هاروت و ماروت

🖍 نطقیات برگزار می‌کند:

📣 دورهٔ آنلاین آیین در ادیان ابراهیمی

👤 آموزگار: استاد فؤاد دانش‌پژوه ( دانش‌آموختهٔ ادیان - پژوهشگر ادیان )

🗓 دوشنبه‌ها از ساعت ۲۰ تا ۲۱ (چهار جلسه)

🗓 شروع دوره: دوشنبه ۴ آبان

👈 برای آشنایی با استاد دانش‌پژوه به صفحه ایشان در ایکس (توییتر) و کانال تلگرامی ایشان مراجعه کنید:

🐣 ایکس ( توییتر ): فؤاد

📱 کانال تلگرامی هاروت و ماروت

🟢 معرفی دوره:

در این دوره به مطالعۀ آیین‌های عبادی در ادیان ابراهیمی خواهیم پرداخت و تاریخ شگفت‌انگیز آن‌ها را از تمدن‌های خاور نزدیک باستان تا کتاب مقدس، مسیحیت، تلمود و در نهایت اسلام بررسی خواهیم کرد.

هدف دوره، صرفاً معرفی آیین‌های ادیان مختلف نیست، و تلاش بر آن است که ریشه‌های تاریخی آن‌ها را بشناسیم و ببینیم چگونه آیین‌ها و نهادهای دینی در هزارتوی تاریخ ادیان، از جهان باستان تا روزگار ما، دگرگون شده‌اند.

این دوره برای علاقه‌مندان به تاریخ ادیان، اسطوره‌شناسی، ادیان ابراهیمی و تاریخ فرهنگ و تمدن خاور نزدیک مناسب است.

آیین یا Ritual به معنی اعمال تکرارشونده در سنت‌های دینی است. در این دوره به معبد، سازمان روحانیت، آیین قربانی و طهارت می‌پردازیم، و سیر تحول این نهادهای دینی را از دوران پیش از کتاب مقدس تا اسلام بررسی می‌کنیم.»

📘 منابع دوره:

در این دوره از منابع مختلف یاری خواهیم جست تا درک عمیق‌تری از تاریخ آیین به دست آوریم. از جمله منابع ما در این مسیر عبارت‌اند از:

Ancient Near Eastern Thought and the Old Testament: Introducing the Conceptual World of the Hebrew Bible, John H. Walton

From Ritual to God in the Ancient Near East: Tracing the Origins of Religion, Nicola Laneri

The Oxford Handbook of Ritual and Worship in the Hebrew Bible, Samuel E. Balentine

The Oxford Handbook of Early Christian Ritual, Risto Uro etc.


⭕ ارزیابی شرکت‌کنندگان دوره‌های قبلی از کلاسهای استاد دانش‌پژوه

💳 ۴ جلسه با تخفیف پانصد هزار تومان

🌐 دوره در محیط اسکای‌روم به صورت آنلاین برگزار خواهد شد و شرکت‌کنندگان دسترسی آفلاین هم خواهند داشت.

📞 برای ثبت‌نام و مشاوره در خصوص دوره لطفاً با ادمین نطقیات در تلگرام تماس بگیرید:

t.me/nutqiyyat_admin

❇️

🔮 t.me/nutqiyyat

🔮 t.me/nutqiyyatlib

🔮 t.me/nutqiyyat_classes

🔮 instagram.com/nutqiyyat

🔮 https://youtube.com/@nutqiyyat

معرفی کتاب «پیدایش یهودیت»
سنت‌های کهن در چشم‌انداز معاصر
کریستین هیز
ترجمهٔ محمدمهدی سیاهکالی مرادی
نشر نی

سخنرانی استاد آرش آبایی در جلسهٔ نقد کتاب «پیدایش یهودیت».

اعتقاد مؤمنانه در هر دینی می‌گوید: «تمام [آموزه‌های دینی] یک‌جا از آسمان به زمین آمده و موثق است و هر تناقضی هم که باشد، با تفاسیر دینی حل می‌شود.» اما نگاه دیگری وجود دارد که نگاه آکادمیک است، که تاریخ و شخصیت‌ها را بررسی می‌کند و گاه وجود یک شخصیت زیر سؤال می‌رود، گاه تاریخش با توجه به داده‌های تاریخی باورپذیر نیست، و ممکن است متنی که در باور یهودی در سه هزار سال پیش نوشته شده است، در قرون بعد از میلاد نوشته شده باشد. مؤمنان تحولات و تأثیرپذیری [در آموزه‌های دینی] را نمی‌پذیرند و می‌گویند: «ما دست‌نخورده هستیم»، ولی شواهد تاریخی نشان می‌دهد که همه چیز در حال تغییر و تحول و تأثیر و تأثر بوده و چه بسا برخی باورها در ابتدا نبوده و بعداً وارد شده است.
این کتاب، هرچند «پیدایش یهودیت» نام دارد، ولی نام دقیق‌تر آن را می‌توانیم «تحولات یهودیت» بگذاریم: در طول تاریخ چه تحولاتی رخ داده و چه باورهایی زیر و رو شده است.

