ایبنا (خبرگزاری کتاب ایران)

🔰درباره کتاب «جامعه‌شناسی و استعاره»؛
استعاره‌ها چه کمکی به فهم جامعه‌شناسی می‌کنند؟

🔸کتاب «جامعه‌شناسی و استعاره» دربارهٔ نقش استعاره‌ها در شکل‌گیری نظریه‌های جامعه‌شناسی صحبت می‌کند و نشان می‌دهد استعاره تنها ابزار ادبی نیست، بلکه بخشی از سازوکار تولید دانش اجتماعی است

🔸ایدۀ اصلی کتاب حاضر این است که استعاره‌ها چگونه در دانش جامعه‌شناسی برساخت شده و چگونه در فرایند ایجاد نظریه‌های جامعه‌شناسی تأثیر دارند. اثر مزبور به طور نسبی به وجه استعاریِ مفاهیم بنیادین آثار جامعه‌شناسان کلاسیک و مدرن خواهد پرداخت.

🔸این کتاب اثری میان‌رشته‌ای است و علاوه بر رشتۀ جامعه‌شناسی، برای سایر رشته‌ها از قبیل فلسفه، مردم‌شناسی، روان‌شناسی، زیست‌شناسی اجتماعی، ادبیات و نقد ادبی، زبان‌شناسی، علوم سیاسی، مطالعات فرهنگی و… می‌تواند استفاده شود.

🔸ایدهٔ مرکزی کتاب این است که نظریه‌های جامعه‌شناسی صرفاً حاصل مشاهدهٔ «عینی» جامعه نیستند؛ بلکه جامعه‌شناسان از طریق استعاره‌ها جهان اجتماعی را می‌فهمند و صورت‌بندی می‌کنند.


🔸️یکی از نکات مهم کتاب این است که نویسنده تأکید می‌کند هیچ نظریه‌ای کاملاً بیرون از استعاره نیست، حتی مفاهیمی که «علمی» به‌نظر می‌رسند، ریشه‌های استعاری دارند. مثلاً: «ساختار»، «بنیان»، «کنش»، «میدان»، «سرمایهٔ اجتماعی» و«شبکه» همگی در اصل استعاری‌اند.

ibna.ir/x6KhQ

@ibna_official

🔰نگاهی به «ماهی‌ها دندان دارند»؛
دیروزِ زیرِ پوست

🔸در هر داستان مجموعه «ماهی‌ها دندان دارند» گذشته به شکل یک خاطره روایت نمی‌شود؛ بلکه مدام به زمان حال هجوم می‌آورد و شخصیت را وادار می‌کند دوباره آن را زندگی کند

🔸️او به آدم‌های حاشیه‌ای جامعه نگاه می‌کند، اما معمولاً برایشان خطابه نمی‌خواند! کارگر، زن روستایی، کودک، آدم آسیب دیده یا مردی که انگشتانش را زیر دستگاه از دست داده، در داستان‌های او با توضیح‌های جامعه‌شناختی معرفی نمی‌شوند؛ بلکه وضعیت اجتماعی آنها از خلال رفتار و جزئیات زندگیشان فهمیده می‌شود. این روش، وقتی موفق است که نویسنده به خواننده اعتماد کند و اجازه دهد خودش از کنار جزئیات به معنا برسد؛ اتفاقی که در این اثر به خوبی رخ داده است. در واقع، در شخصیت‌پردازی، نویسنده آگاهانه از شخصیت‌های چندلایه و واقع‌گرای معمول فاصله می‌گیرد و همین امر اغلب باعث شده است که قدرت داستان بیشتر در «فضاسازی و موقعیت» باشد تا در تحول تدریجی شخصیت.

🔸گاهی نویسنده به تصویرِ خود اعتماد نمی‌کند و یک بار دیگر آن را توضیح یا تشدید می‌کند؛ در حالی که بعضی از تصاویر به خودی خود آن قدر قدرت دارند که نیازی به تأکید دوباره ندارند. در داستان‌های دیگر، به دلیل حجم بالای تصویر و تکرار، زبان گاهی به مرز اشباع می‌رسد. به طور نمونه نویسنده علاقۀ زیادی به واژه‌های حسی، بدن، بو، خون، زخم و اشیای ملموس دارد. این انتخاب در ساختن فضای خشن مؤثر است، اما وقتی تعداد این عناصر زیاد می‌شود، شدت عاطفی آنها کاهش پیدا می‌کند. خشونت، برای تأثیرگذاری، همیشه به خشونت بیشتر نیاز ندارد؛ گاهی حذف یک تصویر می‌تواند تصویر قبلی را ماندگارتر کند.

ibna.ir/x6KfL

@ibna_official

🔰نگاهی به «رواقی‌گری و ببرهایی که برای عصرانه می‌آیند»
عصرانه با ببرها
واکاوی نسبت فلسفه عملی و تاب‌آوری

🔸ببر می‌آید، می‌خورد، خرابی به جا می‌گذارد و سرانجام می‌رود. خانه پس از رفتنش همان خانه قبلی نیست، اما هنوز خانه است. این شاید ساده‌ترین و انسانی‌ترین صورت‌بندی پیام کتاب باشد.

🔸هوشمندی مهم این جستار آن است که فلسفه را با یک داستان کودکانه توضیح می‌دهد؛ داستانی که در ظاهر هیچ شباهتی به متون کلاسیک فلسفی ندارد. «ببری که برای عصرانه آمد» نوشته و تصویرگری جودیت کِر در سال ۱۹۶۸ منتشر شد و به یکی از آثار ماندگار ادبیات کودک بریتانیا بدل شد. در این قصه، سوفی و مادرش در خانه نشسته‌اند که ناگهان زنگ در به صدا درمی‌آید. پشت در، مهمانی عادی نیست؛ یک ببر وارد خانه می‌شود و شروع به خوردن و نوشیدن هر چیزی می‌کند که در دسترسش قرار دارد. کتابخانه ملی بریتانیا نخستین انتشار اثر را در سال ۱۹۶۸ و انتشارات کالینز ثبت کرده است. ببر، در خوانش مدرسه زندگی، استعاره‌ای روشن از بحران است. بحران معمولا از جایی می‌رسد که برای آن برنامه‌ریزی نکرده‌ایم. ممکن است ناگهان شغل‌مان را از دست بدهیم، بیماری به سراغ خانواده بیاید، رابطه‌ای مهم پایان پیدا کند، وضعیت مالی تغییر کند یا اتفاقی سیاسی و اجتماعی نظم زندگی را بر هم بزند. بحران مثل ببر وارد می‌شود؛ چیزی را می‌بلعد، بخشی از نظم خانه را خراب می‌کند و ما را ناچار می‌سازد در زمانی کوتاه خود را با وضعیتی تازه وفق دهیم.

