🔰عضو هیئت‌علمی کتابخانه ملی در گفت‌وگو با ایبنا؛
آدرس غلط ندهید؛ مسئله پژوهشگران تعطیلی شیفت شب کتابخانه ملی نیست

🔸عضو هیئت‌ علمی سازمان اسناد و کتابخانه ملی، می‌گوید: مطالعه تطبیقی نظام‌های کتابخانه‌ای دنیا اثبات می‌کند، فعالیت شبانه‌روزی الگوی حاکم نیست؛ بنابراین پاسخ پایدار به نیاز مراجعان شبانه به توسعه سالن‌های مطالعه عمومی وابسته است، نه شیفت‌بندی ۲۴ ساعته.

🔸وضعیت ۵۰ کتابخانه ملی در کشورهای مختلف جهان را بررسی کردم. این کشورها هم از نظر سطح توسعه انسانی و هم از منظر پراکندگی جغرافیایی انتخاب شدند تا تصویر نسبتاً جامعی از وضعیت کتابخانه‌های ملی در جهان به دست آید.نتیجه این بررسی شاید برای بسیاری جالب باشد؛ هیچ‌یک از کتابخانه‌های ملی مورد مطالعه به‌صورت کامل و برای همه خدمات خود به شکل شبانه‌روزی فعالیت نمی‌کنند. الگوی غالب در جهان این است که کتابخانه‌های ملی ساعات مشخصی برای ارائه خدمات حضوری دارند و در بسیاری موارد نیز در یک یا دو روز آخر هفته تعطیل هستند. حتی در کشورهای دارای توسعه انسانی بسیار بالا نیز فعالیت شبانه‌روزی کتابخانه ملی یک رویه رایج محسوب نمی‌شود.

🔸یکی از یافته‌های مهم این پژوهش آن است که بخشی از مطالبه موجود برای استفاده نوعی خلأ یا غیاب نهادی شبانه از کتابخانه ملی، ناشی از در سایر بخش‌های اکوسیستم کتابخانه‌ای کشور است.هنگامی که کتابخانه‌های عمومی، دانشگاهی یا سایر فضاهای مطالعاتی نتوانند به اندازه کافی پاسخ‌گوی نیاز جامعه باشند، این تقاضا به سمت کتابخانه ملی منتقل می‌شود. بنابراین افزایش مراجعه به کتابخانه ملی برای استفاده از سالن مطالعه را نباید صرفاً نشانه نیاز به شبانه‌روزی شدن کتابخانه ملی دانست؛ بلکه می‌تواند نشانه وجود کمبود در سایر حلقه‌های زنجیره خدمات مطالعه کشور باشد.

🔸اگر بحث را از «شبانه‌روزی شدن کل کتابخانه ملی» به «افزایش دسترسی مردم به فضای مطالعه» تغییر دهیم، قطعاً مزایایی وجود دارد. مهم‌ترین مزیت، پاسخ‌گویی به یک نیاز واقعی اجتماعی است: بسیاری از مراجعان در واقع بیش از آنکه به خدمات تخصصی کتابخانه ملی نیاز داشته باشند، به یک فضای مطالعه امن، آرام و با ساعات طولانی نیاز دارند. بنابراین افزایش دسترسی به فضاهای مطالعه می‌تواند برای دانشجویان، پژوهشگران و سایر افرادی که امکان مطالعه مناسب در خانه یا محیط‌های دیگر را ندارند، فرصت بیشتری ایجاد کند.

🔸پرسش اصلی این است که کدام نهاد باید مسئول پاسخ‌گویی به این نیاز باشد. در بسیاری از کشورهای جهان، کتابخانه‌های عمومی، کتابخانه‌های دانشگاهی و سایر مراکز مطالعاتی بخشی از این نیاز را پوشش می‌دهند و به همین دلیل فشار چندانی بر کتابخانه ملی وارد نمی‌شود. در چنین شرایطی، کتابخانه ملی می‌تواند بر مأموریت اصلی خود یعنی گردآوری، حفاظت و اشاعه میراث مکتوب و ارائه خدمات تخصصی پژوهشی تمرکز کند.یکی از نتایج مهم پژوهش من این است که بخشی از تقاضای موجود برای استفاده شبانه از کتابخانه ملی را می‌توان ناشی از نوعی غیاب نهادی یا خلأ عملکردی در سایر بخش‌های اکوسیستم کتابخانه‌ای کشور دانست. به بیان دیگر، هنگامی که کتابخانه‌های عمومی، کتابخانه‌های دانشگاهی یا سایر فضاهای مطالعاتی نتوانند به اندازه کافی نیاز جامعه را پوشش دهند، بخشی از این تقاضا به سمت کتابخانه ملی منتقل می‌شود.

ibna.ir/x6K9N

@ibna_official