سگ در کتاب مقدس ناپاک نیست. اما گروهی از زاهدان یهودی در قرن اول میلادی، خواهان ممنوعیت حضور سگان در اورشلیم بودند. چرا که گرچه سگان به خودی خود ناپاک نبودند، اما بیم آن می‌رفت که با جسد یا استخوان برخورد داشته باشند که در کتاب مقدس ناپاکی بسیار زیادی دارد. از آن جا که ناپاکی بنا به کتاب مقدس مسری بود، هم خود سگ ناپاک می‌شد و هم ناپاکی را به هر جا که می‌رفت، سرایت می‌داد.





منبع:
Abominated Temple and A Holy Community: The Formation of the Notions of Purity and Impurity in Qumran
Eyal Regev

@Harut_Marut

ای مرد تروایی، ای آن که از خون خدایان زاده‌ای!
فرو رفتن در دوزخ کاری آسان است،
دروازۀ سیاه آن شب و روز گشوده است.
اما آن چه تلاشی است رنجبار، آن چه آزمونی است دشوار،
باز آمدن از راه رفته است، و فرا آمدن به سوی روشنایی بالا.





ویرژیل
انه اید، کتاب ششم

@Harut_Marut

خدمت فرشتگان به عیسی، جیمز تیسو، ۱۸۸۶-۱۸۹۴

حمایت ایزد آتون از فرعون آخناتون، قرن ۱۴ ق.م

@Harut_Marut

🗣️ کوتوداما؛ روح نهفته در واژه‌ها

#کوتوداما یا #کوتوتاما، با معنای تحت‌اللفظی «روح یا جان واژه»، یکی از مفاهیم مهم در فرهنگ و باورهای سنتی #ژاپن است. بر اساس این باور، واژه‌ها و نام‌ها می‌توانند دارای نیرویی اسرارآمیز باشند و بر جهان پیرامون، بدن، ذهن و روح انسان تأثیر بگذارند.

در باور #شینتو، تنها بیان یک واژه نمی‌تواند صرفاً یک عمل زبانی باشد؛ بلکه استفاده آیینی از کلمات می‌تواند در واقعیت نیز اثرگذار تلقی شود. مفاهیمی مانند کوتوآگه، یعنی بر زبان آوردن واژه‌ها برای فراخواندن نیروی آن‌ها، و جومون، به معنای ورد یا کلمات جادویی، با این دیدگاه ارتباط دارند.

کوتوداما در #اساطیر_ژاپن نیز جایگاه مهمی دارد. در #کوجیکی، برای نمونه، در ماجرای پیمان میان #آماتراسو و #سوسانوئو، بیان کلمات و سوگند الهی در تعیین نتیجه رویداد نقش دارد.

این مفهوم بعدها در #کوقاکو و برخی جریان‌های معنوی ژاپنی نیز گسترش یافت و حتی در هنرهای رزمی، به‌ویژه #آیکیدو، مورد توجه قرار گرفت.

در یکی از نام‌های ادبی و کهن ژاپن نیز عبارت «سرزمین کوتو‌دامایِ خوشبختی‌آفرین» به کار رفته است؛

▪️ @Torecilik

رومیان پیش از فتح شهرها آیینی به خصوص به جا می‌آوردند و در آن خدایان حامی شهر را فرا می‌خواندند و از ایشان درخواست می‌کردند که شهر را ترک گفته، به روم بپیوندند. در مقابل به ایشان وعده می‌دادند که در رم برایشان معبد خواهند ساخت و آیین‌های باشکوه‌تری برایشان به جا خواهند آورد. این‌گونه شهر از حمایت نیروهای فراطبیعی محروم می‌شد و سقوطش حتمی می‌گشت. پس رومیان به شهر تاخته، معابد اینک خالی از سکنه را با خاک یکسان می‌ساختند تا خدایان حامی شهر دیگر باره به شهر بازنگردند.







منبع:
The Temple in Early Christianity: Experiencing the Sacred
Eyal Regev

@Harut_Marut

در بابل باستان هر ساله گوسفندی می‌کشتند و پیکرش را در معبد می‌چرخاندند تا آلودگی‌های نادیدنی را به خود جذب کند. سپس پیکر گوسفند را به فرات می‌انداختند تا آب آلودگی‌ها را با خود ببرد.

این اندیشه که بدن موجود زنده آلودگی‌ها را به خود جذب می‌کند در فرهنگ‌های بسیاری وجود دارد؛ و چه بسا از مشاهدۀ سرایت بیماری شکل گرفته باشد. در سرایت بیماری، شخص سالم بیماری را از شخص بیمار دریافت می‌کند و شخص بیمار کمابیش در همان زمان، بهبود می‌یابد. در نگاه ذهن باستانی این گونه به نظر می‌رسید که آلودگی از بیمار به سالم منتقل شده و بیمار از بیماری خود پاک شده است. پس می‌توان با نزدیک کردن بدن موجودی زنده به موجود آلوده، از آن مانند اسفنجی استفاده کرد که آلودگی را به خود جذب می‌کند.