🔸ارزش اصلی کتاب در همین ترجمه فرهنگی و روان‌شناختی یک سنت قدیمی است. نویسندگان مدرسه زندگی، رواقی‌گری را از حالت مجموعه‌ای از اصطلاحات تخصصی بیرون می‌آورند و یک ایده روشن را در مرکز می‌گذارند: اگر ترس را فقط با وعده «همه‌چیز خوب خواهد شد» آرام کنیم، ممکن است در مواجهه با نخستین بحران واقعی، ناگهان خود را بی‌دفاع ببینیم. در مقابل، اگر پیشاپیش بتوانیم برخی احتمالات دشوار را تصور کنیم، ذهن مجال پیدا می‌کند تا درباره گزینه‌های موجود بیندیشد.

🔸️در دوره‌ای که انسان معاصر میان اخبار بحران، اضطراب اقتصادی، نگرانی سلامت، بی‌ثباتی اجتماعی و آینده‌ای نامطمئن زندگی می‌کند، این ایده معنای تازه‌ای پیدا می‌کند. تاب‌آوری دیگر یک واژه تبلیغاتی برای سخنرانی‌های انگیزشی نیست؛ مسئله‌ای است درباره اینکه روان انسان چگونه باید با جهانی زندگی کند که هیچ ضمانتی برای نظم، امنیت و دوام آن وجود ندارد. شاید به همین دلیل تصویر ببر همچنان در ذهن می‌ماند. ببر فقط استعاره‌ای از یک فاجعه استثنایی نیست. گاهی همان قبضی است که نمی‌توان پرداخت، خبری است که انتظارش را نداشته‌ایم، تشخیصی است که برنامه زندگی را تغییر می‌دهد، یا فقدانی که هیچ جمله تسلی‌بخشی قادر به حذف آن نیست. فلسفه در چنین لحظه‌ای قرار نیست بگوید چیزی نشده است. می‌پرسد حالا که چیزی شده، با آن چه می‌کنیم؟

ibna.ir/x6Kfc

@ibna_official

🔰چگونه بحران مطالعه با دلارهای خرد درمان می‌شود؟
سنگاپور برای کتاب خواندن پول می‌دهد!

🔸سنگاپور در تازه‌ترین آزمون اجتماعی خود دست به ابتکار جالب توجهی زده است: پرداخت پول نقد به شهروندانی که گوشی‌های هوشمند را کنار بگذارند و پای یک کتاب خوب بنشینند. با وجود مبالغ بسیار ناچیز این طرح، روان‌شناسان برجسته‌ای چون جاناتان هایت، نویسنده کتاب تحسین‌شده نسل مضطرب، معتقدند این مشوق‌های به ظاهر ساده می‌توانند جرقه نجات یک عادت روبه‌افول باشند

🔸اثرگذاری روانی پاداش‌ها هرگز ارتباط مستقیمی با ارزش مادی آن‌ها ندارد. در این مدل، ۱ دلار سنگاپور یک «دستمزد» نیست، بلکه یک «ماشه رفتاری» است. ثبت رکوردها و تداوم زنجیره مطالعه، مغز مخاطب را درست مانند بازی‌های رایانه‌ای با دریافت بازخورد سریع پاداش می‌دهد و به تعبیر پاتریک تیلور، مدیر واحد بینش‌های رفتاری، هوشمندی طرح سنگاپور نه در ارزش نقدی، بلکه در «بازی‌وارسازی» اهداف روزانه و بازسازی همان دوپامینی است که پیش‌تر از پیمایش بی‌هدف شبکه‌های اجتماعی به دست می‌آمد.

ibna.ir/x6Kcs

@ibna_official

🔰نگاهی به «هزارتوی گمشدگان: غرب و رقیبانش»؛
امین معلوف و روایت تاریخی رویارویی غرب و شرق

🔸وب‌سایت «العربی الجدید» در مطلبی منتشرشده در ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۶، کتاب «هزارتوی گمشدگان: غرب و رقیبانش» نوشته‌ی امین معلوف را بررسی کرده است؛ کتابی تاریخی درباره‌ی مناسبات غرب با ژاپن، روسیه و اتحاد جماهیر شوروی و چین که به مسئله‌ی قدرت، هویت، جنگ و امکان پرهیز از رویارویی‌های ویرانگر می‌پردازد. متن پیش رو ترجمه‌ی این مطلب است.

🔸این تصور که تاریخ بر حال و آینده حکم می‌راند یا باید چنین کند، عموماً نظریه‌ای هویت‌محور، ملی‌گرایانه و فاشیستی است؛ دیدگاهی در تضاد با اندیشه‌ی معلوف که در سراسر کتاب دغدغه‌ای اساسی را دنبال می‌کند: آموختن از تاریخ؛ تاریخی که روابط غرب و شرق در آن اغلب خونین بوده، اما همیشه چنین نبوده است. هدف دیگر او پرهیز از آن چیزی است که این روزها گویی اجتناب‌ناپذیر به نظر می‌رسد: رویارویی ویرانگر میان غرب به رهبری آمریکا و چین، و شاید روسیه در کنار چین؛ رویارویی‌ای که ممکن است هسته‌ای یا متعارف باشد.

