تراژدی: پهنۀ جستجوی انسان برای عدالت در برابر ضرورت کور (6)
تراژدی با مفهومی که یهودیان از دنیا در ذهن دارند سر و کاری ندارد. از فصل ایوب [تورات] همیشه به‌عنوان نمونۀ دیدگاهی تراژیک یاد می‌کنند. اما این افسانۀ حزن‌انگیز در حاشیۀ بعید یهودیت قرار دارد و حتی در این بخش تورات دستی سنّت‌مدار، درست به‌عکس جوهر تراژدی، بر عدالت‌خواهی صحه می‌گذارد:
«و خداوند آخر ایوب را بیشتر از اول او مبارک فرمود، چنان‌که او را چهارده هزار گوسفند و شش هزار شتر و هزار جفت گاو و هزار الاغ ماده بود.» (۱)
خداوند همۀ بلایایی را که بر سر بنده‌اش آمده به خیر و برکت تبدیل می‌کند؛ او رنجی را که ایوب به جان خریده جبران می‌کند. جایی هم که سخن از جبران خسارت برود، عدالت جاری است، نه تراژدی. در سنّت عبری، این نیاز به عدالت مایۀ فخر، اما باری گران است. خدای عبری عادل است، حتی زمانی که به خشم آید. غالباً موازنۀ تنبیه با پاداش به‌گونۀ دهشتناکی ناهمگون است و یا عملکردهای خداوند به‌گونۀ طاقت‌فرسایی کُند به نظر می‌رسند. اما شکی نیست که رفته‌رفته، در گذر زمان، مشیت الهی دربارۀ انسان عادلانه است. این مشیت نه‌تنها عادلانه، بلکه عقلانی است. روحیۀ عبری خیلی به این باور پایبند است که نظام جهان و جایگاه انسان در آن از راه عقل قابل درک است. مشیت الهی نه بی‌جهت است و نه ازهم‌گسیخته و بی‌معنی. اگر روشن‌بینی نهفته در فرمان‌برداری را در کاوش‌هایمان بگنجانیم، می‌توانیم مشیت الهی را کاملاً درک کنیم. مارکسیسم با تأکید بر عدالت و عقل، آشکارا رنگ یهودیت دارد و مارکس به مفهوم تراژدی کاملاً به دیدۀ تحقیر می‌نگریست. او آشکارا می‌گفت: «ضرورت فقط تا زمانی که درک نشود کور است.»
درام تراژیک، اما، از دیدگاهی کاملاً مخالف این بینش سرچشمه می‌گیرد: ضرورت کور است و رویارویی انسان با آن وی را از دو چشمش نیز محروم می‌کند، خواه در شهر تبای باشد و خواه در غزّه. این باوری یونانی است و مفهوم تراژیک زندگی مبتنی بر این بینش، یکی از برجسته‌ترین دستاوردهای قریحه و نبوغ یونانیان برای ماست.
۱. کتاب مقدس (عهد عتیق و جدید)، «کتاب ایوب»، ۴۲: ۱۲، ترجمۀ انجمن کتاب مقدس ایران، چاپ دوم، ۱۹۸۷.
منبع: جورج اشتاینر، مرگ تراژدی، ترجمۀ بهزاد قادری سهی، نشر بیدگل، 1400، ص. 14-15.
🔗 پستهای پیشین «مرگ تراژدی»
قسمت اول
https://t.me/Tarnevisa/166
قسمت دوم
https://t.me/Tarnevisa/170
قسمت سوم
https://t.me/Tarnevisa/180
قسمت چهارم
https://t.me/Tarnevisa/181
قسمت پنجم
https://t.me/Tarnevisa/183
#مرگ_تراژدی
#جورج_اشتاینر
#بهزاد_قادری
#ترنویسا
✅@Tarnevisa