#صد_و_یک_راه_برای_رهایی_از_رنج

منبع [آیین بابلی]:
Sacrifice, Cult, and Atonement in Early Judaism and Christianity: Constituents and Critique
Henrietta L. Wiley, Christian A. Eberhart

@Harut_Marut

اُمّی

کتاب مقدس اقوام غیریهودی جهان را «اُمّیم» می‌نامد که یعنی «امّت‌ها». واژهٔ «اُمّی» در قرآن ترجمۀ دقیقی از این عبارت کتاب مقدس است. امّی به معنای «منسوب به امّت‌ها» در قرآن نیز به معنای غیریهودی به کار رفته است. این معنا از دید مفسّران اولیۀ قرآن دور نبوده، و در روایاتی از ابن عباس و دیگران امّی به درستی به غیریهودیان (در معنای دینیِ آن: اقوامی که پیامبر و کتاب ندارند) تفسیر شده:

ابن عباس گفت: «امّیان» قومی‌اند که به پیامبر و کتابی ایمان نیاورده‌اند.

ابن زید گفت: امّت محمّد «امّی» نامیده شده‌اند، زیرا کتابی بر ایشان نازل نشده بود.

قتاده گفت: [عرب‌ها] قومی امّی بودند، چرا که پیش از محمد پیامبری بر ایشان نیامده بود.

با نگاه به آیاتی که این واژه در آن‌ها به کار رفته، می‌توان دید که ترجمۀ امّی به غیریهودی با مضمون آن‌ها سازگار است:

به اهل کتاب و امّیان بگو: آیا اسلام آوردید؟ (آل عمران: ۲۰)

که به روشنی امّیان را در برابر یهودیان قرار می‌دهد.

و در میان اهل کتاب، کسانی هستند که اگر ثروت زیادی به رسم امانت به ایشان بسپاری، به تو باز می‌گردانند؛ و کسانی هستند که اگر یک دینار هم به آنان بسپاری، به تو باز نمی‌گردانند؛ مگر تا زمانی که بالای سر آن‌ها ایستاده باشی! این بخاطر آن است که می‌گویند: «ما در برابر امّیان مسئول نیستیم.» و بر خدا دروغ می‌بندند؛ در حالی که می‌دانند. (آل عمران: ۷۵)

قرآن در این آیه حکمی تلمودی را بازگو می‌کند که بر اساس آن، یهودیان در برابر ضرر مالی و جانی که به غیریهودیان وارد شود، مسئول شمرده نمی‌شوند. (تلمود، باوا قَمّا: ۳۸الف؛ سنهدرین: ۵۷الف)

بر این اساس می شود فهمید که آیهٔ «او کسی است که در میان امّیان پیامبری از خودشان برانگیخت» (جمعه: ۲) به این معناست که خدا خواست پس از آن که تمام انبیا از میان یهودیان برای یهودیان مبعوث شدند، این بار از میان غیر یهودیان پیامبری از خودشان مبعوث شود. با این خوانش، آیهٔ فوق پاسخی است به کسانی که به غیریهودی بودن پیامبر اسلام اعتراض می‌کردند و انتظار داشتند تمام انبیا یهودی باشند. آیه می‌گوید: ارادۀ خدا بر این قرار گرفته که غیریهودیان پیامبری غیریهودی داشته باشند.

یک آیهٔ مشکل‌ساز
آیات دیگر نیز با این تفسیر، معنای روشنی پیدا می‌کنند. تنها یک آیه است که به نظر امّی نمی‌تواند به معنی غیر یهودی باشد:

و بعضى‌ از آنان [یهودیان] امّیانی هستند كه غیر از خیالات خود چیزی از كتاب [تورات] نمى‌دانند، و فقط گمان مى‌برند. (بقره: ۷۸)

در این آیه برخی از «آنان» [یهودیان] «امّی» خوانده شده‌اند، و منطقی نیست که امّی در این جا به معنی غیریهودی باشد.

اما برخی از تفاسیر روی سخن قرآن در این جا را به غیریهودیانی دانسته‌اند که یهودی شده بودند و چیزی از کتاب نمی‌دانستند:

عبدالرحمن بن زید بن اسلم گفت: ایشان در خیال خود می‌گفتند «ما از یهودیانیم» در حالی که نبودند.

همچنین می‌توان گفت که یهودیان به دلیل ناآگاهیشان از کتاب، از روی تحقیر، امّی خوانده شده‌اند. چنان که شخص عربی که نتواند درست عربی صحبت کند، از روی توهین «عجم» خوانده شود.

همچنین می‌توان «آنان» ابتدای آیه را نه «یهودیان» به طور خاص، بلکه «مخالفان» به طور عام دانست. به این ترتیب دیگر آیه دربارۀ گروهی از یهودیان صحبت نمی‌کند، بلکه می‌گوید برخی مخالفانْ غیریهودیانی ناآگاه به کتاب هستند که بیهوده در مجادلهٔ میان قرآن و یهودیان مداخله می‌کنند.

تفاسیر بعدی
با گذشت زمان و قطع ارتباط مسلمانان با یهودیان، معنی واژهٔ امّی فراموش شد و مفسّران کوشیدند با استفاده از ریشهٔ کلمه (که به اشتباه «اُمّ» تصورش می‌کردند) و کنار هم گذاشتن تفاسیر اولیه، معنی آن را حدس بزنند.