🔸️تازه‌ترین کتاب معلوف، دبیرکل مادام‌العمر آکادمی فرانسه، اثری تاریخی است که به رقیبان غرب می‌پردازد؛ رقیبانی که در این کتاب با ژاپن، اتحاد جماهیر شوروی و چین نمایندگی می‌شوند. در سوی غرب، نماد اصلی بی‌تردید ایالات متحده‌ی آمریکاست.

🔸️«هزارتوی گمشدگان: غرب و رقیبانش» روایتی خسته‌کننده یا مجموعه‌ای از اسناد آرشیوی نیست. امین معلوف دوره‌ای خونین از تاریخ غرب و رقیبانش را به داستانی جذاب تبدیل کرده است؛ روایتی که از همه‌ی ویژگی‌های حرفه‌ای تاریخ‌نگاری دقیق برخوردار است و بر ده‌ها کتاب مرجع، منبع و سند تکیه دارد. نویسنده در پایان کتاب توضیح می‌دهد که این منابع را چگونه انتخاب کرده است.

🔸️معلوف از ستایش الگوی آمریکایی و آرزوی تحقق «ایالات متحده‌ی اروپا» - آرزویی که ویکتور هوگو و اشتفان تسوایگ نیز به آن چشم داشتند - تا خلاصه‌کردن شکست جهانی آمریکا در تجربه‌ی افغانستان پیش می‌رود؛ جایی که به گفته‌ی او، آمریکا هزار میلیارد دلار هزینه کرد.

🔸️از نظر معلوف، آمریکا نمی‌داند چگونه بازسازی کند و این ناتوانی دو دلیل دارد. دلیل نخست، نژادپرستی است که به نگاه از بالا به مردم کشورهای غیراروپایی و غیرژاپنی مربوط می‌شود. دلیل دوم، باور راسخ آمریکایی‌ها به شکست‌ناپذیری کشورشان است؛ باوری که بر این تصور استوار است که آمریکا هیچ‌گاه از نظر نظامی شکست نخورده، حتی در ویتنام و افغانستان.

ibna.ir/x6Khp

@ibna_official

🔰مرتضی سرهنگی:
نخستین روایتگران جنگ، خود مردم بودند

🔸مرتضی سرهنگی، پژوهشگر و فعال حوزه ادبیات پایداری، با تأکید بر اینکه روایت جنگ از همان نخستین روزهای آغاز آن شکل گرفت، گفت: مردم عادی منتظر تاریخ‌نویسان رسمی نماندند و خودشان شروع به ثبت تجربه‌هایشان از جنگ کردند؛ به همین دلیل، می‌توان گفت نخستین روایتگران جنگ، خود مردم بودند.

🔸سرهنگی با تأکید بر اینکه مردم را باید نخستین روایتگران جنگ دانست، ادامه داد: مردم، پیش از آنکه تاریخ رسمی درباره جنگ نوشته شود، تجربه خود را ثبت می‌کنند و این روایت‌ها بخشی از تاریخ جنگ را شکل می‌دهند.

🔸این پژوهشگر ادبیات پایداری درباره اینکه آیا می‌توان نخستین روایت منسجم از جنگ را به یک فرد یا اثر مشخص نسبت داد، گفت: نمی‌شود با اطمینان چنین چیزی را گفت. نمی‌توان مشخص کرد نخستین کسی که تجربه جنگ را به شکل منسجم روایت کرده چه کسی بوده است. در زمان جنگ، جمعیت کشور حدود ۳۵ میلیون نفر بود و افراد زیادی تجربه‌های خود را نوشته‌اند؛ چه‌بسا هنوز بخشی از این نوشته‌ها منتشر نشده باشد و ما از وجود آنها اطلاع نداشته باشیم.


🔸️او درباره اینکه آیا روایت جنگ در سال‌های نخست شکل گرفت یا ریشه‌های آن را باید در دوران انقلاب اسلامی جست‌وجو کرد، گفت: جنگ با همان شدتی که نخستین گلوله شلیک می‌شود، در زمان جنگ رشد می‌کند و بعد از جنگ به بلوغ می‌رسد.

ibna.ir/x6Khm

@ibna_official

🔰سه‌گانه بنیاد و پیش‌بینی آینده؛
پرسش آیزاک آسیموف درباره کنترل آینده از سوی انسان

🔸هفتاد و پنج سال پس از انتشار «بنیاد»، شاهکار آیزاک آسیموف بیش از آنکه روایتی از آینده‌ای دور به نظر برسد، آینه‌ای برای جهان امروز است؛ جهانی که در آن هوش مصنوعی، داده‌کاوی و الگوریتم‌ها می‌کوشند رفتار انسان را پیش‌بینی کنند. پرسش آسیموف اما همچنان پابرجاست: اگر بتوان آینده انسان را پیش‌بینی کرد، آیا وسوسه کنترل آن نیز اجتناب‌ناپذیر خواهد بود؟

🔸آسیموف در «بنیاد» از جهانی سخن می‌گوید که در آن آینده دیگر راز نیست. یا دست‌کم چنین به نظر می‌رسد. ریاضی‌دانی به نام هری سلدون علمی به نام «روان‌تاریخ» بنا می‌کند؛ علمی که می‌کوشد رفتار جوامع انسانی را با استفاده از ریاضیات و آمار پیش‌بینی کند. انسان منفرد غیرقابل پیش‌بینی است، اما انسان‌ها در مقیاس میلیون‌ها و میلیاردها نفر، به الگویی آماری تبدیل می‌شوند. این ایده امروز دیگر چندان عجیب نیست.

🔸این شاید یکی از هوشمندانه‌ترین ایده‌های آسیموف باشد: ما می‌توانیم رفتار یک جامعه را در نمودارها، احتمالات و مدل‌های آماری خلاصه کنیم؛ اما همیشه ممکن است یک فرد، یک رهبر، یک جنبش یا حتی یک ایده از راه برسد و تمام معادلات را تغییر دهد. و اینجا «بنیاد دوم» وارد داستان می‌شود؛ گروهی پنهان که از پشت صحنه تاریخ را هدایت می‌کند. آنها به جای لشکر و اسلحه، از ذهن و روان استفاده می‌کنند. مردم تصور می‌کنند آزادانه تصمیم می‌گیرند، اما انتخاب‌هایشان به شکلی نامرئی در مسیر خاصی قرار گرفته است.

