همانندیاب

وام‌گیری

درصورتی‌که در مقابل یک مفهوم نتوان در گنجینهٔ واژگانیِ زبان فارسی لفظ مناسبی یافت، می‌توان واژهٔ بیگانه‌ای را به وام گرفت. چنین واژه‌ای باید دو ویژگی داشته باشد: یکی اینکه در زبان مبدأ واژه‌ای بسیط باشد، و اگر هم بسیط نیست، ساختار صرفی آن چنان باشد که مانع از اعمال فرایندهای واژه‌سازی فارسی بر روی آن نشود؛ زیرا صِرفِ وام‌گیری زبان را تضعیف نمی‌کند، بلکه بی‌استفاده ماندن دستگاه واژه‌سازی است که به زبان آسیب می‌رسانَد. دیگر اینکه غالب متخصصان، غالباً به‌دلیل قدمت و گستردگی استفاده از برخی واژه‌های بیگانه، معادل‌یابی برای آن واژه را ضروری ندانند.
از اصول و ضوابط واژه‌گزینی فرهنگستان (نسخهٔ ۱۳۹۸)

@kalamat_k

✍🏼 وام‌گیری

درصورتی‌که در مقابل یک مفهوم نتوان در گنجینهٔ واژگانیِ زبان فارسی لفظ مناسبی یافت، می‌توان واژهٔ بیگانه‌ای را به وام گرفت. چنین واژه‌ای باید دو ویژگی داشته باشد: یکی اینکه در زبان مبدأ واژه‌ای بسیط باشد، و اگر هم بسیط نیست، ساختار صرفی آن چنان باشد که مانع از اعمال فرایندهای واژه‌سازی فارسی بر روی آن نشود؛ زیرا صِرفِ وام‌گیری زبان را تضعیف نمی‌کند، بلکه بی‌استفاده ماندن دستگاه واژه‌سازی است که به زبان آسیب می‌رسانَد. دیگر اینکه غالب متخصصان، غالباً به‌دلیل قدمت و گستردگی استفاده از برخی واژه‌های بیگانه، معادل‌یابی برای آن واژه را ضروری ندانند.
از اصول و ضوابط واژه‌گزینی فرهنگستان (نسخهٔ ۱۳۹۸)

https://t.me/cheshmocheragh

احتمالاً شنیده یا خوانده‌اید که واژهٔ #خمیراک در فرهنگستان زبان و ادب فارسی برای pasta انتخاب شده‌است؛ اما، آنچه کمتر درباره‌اش گفته می‌شود، آن است که این معادل برای استفاده در نام غذا ساخته نشده، بلکه، مانند بسیاری از واژه‌های تخصصی، برای متخصصان برگزیده شده تا «انواع محصولات خمیری را که از آرد زبرِ گندم سخت و در طی مراحل مختلفِ خمیر کردن و رشته‌‏ای کردن و خشک کردن حاصل می‌شوند»، چنین بنامند.
گروه واژه‌گزینی تخصصی #علوم_و_فناوری_غذا در اوایل دههٔ ۱۳۸۰ با حضور متخصصانی چون زنده‌یاد دکتر مسعود کیمیاگر، دکتر سید ابوالقاسم جزایری، دکتر محمد شاهدی، دکتر پروین زندی، دکتر فروغ‌اعظم طالبان، و دکتر حسن لامع در فرهنگستان تشکیل شد. این گروه، در ابتدای فعالیت، بررسی واژه‌های مربوط به محصولات خمیری را در برنامهٔ کاریِ خود قرار داد و تصمیم گرفت که با فارسی‌سازی آن‌ها، کار را برای کاربران این اصطلاحات در دانشگاه‌ها و کارخانه‌های صنایع غذایی ساده‌تر و دقیق‌تر کند.
واژه‌های این مجموعه، که در دفتر اولِ واژه‌های مصوب در سال ۱۳۸۴ منتشر شده، عبارت‌اند از:
pasta خمیراک
macaroni نی‌رشته
spaghetti رِشتار
lasagna خمیربرگ

فرهنگستان تاکنون برای نام‌های غذاها معادل‌سازی نکرده‌ و برای غذاهای ملل، از‌جمله پیتزا و پاستا و لازانیا و اسپاگتی و ماکارونی معادل فارسی نساخته‌است.