معروف‌ترین تفسیر آن است که «امّی» به معنی «بی‌سواد» انگاشته شد. در تفاسیر اولیه آمده بود که «امّی» یعنی «اقوام بدون کتاب»، و «بدون کتاب» بودن به اشتباه به معنی «بی‌سواد» بودن گرفته شد. با این که کاوش‌های باستان‌شناسی نشان داده بسیاری عرب‌های شبه‌جزیره سواد خواندن و نوشتن داشتند و حتی چوپانان و راهزنان بر صخره‌ها یادگاری می‌نوشتند.

برخی دیگر «امّی» را به «امّ القُریٰ» یعنی مکه ربط داده‌اند و گفته‌اند «اُمّی» یعنی «اهل مکّه». ‏لفظ «امّی» شش بار در قرآن به کار رفته، و تمام این موارد در سوره‌های مدنی (بقره، آل عمران، اعراف، جمعه) است، یعنی زمانی که قرآن با یهودیان و ادبیات و اصطلاحات ایشان روبه‌رو شده بود. در سوره‌های مکّی که متعلق به پیش از مواجهه با یهودیان است، واژهٔ «امّی» به چشم نمی‌خورد. اگر امّی به معنی «مکّی» بود، انتظار داشتیم که در سوره‌های مکّی نیز این واژه به کار برود.






@Harut_Marut

قبیلهٔ نوئِر در آفریقا نوزادان ناهنجار را نه آدمیزاد، بلکه بچهٔ اسب آبی می‌پندارند که به اشتباه از انسان متولد شده است. از این رو نوزاد ناهنجار را با مهربانی در رود می‌گذارند تا به خانوادهٔ حقیقی‌اش بپیوندد.





منبع:
Purity and Danger: An Analysis of Concept of Pollution and Taboo
Mary Douglas

@Harut_Marut

🖍 نطقیات برگزار می‌کند:

📣 دورهٔ آنلاین آیین در ادیان ابراهیمی

👤 آموزگار: استاد فؤاد دانش‌پژوه ( دانش‌آموختهٔ ادیان - پژوهشگر ادیان )

🗓 دوشنبه‌ها از ساعت ۲۰ تا ۲۱ (چهار جلسه)

👈 برای آشنایی با استاد دانش‌پژوه به صفحه ایشان در ایکس (توییتر) و کانال تلگرامی ایشان مراجعه کنید:

🐣 ایکس ( توییتر ): فؤاد

📱 کانال تلگرامی هاروت و ماروت

🟢 معرفی دوره:

در این دوره به مطالعۀ آیین‌های عبادی در ادیان ابراهیمی خواهیم پرداخت و تاریخ شگفت‌انگیز آن‌ها را از تمدن‌های خاور نزدیک باستان تا کتاب مقدس، مسیحیت، تلمود و در نهایت اسلام بررسی خواهیم کرد.

هدف دوره، صرفاً معرفی آیین‌های ادیان مختلف نیست، و تلاش بر آن است که ریشه‌های تاریخی آن‌ها را بشناسیم و ببینیم چگونه آیین‌ها و نهادهای دینی در هزارتوی تاریخ ادیان، از جهان باستان تا روزگار ما، دگرگون شده‌اند.

این دوره برای علاقه‌مندان به تاریخ ادیان، اسطوره‌شناسی، ادیان ابراهیمی و تاریخ فرهنگ و تمدن خاور نزدیک مناسب است.

📘 منابع دوره:

در این دوره از منابع مختلف یاری خواهیم جست تا درک عمیق‌تری از تاریخ آیین به دست آوریم. از جمله منابع ما در این مسیر عبارت‌اند از:

Ancient Near Eastern Thought and the Old Testament: Introducing the Conceptual World of the Hebrew Bible, John H. Walton

From Ritual to God in the Ancient Near East: Tracing the Origins of Religion, Nicola Laneri

The Oxford Handbook of Ritual and Worship in the Hebrew Bible, Samuel E. Balentine

The Oxford Handbook of Early Christian Ritual, Risto Uro etc.


⭕ ارزیابی شرکت‌کنندگان دوره‌های قبلی از کلاسهای استاد دانش‌پژوه

💳 ۴ جلسه با تخفیف پانصد هزار تومان

📞 برای ثبت‌نام و مشاوره در خصوص دوره لطفا با آیدی زیر تماس بگیرید:

t.me/nutqiyyat_admin

❇️

🔮 t.me/nutqiyyat

🔮 t.me/nutqiyyatlib

🔮 t.me/nutqiyyat_classes

🔮 instagram.com/nutqiyyat

🔮 https://youtube.com/@nutqiyyat

و کُندُر چیزی است که [چون] او را بسوزی، از وی بوی و دود برآید و به هوا شود و بوی بر آسمان برود. و بوی هیچ چیز بر آسمان نرسد، مگر بوی کُندُر.