🔸آسیموف در ادامه جهان داستانی خود حتی یک قدم جلوتر می‌رود. در پیوند میان مجموعه «ربات» و «بنیاد»، معلوم می‌شود که پشت بخش بزرگی از تاریخ بشر، هوشی مصنوعی قرار داشته است؛ موجودی که هزاران سال در سایه مانده و با نیتی ظاهراً خیرخواهانه، مسیر تمدن را هدایت کرده است.

ibna.ir/x6JQF

@ibna_official

🔰عضو هیئت‌علمی کتابخانه ملی در گفت‌وگو با ایبنا؛
آدرس غلط ندهید؛ مسئله پژوهشگران تعطیلی شیفت شب کتابخانه ملی نیست

🔸عضو هیئت‌ علمی سازمان اسناد و کتابخانه ملی، می‌گوید: مطالعه تطبیقی نظام‌های کتابخانه‌ای دنیا اثبات می‌کند، فعالیت شبانه‌روزی الگوی حاکم نیست؛ بنابراین پاسخ پایدار به نیاز مراجعان شبانه به توسعه سالن‌های مطالعه عمومی وابسته است، نه شیفت‌بندی ۲۴ ساعته.

🔸وضعیت ۵۰ کتابخانه ملی در کشورهای مختلف جهان را بررسی کردم. این کشورها هم از نظر سطح توسعه انسانی و هم از منظر پراکندگی جغرافیایی انتخاب شدند تا تصویر نسبتاً جامعی از وضعیت کتابخانه‌های ملی در جهان به دست آید.نتیجه این بررسی شاید برای بسیاری جالب باشد؛ هیچ‌یک از کتابخانه‌های ملی مورد مطالعه به‌صورت کامل و برای همه خدمات خود به شکل شبانه‌روزی فعالیت نمی‌کنند. الگوی غالب در جهان این است که کتابخانه‌های ملی ساعات مشخصی برای ارائه خدمات حضوری دارند و در بسیاری موارد نیز در یک یا دو روز آخر هفته تعطیل هستند. حتی در کشورهای دارای توسعه انسانی بسیار بالا نیز فعالیت شبانه‌روزی کتابخانه ملی یک رویه رایج محسوب نمی‌شود.

🔸یکی از یافته‌های مهم این پژوهش آن است که بخشی از مطالبه موجود برای استفاده نوعی خلأ یا غیاب نهادی شبانه از کتابخانه ملی، ناشی از در سایر بخش‌های اکوسیستم کتابخانه‌ای کشور است.هنگامی که کتابخانه‌های عمومی، دانشگاهی یا سایر فضاهای مطالعاتی نتوانند به اندازه کافی پاسخ‌گوی نیاز جامعه باشند، این تقاضا به سمت کتابخانه ملی منتقل می‌شود. بنابراین افزایش مراجعه به کتابخانه ملی برای استفاده از سالن مطالعه را نباید صرفاً نشانه نیاز به شبانه‌روزی شدن کتابخانه ملی دانست؛ بلکه می‌تواند نشانه وجود کمبود در سایر حلقه‌های زنجیره خدمات مطالعه کشور باشد.

🔸اگر بحث را از «شبانه‌روزی شدن کل کتابخانه ملی» به «افزایش دسترسی مردم به فضای مطالعه» تغییر دهیم، قطعاً مزایایی وجود دارد. مهم‌ترین مزیت، پاسخ‌گویی به یک نیاز واقعی اجتماعی است: بسیاری از مراجعان در واقع بیش از آنکه به خدمات تخصصی کتابخانه ملی نیاز داشته باشند، به یک فضای مطالعه امن، آرام و با ساعات طولانی نیاز دارند. بنابراین افزایش دسترسی به فضاهای مطالعه می‌تواند برای دانشجویان، پژوهشگران و سایر افرادی که امکان مطالعه مناسب در خانه یا محیط‌های دیگر را ندارند، فرصت بیشتری ایجاد کند.

🔸پرسش اصلی این است که کدام نهاد باید مسئول پاسخ‌گویی به این نیاز باشد. در بسیاری از کشورهای جهان، کتابخانه‌های عمومی، کتابخانه‌های دانشگاهی و سایر مراکز مطالعاتی بخشی از این نیاز را پوشش می‌دهند و به همین دلیل فشار چندانی بر کتابخانه ملی وارد نمی‌شود. در چنین شرایطی، کتابخانه ملی می‌تواند بر مأموریت اصلی خود یعنی گردآوری، حفاظت و اشاعه میراث مکتوب و ارائه خدمات تخصصی پژوهشی تمرکز کند.یکی از نتایج مهم پژوهش من این است که بخشی از تقاضای موجود برای استفاده شبانه از کتابخانه ملی را می‌توان ناشی از نوعی غیاب نهادی یا خلأ عملکردی در سایر بخش‌های اکوسیستم کتابخانه‌ای کشور دانست. به بیان دیگر، هنگامی که کتابخانه‌های عمومی، کتابخانه‌های دانشگاهی یا سایر فضاهای مطالعاتی نتوانند به اندازه کافی نیاز جامعه را پوشش دهند، بخشی از این تقاضا به سمت کتابخانه ملی منتقل می‌شود.

ibna.ir/x6K9N

@ibna_official

🔰مدیر انتشارات صدرا-مسکو در گفت‌وگو با ایبنا؛
با کنگره، کنفرانس و نمایشگاه، کودکان و نوجوانان را به خواندن ترغیب می‌کنیم

🔸ناصر طبایی گفت: هدف ما از اجرای این پروژه نیز این بود که به مخاطبانمان بگوییم ما فقط نزدیکی مرزی نداریم، بلکه از نزدیکی فرهنگی نیز برخورداریم. این نزدیکی فرهنگی می‌تواند در وهله نخست زمینه‌ساز حسن همجواری باشد و از همه مهم‌تر، به درک متقابل دو ملت کمک کند. چنین شناختی می‌تواند در آینده برای از بین بردن موانعی که ناشی از عدم شناخت فرهنگی یکدیگر هستند، مؤثر باشد؛ چه در حوزه هنر و فرهنگ و اقتصاد و چه در زمینه‌های مختلف دیگر، از جمله تأمین امنیت.

