🔰سه‌گانه بنیاد و پیش‌بینی آینده؛
پرسش آیزاک آسیموف درباره کنترل آینده از سوی انسان

🔸هفتاد و پنج سال پس از انتشار «بنیاد»، شاهکار آیزاک آسیموف بیش از آنکه روایتی از آینده‌ای دور به نظر برسد، آینه‌ای برای جهان امروز است؛ جهانی که در آن هوش مصنوعی، داده‌کاوی و الگوریتم‌ها می‌کوشند رفتار انسان را پیش‌بینی کنند. پرسش آسیموف اما همچنان پابرجاست: اگر بتوان آینده انسان را پیش‌بینی کرد، آیا وسوسه کنترل آن نیز اجتناب‌ناپذیر خواهد بود؟

🔸آسیموف در «بنیاد» از جهانی سخن می‌گوید که در آن آینده دیگر راز نیست. یا دست‌کم چنین به نظر می‌رسد. ریاضی‌دانی به نام هری سلدون علمی به نام «روان‌تاریخ» بنا می‌کند؛ علمی که می‌کوشد رفتار جوامع انسانی را با استفاده از ریاضیات و آمار پیش‌بینی کند. انسان منفرد غیرقابل پیش‌بینی است، اما انسان‌ها در مقیاس میلیون‌ها و میلیاردها نفر، به الگویی آماری تبدیل می‌شوند. این ایده امروز دیگر چندان عجیب نیست.

🔸این شاید یکی از هوشمندانه‌ترین ایده‌های آسیموف باشد: ما می‌توانیم رفتار یک جامعه را در نمودارها، احتمالات و مدل‌های آماری خلاصه کنیم؛ اما همیشه ممکن است یک فرد، یک رهبر، یک جنبش یا حتی یک ایده از راه برسد و تمام معادلات را تغییر دهد. و اینجا «بنیاد دوم» وارد داستان می‌شود؛ گروهی پنهان که از پشت صحنه تاریخ را هدایت می‌کند. آنها به جای لشکر و اسلحه، از ذهن و روان استفاده می‌کنند. مردم تصور می‌کنند آزادانه تصمیم می‌گیرند، اما انتخاب‌هایشان به شکلی نامرئی در مسیر خاصی قرار گرفته است.

🔸آسیموف در ادامه جهان داستانی خود حتی یک قدم جلوتر می‌رود. در پیوند میان مجموعه «ربات» و «بنیاد»، معلوم می‌شود که پشت بخش بزرگی از تاریخ بشر، هوشی مصنوعی قرار داشته است؛ موجودی که هزاران سال در سایه مانده و با نیتی ظاهراً خیرخواهانه، مسیر تمدن را هدایت کرده است.

ibna.ir/x6JQF

@ibna_official