تاریخ بلعمی
ابوعلی بلعمی

@Harut_Marut

فرفوریوس، فیلسوف نوافلاطونی قرن سوم میلادی، در رسالهٔ «در باب پرهیز از گوشت حیوانات» الهیاتی نظام‌مند برای قربانی ارائه می‌دهد. فرفوریوس توضیح می‌دهد که خدایان سرشت یکسانی ندارند، بلکه سلسله‌مراتبی از خدایان وجود دارد که سرشت هر طبقه برتر از سرشت طبقهٔ زیرین است. به هنگام تقدیم قربانی می‌بایست به این توجه داشت که آن چه قربانی می‌شود با خدایی که به او قربانی می‌شود متناسب باشد.

فرفوریوس طبقات خدایان و قربانی‌های متناسب با آن‌ها را این‌گونه دسته‌بندی می‌کند:

۱. خدای برین: فرفوریوس برترین خدا را موجودی به کلی غیرمادی می‌داند. به این خدا نباید هیچ چیز مادی، چه گوشت، چه بخور، چه حتی سرود و نیایش، تقدیم کرد؛ زیرا هر چیز مادی برای موجودی غیرمادی ناپاک تلقی می‌شود. قربانی متناسب با خدای برین تنها سکوت محض و اندیشه‌های غیرمادّی فیلسوف است.

۲. خدایان معقول: در رتبه‌ای پایین‌تر از خدای برین، خدایان معقول قرار دارند که برای عقل انسان قابل درکند. از آن جا که این خدایان با عقل و زبان بشری قابل درک و بیانند، برای پرستش این طبقه از خدایان می‌توان به ایشان سرود و نیایش تقدیم کرد.

۳. خدایان آسمانی: این خدایان همان ستارگان و سیاراتند. از آن جا که این طبقه از خدایان مادّی‌اند، می‌توان امور مادّی را برایشان قربانی کرد، اما همچنان باید چیزهایی به ایشان تقدیم کرد که با سرشت آسمانی ایشان سازگار باشد. برای پرستش این طبقه، می‌بایست آتش افروخت و بخور تقدیم کرد.

۴. خدایان زمینی یا دیمون‌ها: این موجودات که در جو زمین ساکنند، بدن‌هایی لطیف از جنس هوا دارند و خود دو دسته‌اند:

الف. دیمون‌های خیرخواه: که عقل ایشان بر امیال و شهواتشان مسلط است، و مسئول گرداندن نظام طبیعتند.

ب. دیمون‌های بدخواه: که امیال و شهوات ایشان بر عقلشان سلطه دارد، و در نظام طبیعت اخلال ایجاد می‌کنند.

دیمون‌های بدخواه از دود چرب حاصل از سوختن گوشت حیوانات تغذیه می‌کنند. از این رو این دیمون‌ها برای آن که انسان‌ها هر چه بیشتر قربانی به جای آورند، به ایشان وحی و الهام‌هایی فریب‌کارانه می‌کنند و خود را خدایان برین جا می‌زنند و قربانی می‌طلبند. از همین جا فرفوریوس معتقد است که باید از قربانی کردن حیوانات پرهیز کرد، زیرا این کار نه تنها مورد پسند خدایان برین نیست و وفور نعمت نمی‌آورد، بلکه دیمون‌های بدخواه را جذب کرده و باعث وقوع بلایا می‌شود.






منبع:
Ancient Mediterranean Sacrifice
Jennifer Wright Knust

@Harut_Marut

قربانی کودکان، بخش سوم
الغای قربانی کودکان

قدیمی‌ترین بخش‌های کتاب مقدس به قربانی پسران نخست‌زاده فرمان می‌دهد:

پسران نخست‌زاده‌ات را به من بده. با گاوان و گوسفندانت نیز چنین کن. نخست‌زادهٔ آن‌ها را هفت روز نزد مادرشان نگاه دار، ولی در روز هشتم آن را به من بده. (خروج ۲۲: ۲۹-۳۰)

با این حال این فرمان به زودی به اشکال مختلف لغو شد.

۱. برّهٔ جایگزین
برخی بخش‌های کتاب مقدس این فرمان را با «فدیه» لغو کردند. فدیه گونه‌ای قربانی جایگزین بود: به جای قربانی کردن پسر نخست‌زاده، می‌شد برّه‌ای قربانی کرد.

باید نخستین ثمرۀ هر رَحمی را تقدیم خداوند کنی. از چارپایان تو نیز همۀ نخست‌زاده‌های نَرینه از آنِ خداوند است. نخست‌زادۀ الاغ را با بره‌ای فدیه بده، ولی اگر فدیه نمی‌دهی، گردنش را بشکن. هر نخست‌زادۀ آدم را از میان پسران خود فدیه بده. (خروج ۱۳: ۱۲-۱۳)

برخی محققان داستان قربانی ابراهیم را به همین شکل خوانده‌اند: یهوه در ابتدا پسر نخست‌زادهٔ ابراهیم را از او می‌طلبد (پیدایش ۲۲: ۲؛ همچون خروج ۲۲: ۲۹-۳۰) اما سپس به او اجازه می‌دهد که برّه‌ای را به جای پسرش قربانی کند. (پیدایش ۲۲: ۱۳؛ همچون خروج ۱۳: ۱۲-۱۳) بنا بر این خوانش، مؤلفان داستان قربانی ابراهیم خواسته‌اند این تحوّل دینی جدید را به شخصیتی قدیمی نسبت دهند تا این‌گونه به آن مشروعیت ببخشند.