🔸در ابتدا قرار بود ۱۰ داستان روسی و ۱۰ داستان فارسی انتخاب شود، اما با پیشرفت پروژه و مشخص شدن هزینه‌های آتی، شرایط تغییر کرد. در ابتدا به تصویرگری نیاز نداشتیم، اما بعد تصویرگری به یکی از بخش‌های مهم پروژه تبدیل شد. در ادامه مشخص شد که تصویرگران باید هم از طرف روسیه و هم از طرف ایران انتخاب شوند. همین موضوع پروژه را از نظر بودجه و هزینه، سنگین‌تر و دشوارتر کرد و در نهایت مجبور شدیم تعداد داستان‌ها را به پنج داستان کاهش دهیم.

🔸در حقیقت، هدف ما مطرح کردن اشتراکات فرهنگی از دوران کودکی است. وقتی کودک رشد می‌کند و با داستان‌های عامیانه‌ای که مادران برای فرزندانشان تعریف می‌کنند آشنا می‌شود، می‌بینیم که ماهیت داستان‌ها در دو فرهنگ و دو ملت، عملاً بسیار شبیه یکدیگر است؛ یعنی بدی سرانجامی ندارد و پاداش نیکی و خوبی در پایان داستان برای انسان باقی می‌ماند.

🔸هدف ما این بود که افراد بیشتری با دیدگاه‌ها و نگاه‌های متفاوت، به‌ویژه در حوزه تصویرگری، در این پروژه حضور داشته باشند. حتی پیدا کردن پنج تصویرگر متفاوت برای این کار، با توجه به اینکه هرکدام باید ایده و نگاه خاص خودشان را داشته باشند، کار ساده‌ای نبود.

🔸ما از ابتدا دوست داشتیم، همان‌طور که کتابخانه نیز علاقه‌مند بود، این کتاب در دسترس طیف گسترده‌تری از کودکان قرار بگیرد. اما هرچه پروژه جلوتر رفت، همان‌طور که قبلاً هم عرض کردم، مقررات و آیین‌نامه‌های جدید مربوط به گروه‌های سنی، از صفر به بالا، سه به بالا، شش به بالا و گروه‌های سنی بالاتر، سخت‌گیرانه‌تر شد. حتی در مواردی خود ما نیز انتظار نداشتیم تا این اندازه سخت‌گیری وجود داشته باشد


ibna.ir/x6Khb

@ibna_official

🔰واکاوی کارنامه شعری حسین منزوی در هشتادمین سالروز تولدش؛
حسنا محمدزاده: منزوی عشق را فردی، زمینی و روان‌شناختی کرد

🔸حسنا محمدزاده، شاعر و پژوهشگر، گفت: منزوی در مقدمه چاپ دوم «حنجره زخمی تغزل» عشق را «هویت اصلی» شعر خود می‌نامد و تأکید می‌کند که تجربه‌های مختلف زندگی را از صافی تغزل می‌گذراند.از سوی دیگر، عشق او هم بدن‌مند است و هم جزئی‌تر و روزمره‌تر از عشق انتزاعیِ بسیاری از نمونه‌های کلاسیک. همین توجه به جزئیات تجربه و حضور پررنگ «منِ فردی» است که آن را به تجربه‌ای مدرن نزدیک می‌کند. به همین دلیل، به نظر من ویژگی مهم منزوی این است که عشق را فردی، زمینی و روان‌شناختی می‌کند.

🔸منزوی در جایگاه خود و به عنوان یکی از مهم‌ترین حلقه‌های روند تحول قابل احترام است؛ زیرا توانست میان سنت تغزل، زبان روزمره، فردیت شاعرانه، تصویرهای تازه و موسیقی کلاسیک، پیوندی زنده ایجاد کند. خودش هم غزل را مسلط بر تجربه شعری خود می‌دانست و «تغزل» را «جان شعر» خویش معرفی کرده بود. از منظر پژوهش در ساختار شعر او، آنچه اهمیت دارد این است که نوآوری منزوی صرفاً در مضمون نیست؛ در نحو، تصویر، هم‌نشینی و جانشینی واژگان، فضاسازی، رویکردهای سمبولیک، کاربرد استعاره‌های مفهومی، موسیقی و نحوۀ روایت تجربۀ عاشقانه و جزئی‌نگربودن نیز اتفاق می‌افتد. به همین دلیل، تأثیر او را باید در زنده‌کردن ظرفیت‌های درونی غزل جست‌وجو کرد، نه در افزایش محبوبیت آن.

🔸مهم این است که منزوی سنت را تکرار نمی‌کند، بلکه بعضی از امکانات وقوع‌گویی را از منظر انسان معاصر بازمی‌آفریند، از جمله گزارش تجربیات عاشقی که امروز زندگی می‌کند و معشوق او لزوما پنهان از نظرها و پشت پرده‌ها نیست، بیان جزئیاتی که با جزییات روابط عاشقان قدیم متفاوت است و...از همین منظر، می‌توان منزوی را شاعری دانست که مسیرش از «نوکردن غزل» به سوی «زیست‌مندکردن غزل» حرکت می‌کند.

