жой бор ва уни очиқ айтиш керак: сотиб олинган китоб ўзи ишламайди. Ота-она ҳеч қачон китобга қўл урмаса, бола ҳам буни кўради. Тадқиқот "китоб сотиб олинг, қолгани ўзи бўлади" демайди — у "муҳитни ота-она яратади" дейди. Фарқи катта.

Лекин иккинчи томони ҳам бор. Кўп ота-оналар "мен ўзим ўқимайман, демак фарзандимга ҳам ўргата олмайман" деб ўйлайди ва бирор нарса қилишдан тўхтайди. Тадқиқот аниқ айтади: сизнинг диплом ва ўқиш одатингиз бу тенгламадаги ягона ўзгарувчи эмас. Уйда китоб бор-йўқлиги — сиз бугун ҳал қила оладиган ва деярли ҳеч нарса талаб қилмайдиган қисми.

Уйингизда ҳозир нечта китоб бор? Саноқли бўлса — бу ҳали кеч эмас деган маънони билдиради.

© Расмни тўпламни харид қилган мижоз сайтда изоҳларда қолдирган