۲. خدمت مادام‌العمر لاویان
برخی بخش‌های کتاب مقدس این فرمان را به شکل دیگری لغو کردند. در این بخش‌ها کودکانی که از آنِ یهوه بودند، به جای آن که برای یهوه قربانی شوند، وقف خدمت مادام‌العمر در معبد یهوه می‌شدند. نمونه‌ای از این را در داستان سموئیل می‌بینیم. مادر سموئیل که نازا بود، نذر کرد اگر صاحب فرزند شود، او را به یهوه تقدیم خواهد کرد، اما نه به عنوان قربانی، بلکه به عنوان خادم مادام‌العمر معبد. (۱ سموئیل ۱: ۲۴-۲۸)

این رسم سپس توسعه یافت. در کتاب اعداد یهوه می‌گوید تمامی نخست‌زادگان بنی‌اسرائیل از آنِ یهوه هستند، اما به جای آن که تمام نخست‌زادگان را بگیرد، تنها قبیلهٔ لاوی را می‌گیرد تا مادام‌العمر در معبد او خدمت کنند.

اینک من لاویان را از میان بنی‌اسرائیل، به عوضِ هر نخست‌زادۀ اسرائیلی که رَحِم را می‌گشاید، برگرفته‌ام. پس لاویان از آنِ من خواهند بود زیرا همۀ نخست‌زادگان از آنِ منند. (اعداد ۳: ۱۲-۱۳)

وظیفهٔ بنی‌اسرائیل آن است که به جای نخست‌زادگان خود که از خدمت آزاد شده‌اند، پنج مثقال نقره به معبد بپردازند تا این‌گونه این لاویان را تأمین مالی کنند. (اعداد ۳: ۴۴-۴۸)

۳. حذف، انکار و گس‌لایتینگ
کتاب تثنیه که بازنویسی تورات است، به کلی فرمان قربانی نخست‌زادگان را حذف کرده است. این‌گونه دیگر نیازی به تبدیل قربانی به فدیه یا خدمت مادام‌العمر لاویان پیدا نمی‌شود. ارمیا، پیامبری در اواخر دوران پادشاهی یهودا، اندیشه‌ای نزدیک به کتاب تثنیه دارد و از همین رو به کلی انکار می‌کند که یهوه هیچ گاه فرمان به قربانی کودکان داده باشد:

ایشان مکان‌های بلندِ توفِت را در وادی بِن‌هِنّوم بنا کرده‌اند تا پسران و دختران خویش را در آتش بسوزانند، کاری که بدان امر نکرده و از خاطر خود نگذرانده بودم. (ارمیا ۷: ۳۱)

اما حزقیال، پیامبری در دوران تبعید بابلی، که خود کاهن است و با متن کهانتی (به خصوص کتاب‌های لاویان و اعداد) کار می‌کند، نمی‌تواند فرمان قربانی کودکان را انکار کند. در نتیجه راهبرد دیگری در پیش می‌گیرد و می‌گوید گرچه این آیین به فرمان یهوه بوده، اما هدف یهوه از صدور این فرمان، تنبیه بنی‌اسرائیل به کیفر نافرمانی‌های ایشان بود. تا این‌گونه بنی‌اسرائیل با سوگ عزیزانشان که به دست خود کشته‌اند، مجازات شوند. در نتیجه این فرمانی حقیقی نیست و نباید بدان ملتزم بود.

زیرا قوانین مرا به جای نیاوردند و فرایض مرا خوار شمردند... بنابراین من نیز فرایضی بدیشان دادم که نیکو نبود و قوانینی که بدان زیست نتوانستند کرد. و ایشان را به هدایای ایشان همچون قربانی نخست‌زادگانشان نجس ساختم تا ایشان را به هراس افکنم تا دریابند که من یهوه هستم! (حزقیال ۲۰: ۲۴-۲۶)

بدین ترتیب، فرمان قربانی کودکان تا دوران تبعید بابلی به طرق مختلف الغا شده بود: از طریق فدیه دادن یک برّه، یا خدمت مادام‌العمر لاویان در معبد، یا حذف، انکار و وارونه‌نمایی واقعیت.








منبع:
Child Sacrifice in Ancient Israel
Heath D. Dewrell

@Harut_Marut

توفِت، گورستان کودکان کارتاژ، تونس.

@Harut_Marut

قربانی کودکان، بخش دوم
یهوه یا مولِک؟

در کتاب مقدس بارها از قربانی کودکان «برای مولِک» سخن به میان رفته است:

فرزندان خود را در آتش برای مولِک (به عبری: لِـ ‌مولِک) تقدیم مکن و با این کار نام خدای خویش را بی‌حرمت مساز. (لاویان ۱۸: ۲۱)

باور سنتی آن بود که مولِک نام خدایی کنعانی همچون بعل، کَموش، و عشتاروت بوده است که اسرائیلیان فرزندان خود را برایش قربانی می‌کردند. در قرن بیستم با کاوش‌های باستان‌شناسی کتیبه‌های فراوانی در منطقهٔ کنعان کشف شدند اما نامی از خدایی به نام مولِک در هیچ کجا به چشم نمی‌خورد.