🔸️ در شعر او عاشق با احساسات متناقض، اضطراب، شکست، میل، حسادت، تنهایی، خاطره و آگاهی از شکنندگی رابطه مواجه است. حتی عشق به مسئله‌ای برای شناخت خویشتن و جهان تبدیل می‌شود. این نکته با سخن خود منزوی نیز همخوان است. او در مقدمه چاپ دوم «حنجره زخمی تغزل» عشق را «هویت اصلی» شعر خود می‌نامد و تأکید می‌کند که تجربه‌های مختلف زندگی را از صافی تغزل می‌گذراند.از سوی دیگر، عشق او هم بدن‌مند است و هم جزئی‌تر و روزمره‌تر از عشق انتزاعیِ بسیاری از نمونه‌های کلاسیک. همین توجه به جزئیات تجربه و حضور پررنگ «منِ فردی» است که آن را به تجربه‌ای مدرن نزدیک می‌کند. به همین دلیل، به نظر من ویژگی مهم منزوی این است که عشق را فردی، زمینی و روان‌شناختی می‌کند.

ibna.ir/x6KdR

@ibna_official

🔰از گذشته تا امروز در گفت‌وگوی ایبنا با علی‌اکبر صادقی؛
می‌خواستم با تصویرگری‌، کودکان را به کتابخوانی تشویق کنم

🔸️از سال‌ها فعالیت در تجربه ساخت انیمیشن، تصویرگری کتاب، تا نقاشی، طراحی‌ و شعر، می‌توان ردپای علی‌اکبر صادقی را دنبال کرد، هنرمندی که تصویر برایش همواره یکی از اصلی‌ترین راه‌های بیان بوده است

🔸در نگاه او، موفقیت یک تصویرگر تنها در دیده شدن اثر یا دریافت جایزه خلاصه نمی‌شود و زمانی معنا پیدا می‌کند که تصویر بتواند کودک را با کتاب همراه کند و به خواندن ترغیب کند.

🔸آثارش از نظر فرم و نگاه تصویری، مسیر مشخص خود را دنبال می‌کردند و همین تفاوت، بخشی از هویت بصری او را شکل داد. صادقی با اشاره به تفاوت فرم آثارش با دیگر هنرمندان و بر اهمیت ارتباط کودکان با تصویر، گفت: فرم کارهایم با بقیه فرق می‌کرد.

🔸وقتی این مسیر فعالیت علی‌اکبر صادقی را نگاه می‌کنیم، با هنرمندی مواجه می‌شویم که در یک قالب متوقف نشده است. تصویرگری کتاب کودک، طراحی، نقاشی، ساخت انیمیشن و سرودن شعر، هر کدام بخشی از این مسیر را تشکیل می‌دهند. شاید مهم‌ترین ویژگی این مسیر، همین میل به تجربه کردن و پرهیز از تکرار باشد؛ نکته‌ای که خود صادقی نیز به روشنی بر آن تأکید کرد: «هر کاری را تکرار نمی‌کنم.»

ibna.ir/x6Kdf

@ibna_official

🔰به بهانه اول مهر؛
خاطره‌ای که سبز ماند؛ شعر «دو کاج»، میراثی برای تمام نسل‌ها

🔸️ در هیاهوی کتاب‌های درسی، درختی بود که ریشه‌هایش در ذهن یک نسل دوانده شد. «دو کاج» اثر محمدجواد محبت، شاعر کرمانشاهی، بیش از آنکه یک درس ساده برای خواندن باشد؛ یک تجربه زیسته برای هزاران دانش‌آموز ایرانی است. شعری که با روایت ساده‌اش از قصه دو همسایه سبز، توانست مرزهای کتاب‌های درسی را بشکند و به نمادی از همدلی و استقامت در ادبیات معاصر تبدیل شود.

🔸️امروز در حالی که بسیاری از خاطراتِ دوران مدرسه در غبار زمان گم شده‌اند، «دو کاج» محبت همچنان پابرجاست. این شعر ثابت می‌کند که یک اثر ادبی خوب پیر نمی‌شود؛ چرا که هر سال هزاران دانش‌آموز تازه‌نفس با خواندن قصه‌ این دو رفیق سبز دوباره درس بزرگ کنار هم بودن و پایداری در طوفان‌ها را مرور می‌کنند. گویی این شعر درخت همیشه سبزی است که ریشه‌هایش در ذهن جمعی یک ملت دوانده شده و هر سال با شکوفه‌های دانش نسل‌های جدید نو می‌شود.

🔸️شعر «دو کاج» ابتدا به گونه‌ای دیگر بود و برخی انتقاد می‌کردند که این شعر برای بچه‌ها مناسب نیست و پایان تیره و فضای ناامیدی و تلخ در آن دیده می‌شود و با دنیای کودکان همخوانی ندارد که محمدجواد محبت نیمه پایانی شعر را تغییر داد. این شعر که پایان دلچسبی دارد وارد کتاب فارسی شده و نام درس پانزدهم کتاب فارسی پایه پنجم ابتدایی «کاجستان» است


🔸محبت از شاعرانی است که شعر را به زبان زندگی و عاطفه نزدیک کرده است. در شعر او، سادگی به معنای سطحی‌بودن نیست بلکه سادگی حاصل شناخت عمیق از زبان و جهان مخاطب است. یکی از ویژگی‌های مهم شعر وی؛ روانی شعر، موسیقی کلام، تصویرسازی، عاطفه و توجه به ارزش‌های انسانی است. او توانسته مفاهیمی مانند دوستی، مهربانی، فداکاری و مسئولیت‌پذیری را بدون شعارزدگی، در قالب تصویر و روایت به مخاطب منتقل کند.

🔸️«دو کاج» نمونه روشنی از شعری است که داستان را با زبان شعر پیوند می‌دهد. شعر، یک اتفاق ساده و قابل تصور را به بستری برای بیان یک مفهوم انسانی تبدیل می‌کند. ماندگاری آن را می‌توان در چند ویژگی مشاهده کرد؛ روایت روشن، زبان روان، تصویرپردازی، موسیقی کلام، شخصیت‌بخشی به طبیعت و مهم‌تر از همه پایان اخلاقی و انسانی آن.

ibna.ir/x6KdZ

@ibna_official

🔰نگاهی به کتاب «روایت و تجدداندیشی در ایران معاصر»؛
در تقاطع روایت، تخیل و سیاست
بحثی در اندیشه سیاسی مشروطیت‌خواهی در محدوده شریعت

🔸فرضیه‌ اصلی کتاب، یعنی تقدم حوزه‌ تخیل اجتماعی بر حوزه‌ استدلال و برهان عقلی در سراسر تحلیل رساله‌ تنبیه‌الامه واکاوی می‌شود. به بیان نویسنده نظام منطقی و استدلالی نائینی محصول یک کلیت روایی است که انسجام درونی خاص خود را دارد.