در سال ۱۹۲۱ گروهی از باستان‌شناسان فرانسوی در شمال آفریقا، محل سکونت کارتاژی‌ها (مهاجران کنعانی در شمال آفریقا) موفق به کشف گورستانی شدند که در آن بقایای سوختهٔ حیوانات و کودکان در کوزه‌هایی دفن شده بود. این گورستان با الهام از منطقه‌ای مشابه در اورشلیم که کودکان قربانی می‌شدند، (ارمیا ۷: ۳۱) «توفِت» نامیده شد. افزون بر این بقایا، ستون‌های یادبودی نیز در این گورستان و در جاهای دیگر کشف شدند که بر روی آن‌ها، قربانی‌کنندگان بیان کرده بودند که برای عمل به نذر خود، برّه یا آدمیزادی را به درگاه خدایان قربانی کرده‌اند.

تقدیم به سرور بَعل‌حَمّون، و تقدیم به بانو تانیت، سیمای بَعل. نذری که حَمیلکَت پسر بو-عَشتاروت پسر نَبال سوگند خورده بود ادا کند: قربانی وعدهٔ آدمیزاد. زیرا بَعل‌حَمّون صدایش را شنید و او را برکت داد.

واژه‌ای که در این جا «قربانی وعده» ترجمه شده، در کتیبه‌ها به صورت «مُلْک» آمده است. این واژه در زبان آرامی (زبانی هم‌خانواده با زبان کارتاژی و عبری) نیز وجود دارد و به معنی «وعده» است. در این شکل از قربانی، نخست شخص به ایزد وعده می‌دهد که اگر ایزد چنین و چنان لطفی در حقش بکند، به او قربانی تقدیم خواهد کرد. پس از آن که شخص به واقع به خواسته‌اش رسید، به وعدۀ خود عمل می‌کرد و قربانی تعیین‌شده را به ایزد تقدیم می‌کرد. این همان واژه‌ایست که در کتاب مقدس به صورت «مولِک» درآمده. (چرا حرف لام در مُلْک ساکن است و در مولِک کسره دارد؟ کمابیش به همان علت که فارسی‌زبانان لوستْر را لوستِر تلفظ می‌کنند.) مولِک نه نام یک ایزد، بلکه نام گونه‌ای قربانی است. اسرائیلیان باستان فرزندان خود را نه برای خدایی بیگانه، بلکه برای یهوه قربانی می‌کردند و کتاب مقدس می‌گوید این کار نام یهوه را بی‌حرمت می‌سازد.

اما در کتاب مقدس گفته شده که کودکان «برای» مولِک قربانی می‌شدند. آیا این دلیل نمی‌شود که مولِک نام موجود دریافت‌کنندهٔ قربانی است، نه خود عمل قربانی؟ حرف اضافهٔ «ل» در زبان عبری علاوه بر معنای «برای»، گاه معنای «به عنوان» نیز می‌دهد. برای مثال خدا به ابراهیم دستور می‌دهد:

پسرت را... «به عنوان» قربانی سوختنی (به عبری: لِـ ‌عُلا) تقدیم کن. (پیدایش ۲۲: ۲)

در خصوص مولِک نیز حرف «ل» بیانگر گونهٔ قربانی است، و آیهٔ ابتدای بحث باید این‌گونه ترجمه شود:

فرزندان خود را در آتش به عنوان مولِک تقدیم مکن و با این کار نام خدای خویش را بی‌حرمت مساز. (لاویان ۱۸: ۲۱)

انتقاد و پاسخ
این نظریه بلافاصله پذیرفته نشد. برخی مخالفان به کتیبه‌هایی از کنعان اشاره کردند که واژهٔ «ملک» در آن‌ها به کار رفته بود و این نظریه را توسعه دادند که «ملک» نام ایزد جهان زیرین بوده. اما در خط میخی پیش از نام خدایان علامتی شبیه به ستاره (موسوم به «دینْگیر») می‌آید. اما در این کتیبه‌ها پیش از واژهٔ «ملک» علامت دینگیر به کار نرفته است. محققان نتیجه گرفته‌اند که «ملک» در این کتیبه‌ها صرفاً به پادشاهان درگذشته اشاره دارد که باید برایشان آیین پرستش مردگان به جا آورده و به ایشان قربانی تقدیم می‌شد؛ قربانی‌هایی که البته هیچ گاه کودکان نیستند.

یکی دیگر از مخالفان، مارتین بوبر، فیلسوف یهودی، به لاویان ۲۰: ۵ اشاره کرد که در آن عبارت «زناکاری از پیِ مولِک» آمده است؛ عبارتی که در کتاب مقدس در مورد خدایان بیگانه به کار می‌رود (برای مثال تثنیه ۳۱: ۱۶). اما وقتی به ترجمۀ یونانی قدیمی کتاب مقدس (موسوم به سبعینی) مراجعه می‌کنیم، می‌بینیم که حرف اضافهٔ «از پیِ» به صورت «با» ترجمه شده: زناکاری «با» مولِک؛ عبارتی که در مزمور ۱۰۶: ۳۹ نیز به کار رفته: «با کارهای خویش (اشاره به قربانی کودکان) زناکاری کردند.» این نشان می‌دهد که در متنی که در اختیار مترجمان یونانی قرار داشته، حرف اضافه در لاویان ۲۰: ۵ به صورت «با» ثبت شده بوده؛ اما کاتبان بعدی که تصور می‌کردند «مولِک» نام یک خداست، حرف اضافهٔ «با» را به «از پی» تغییر داده‌اند.





منبع:
Child Sacrifice in Ancient Israel
Heath D. Dewrell

@Harut_Marut

قربانی کودکان، بخش اول

در جهان باستان قربانی کودکان نامعمول نبود. قدیمی‌ترین بخش‌های کتاب مقدس به این قربانی فرمان می‌دهد:

پسران نخست‌زاده‌ات را به من بده. با گاوان و گوسفندانت نیز چنین کن. نخست‌زادهٔ آن‌ها را هفت روز نزد مادرشان نگاه دار، ولی در روز هشتم آن را به من بده. (خروج ۲۲: ۲۹-۳۰)

هدف از این قربانی متفاوت بود.

۱. بده‌بستان
گاه فرزند اول را به خدایان اهدا می‌کردند تا خدا در مقابل فرزندان بیشتری ببخشد و از ایشان محافظت کند. در داستان قربانی ابراهیم، خدا به ابراهیم می‌گوید از آن جا که فرزند خود را از من دریغ نداشتی، به تو فرزندان بی‌شمار خواهم داد. (پیدایش ۲۲: ۱۶-۱۷) در داستان سموئیل، مادر سموئیل فرزند اول خود را به خدا تقدیم می‌کند (گرچه نه برای قربانی، بلکه برای خدمت مادام‌العمر در معبد) و در مقابل خدا به او فرزندان زیاد می‌بخشد. (۱ سموئیل ۲: ۲۰-۲۱) و در احکام محصولات کشاورزی نیز می‌بایست محصول درختان را در پنج سال اول تقدیم خدا کرد تا در مقابل خدا بر محصول بیفزاید. (لاویان ۱۹: ۲۳-۲۵)

گرچه پیامبران کتاب مقدس بر این رسم می‌تازند، که نشان می‌دهد این رسم میان اسرائیلیان باستان وجود داشته، اما به نظر نمی‌رسد که چندان شایع بوده باشد. چرا که در داستان‌های کتاب مقدس از پیشینیان و پادشاهان، نخست‌زادگان زنده‌اند و به ندرت اشاره‌ای به قربانی نخست‌زاده مشاهده می‌کنیم.

۲. قربانی اضطراری
گاه قربانی نخست‌زادگان در مواقع بحران انجام می‌شد. باور آن بود که قربانی فرزندی چنان ارزشمند که میراث‌دار خانواده است، خدایان را زیر دینی چنان عظیم می‌برد که ناگزیر لطفی بزرگ در حق قربانی‌کننده خواهند کرد و بحران را برطرف خواهند نمود. در کتاب مقدس، میشاع پادشاه موآب وقتی در محاصرهٔ اسرائیلیان قرار می‌گیرد و نابودی پادشاهی خود را نزدیک می‌بیند، بر دیوار شهر رفته، نخست‌زادهٔ خود را به عنوان قربانی سوختنی تقدیم کَموش، ایزد حامی موآب، می‌کند. بنا به کتاب مقدس این قربانی به واقع اثر می‌کند، خشمی عظیم علیه اسرائیلیان برانگیخته می‌شود و اسرائیلیان وادار به عقب‌نشینی می‌شوند. (۲ پادشاهان ۳: ۲۷) مورخان رومی نیز گزارش کرده‌اند که کارتاژی‌ها، مهاجران کنعانی ساکن در شمال آفریقا، در زمانۀ بحران فرزندان نخست‌زادۀ خود را برای کرونوس یا ساتورن قربانی می‌کردند.

۳. نذر
گاه قربانی کودکان برای عمل به نذر بود. قربانی‌کننده نذر می‌کرد که اگر خدایان لطفی خاص در حق او بکنند، در مقابل هدیهٔ ارزشمندی به ایشان تقدیم خواهند کرد، از جمله کودکان خود را. اگر آن لطف خاص به واقع محقق می‌شد، نذرکننده هدیه‌ای که وعده داده بود را تقدیم خدایان می‌کرد. نمونه‌ای از این شکل قربانی را در ماجرای یَفتاح مشاهده می‌کنیم. یَفتاح، یکی از رهبران اسرائیلیان پیش از تأسیس نظام پادشاهی، نذر می‌کند که اگر در جنگ پیروز شود، پس از بازگشت هر چه از در خانه‌اش بیرون آید را برای یهوه قربانی خواهد کرد. یَفتاح پیروز می‌شود و چون بازمی‌گردد، دخترش آوازخوانان و دف‌زنان به استقبال پدر بیرون می‌آید. پدر جامه می‌درد و سوگواری می‌کند، اما باید به نذر خود عمل کند. در نتیجه دختر را به عنوان قربانی سوختنی به یهوه تقدیم می‌کند. (داوران ۱۱: ۳۰-۴۰)





منبع:
Child Sacrifice in Ancient Israel
Heath D. Dewrell

@Harut_Marut