🔸کتاب «روایت و تجدداندیشی در ایران معاصر» نوشته‌ سیدرضا حسینی، پژوهشی است در حوزه‌ «معرفت‌شناسی اندیشه‌ سیاسی» که وارد همین میدان شده و می‌کوشد پرسشی به‌ظاهر ساده اما بنیادین را از زاویه‌ای تازه بررسی کند. نویسنده در این اثر در پی آن است که چگونه اندیشمندان دینی عصر مشروطه به‌ویژه میرزای نائینی، سنت و تجدد را فهمیدند؟ به باور او آنچه این کتاب را از انبوه پژوهش‌های موجود درباره‌ مشروطیت ایران متمایز می‌کند، انتخاب زاویه دید است. وی به‌جای آنکه مانند بسیاری از آثار پیشین بپرسد «اندیشه‌ سیاسی نائینی چیست؟» این پرسش را پیش می‌کشد که «نائینی چگونه به این اندیشه رسید؟» و با کدام سازوکار ذهنی، آن اندیشه شکل گرفت. این جابه‌جایی ظریف کل معماری کتاب را می‌سازد و آن را به اثری در باب نسبت میان روایت، تخیل اجتماعی با سیاست به طور اعم مبدل می‌کند. پژوهشگر این کار را با انتخاب اندیشه سیاسی مشروطیت‌خواهی در محدوده شریعت انجام می‌دهد.

🔸️نویسنده در پیش‌گفتار کتاب تصریح می‌کند که فهم پدیده‌های سیاسی و اجتماعی نخستین گام در شکل‌گیری هر اندیشه یا نظریه‌ سیاسی است. پیش از مواجهه‌ جوامع اسلامی با تجدد غربی، پرسش از هویت، ملت، وطن و شناخت تمدن نوین چندان مطرح نبود. این پرسش‌ها تنها پس از ورود تجدد به میان آمدند و همچنان دغدغه‌ای بنیادین برای جوامع مسلمان باقی مانده‌اند.

🔸️بر همین اساس مسئله‌ بنیادین پژوهش چنین صورت‌بندی شده است: «نخبگان فکری و به‌ویژه اندیشمندان سیاسی اهل دیانت، در آستانه‌ مشروطیت، سنت و تجدد را چگونه فهمیدند؟ چرا علمای دینی که از منابع، مبادی و حتی غایتی مشترک یعنی مفاهیم و قواعد شریعت بهره می‌بردند، به نتایج کاملاً متضاد رسیدند؟ عده‌ای مشروطیت را شرعاً مشروع دانستند و عده‌ای دیگر آن را مردود شمردند؟» پاسخ متعارف به این پرسش معمولاً به تفاوت در استدلال‌های فقهی یا مبانی کلامی ارجاع داده می‌شود. این در حالی است که نویسنده فرضیه‌ای متفاوتی پیش روی خواننده می‌گذارد: «پیش از هر استدلال عقلانی، حوزه‌ای پیشاعقلانی (حوزه‌ تصور و تخیل اجتماعی) وجود دارد که مسیر استدلال‌های منطقی-عقلانی را تعیین می‌کند. به‌عبارت دیگر این تفاوت در منطق فقهی نبود که مشروعه‌خواهان و مشروطه‌خواهان را از یکدیگر جدا می‌کرد، بلکه آن‌ها به دلیل روایت‌های متفاوتی که از وضعیت تاریخی خود برساخته بودند، به نتایج متضادی رسیدند.

ibna.ir/x6KgV

@ibna_official

🔰نگاهی به فرهنگ و تاریخ ژاپن در کتاب «ژاپن به روایتی دیگر»؛
رازِ نظم، تمیزی و سادگی در فرهنگ ژاپنی
فرهنگی که دنیا را شگفت‌زده کرده است

🔸در ژاپن، شهرهای بزرگ، کوچک و حتی روستاها بسیار تمیزند. بارها برای دانشجویانم از نهرها و رودخانه‌های زلال شهر توکیو سخن گفته‌ام که در آنها دسته‌های ماهی بزرگ شنا می‌کنند یا از پرندگان وحشی در پارک‌ها که بی هیچ آزاری در کنار کودکان بازی می‌کنند. باور دارم که همه چیز به آموزش در خانواده و به ویژه مدرسه بازمی‌گردد

🔸اتحادی در مقدمه کتاب «ژاپن به روایتی دیگر» آورده است: «به باور بسیاری از صاحبنظران یکی از نقیصه‌های اساسی آموزش علوم انسانی در ایران عدم توجه کافی به شرق و تکیه بیش از حد بر منابع و اسناد نگاشته شده توسط اندیشمندان غربی است. حتی اکثر قریب به اتفاق معدود کتاب‌های منتشر شده دربارۀ تاریخ، سیاست و اندیشه‌های شرقی نیز حاصل برگردان زبان انگلیسی به فارسی هستند. هرچند در سال‌های اخیر و در نتیجۀ گسترش فراگیری زبان‌های شرقی چون ژاپنی، چینی و کره‌ای بر تعداد پژوهشگرانی که بتوانند از منابع دست اول بهره ببرند رو به افزایش گذاشته و کتب و مقالات بیشتری بدون عبور از فیلتر زبان واسطه به دست علاقه‌مندان فارسی زبان رسیده است اما در امر آموزش همچنان غلبه با منابع غیر دست اول است و ضرورت تولید و انتشار آثاری که بتواند به شناخت هر چه بیشتر کشورهایی قدرتمند از نظر اقتصادی و فرهنگی چون ژاپن کمک کند بیش از پیش احساس می‌شود. از این‌رو، در سال ۱۴۰۳ به همت دکتر علی گل‌محمدی استادیار مطالعات جنوب و شرق آسیا و اقیانوسیه دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران حرکتی آغاز شد که به تدوین دو جلد کتاب راهنمای جامع شناخت ژاپن انجامید.

🔸️دکتر سهراب آذرپرند، استاد دانشگاه، ساکن تهران، دکتری زبان ژاپنی و زبان‌شناسی اجتماعی از گروه زبان و اجتماع دانشگاه هیتوتسوباشی، ژاپن-توکیو. استادیار دانشکدۀ زبان‌ها و ادبیات خارجی دانشگاه تهران در گفت‌وگو با سعیدرضا اتحادی در پاسخ به این پرسش؛ «یکی از نکاتی که برای گردشگران بسیار جالب است، «تمیزی» ژاپن است؛ برای نمونه، شهر توکیو با آن حجم از جمعیت، بسیار تمیز است. آیا این تمیزی ریشه در آموزش و الزام دارد؟ آیا فضای درونی خانه‌های ژاپنی نیز همین‌قدر تمیز است یا تمیزی بیرون ناشی از اجبار اجتماعی است؟ گفت: به نظر می‌رسد از این منظر، ایران درست در نقطۀ مقابل ژاپن قرار دارد. در حالی‌که شعار «شهر ما، خانۀ ما» تکرار می‌شود، کانال‌های آب مملو از زباله‌اند و مردم، شهر را تمیز نگه نمی‌دارند. بسیاری از افراد نیز بدون احساس مسئولیت، زباله خود را از خودرو بیرون می‌اندازند؛ اما همین ایرانی‌ها در محیط خانه، در بیشتر موارد، نظم و تمیزی چشمگیری دارند. این دوگانگی مایۀ شگفتی و تاسف است که چرا بسیاری از ما محیط بیرون را بخشی از زیست جهان خود نمی‌دانیم.

ibna.ir/x6K6J

@ibna_official

🔰سیف‌الله صمدیان در نشست «شاهدان عینی جنگ» مطرح کرد؛
فرهنگ تصویری نداریم و عکس‌هایمان را راحت از دست می‌دهیم

🔸هفدهمین نشست از سلسله دیدارهای نویسندگان و خوانندگان مجله سیاست‌نامه با عنوان «شاهدان عینی جنگ» با سخنرانی سیف‌الله صمدیان، عکاس و فیلمساز پیشکسوت در کتابفروشی وزن دنیا برگزار شد. این نشست‌ها با همکاری سرای علوم انسانی برگزار می‌شود.

🔸این عکاس و مستندساز درباره موضوعاتی مانند جنگ، عکاسی و دوران جنگ اظهار کرد: حال اگر بخواهیم از منظر عکاسی به موضوع جنگ نگاه کنیم، باید ببینیم «عکاسی و جنگ» چه معنایی دارد. اگر از منظر سیاستمداران، به‌ویژه سیاستمدارانی که به یک ایدئولوژی یا یک گروه خاص ذهنی و فکری مجهز هستند به این موضوع نگاه کنیم باید ببینیم چه بلایی بر سر عکاس جنگ خواهد آمد.


🔸تصور کنید انسانی در یک موقعیت جنگی گرفتار شده است و مقابل چشمانش انسان‌ها تکه‌تکه می‌شوند یا فردی به کمک نیاز دارد. در چنین شرایطی، شما به عنوان یک انسان باید به جای گرفتن عکس، دست آن فرد را بگیرید و به او کمک کنید. اما این پرسش همچنان باقی است که انسان در چنین موقعیتی در کجای ماجرا قرار دارد؟ آیا او باید انسان باشد یا روایتگر تاریخ؟

🔸 اگر یکی از این دو نقش را انتخاب کنید، ممکن است با ثبت یک تصویر بتوانید صدها هزار جان دیگر را نجات دهید. چراکه ممکن است برخی افراد با دیدن آن تصویر و آگاهی از شرایط، تصمیم دیگری بگیرند. شاید بعضی انسان‌ها اگر در چنین موقعیتی قرار بگیرند، بتوانند به هر دو وظیفه عمل کنند.

🔸امروز در موقعیتی اسفناک قرار داریم که تقریباً همه درگیر جنگ هستند. البته جنگ فقط به معنای رویارویی نظامی، شلیک سلاح یا بمباران نیست. امروز با نوع دیگری از جنگ مواجهیم؛ جنگی پنهان اما آشکار که در فضای مجازی جریان دارد و به نظر من می‌تواند از صدها جنگ نظامی نیز کشنده‌تر باشد

🔸 وقتی یک تصویر انسانی را ثبت می‌کنید، نمی‌خواهید بعدها همان تصویر به ابزاری برای بازی‌های سیاسی تبدیل شود.

🔸ما دوران وحشتناکی را پشت سر گذاشته‌ایم؛ هم در سال‌های جنگ و هم در دوره‌های دیگر. به یاد دارم برای پیدا کردن عکس‌ها و گردآوری این مجموعه، تصاویر بسیاری از عکاسان مهم را بررسی می‌کردیم. عکس‌های کاوه گلستان، محمدعلی نجفی، بهمن جلالی، برادران دقتی و بسیاری دیگر در این مجموعه منتشر شد. حتی برخی از عکس‌ها متعلق به عکاسانی بود که نامشان کمتر شناخته شده بود.

ibna.ir/x6Kgh

@ibna_official

🔰گزارش تصویری
دیدار با سیف‌اله صمدیان در کتابفروشی وزن دنیا

🔸نشست «شاهدان عینی در روزگار جنگ» با سخنرانی سیف‌الله صمدیان از سلسله دیدارهای نویسندگان و خوانندگان به همت مجله سیاست‌نامه با همکاری سرای علوم انسانی دوشنبه (۳۰ شهریور ۱۴۰۵) در کتابفروشی وزن دنیا برگزار شد.

📸عکاس :معصومه احمدی

ibna.ir/x6Kgm

@ibna_official