#گروه_واژه_گزینی_فرهنگستان_زبان_و_ادب_فارسی

@kalamat_k

🍝 واژه‌گزینی در حوزهٔ صنایع غذایی

احتمالاً شنیده یا خوانده‌اید که واژهٔ #خمیراک در فرهنگستان زبان و ادب فارسی برای pasta انتخاب شده‌است؛ اما، آنچه کمتر درباره‌اش گفته می‌شود، آن است که این معادل برای استفاده در نام غذا ساخته نشده، بلکه، مانند بسیاری از واژه‌های تخصصی، برای متخصصان برگزیده شده تا «انواع محصولات خمیری را که از آرد زبرِ گندم سخت و در طی مراحل مختلفِ خمیر کردن و رشته‌‏ای کردن و خشک کردن حاصل می‌شوند»، چنین بنامند.
گروه واژه‌گزینی تخصصی #علوم_و_فناوری_غذا در اوایل دههٔ ۱۳۸۰ با حضور متخصصانی چون زنده‌یاد دکتر مسعود کیمیاگر، دکتر سید ابوالقاسم جزایری، دکتر محمد شاهدی، دکتر پروین زندی، دکتر فروغ‌اعظم طالبان، و دکتر حسن لامع در فرهنگستان تشکیل شد. این گروه، در ابتدای فعالیت، بررسی واژه‌های مربوط به محصولات خمیری را در برنامهٔ کاریِ خود قرار داد و تصمیم گرفت که با فارسی‌سازی آن‌ها، کار را برای کاربران این اصطلاحات در دانشگاه‌ها و کارخانه‌های صنایع غذایی ساده‌تر و دقیق‌تر کند.
واژه‌های این مجموعه، که در دفتر اولِ واژه‌های مصوب در سال ۱۳۸۴ منتشر شده، عبارت‌اند از:
pasta خمیراک
macaroni نی‌رشته
spaghetti رِشتار
lasagna خمیربرگ

فرهنگستان تاکنون برای نام‌های غذاها معادل‌سازی نکرده‌ و برای غذاهای ملل، از‌جمله پیتزا و پاستا و لازانیا و اسپاگتی و ماکارونی معادل فارسی نساخته‌است.

#واژه‌_شناسی
#گروه_واژه_گزینی_فرهنگستان_زبان_و_ادب_فارسی
https://t.me/cheshmocheragh

واژهٔ «بیمه» را فرهنگستان اول (۱۳۱۴–۱۳۱۹) برای مفهوم insurance تصویب و اعلام کرد. در سال‌های اخیر، فرهنگستان سوم (۱۳۶۹ تاکنون) علاوه بر اینکه نظر خود را دربارهٔ شیوهٔ نگارش صحیح «بیمه‌گذار» (به‌معنی آن‌که سرمایهٔ خود را نزد شرکت بیمه‌گر بیمه می‌کند) اعلام کرد، برای تعدادی از واژه‌های مربوط به بیمه معادل‌هایی تصویب کرد؛ مانند «بیمهٔ فرست» در برابر freight insurance؛ «بیمه‌نامهٔ فرست» به‌جای freight policy و «بیمه‌گر بار» در برابر cargo underwrite. در یکصد سال گذشته، فرهنگستان‌های زبان در ایران برای فارسی‌سازی، پاکیزه‌سازی و استانداردسازی زبان فارسی تلاش‌های مؤثری کرده‌اند.
#واژه‌شناسی
#فرهنگستان_ایران
@kalamat_k

✍🏼 به‌مناسبت سیزدهم آذر، روز #بیمه

واژهٔ «بیمه» را فرهنگستان اول (۱۳۱۴–۱۳۱۹) برای مفهوم insurance تصویب و اعلام کرد. در سال‌های اخیر، فرهنگستان سوم (۱۳۶۹ تاکنون) علاوه بر اینکه نظر خود را دربارهٔ شیوهٔ نگارش صحیح «بیمه‌گذار» (به‌معنی آن‌که سرمایهٔ خود را نزد شرکت بیمه‌گر بیمه می‌کند) اعلام کرد، برای تعدادی از واژه‌های مربوط به بیمه معادل‌هایی تصویب کرد؛ مانند «بیمهٔ فرست» در برابر freight insurance؛ «بیمه‌نامهٔ فرست» به‌جای freight policy و «بیمه‌گر بار» در برابر cargo underwrite. در یکصد سال گذشته، فرهنگستان‌های زبان در ایران برای فارسی‌سازی، پاکیزه‌سازی و استانداردسازی زبان فارسی تلاش‌های مؤثری کرده‌اند.
#واژه‌شناسی
#فرهنگستان_ایران
@cheshmocheragh

به فارسی شیرین‌تر است

شاید شما هم اولین بار که «کوکی» را شنیدید فکر کردید با نوعی اسباب‌بازی یا وسیله طرف هستید؛ اما بعد دانستید که خیر، نوعی شیرینی است که کوک شدنی هم نیست و وقتی تمام شد یا باید خرید یا باید پخت!

ریشه کوکی از واژه‌ای هلندی است که کوچک‌شده «کیک» است. تولیدکنندگان گرامیِ این محصول در ایران، با قدری جستجو می‌توانستند واژه‌های اصیلی همچون کلوچه، توتک، گِرده، گِردک، کُلیجه و همچنین «کوکه»ی آذربایجان را بیابند که شباهت آوایی یا هجایی بیشتری به آن دارند و به این ترتیب از رواج واژه بیگانه پرهیز شود.

فرهنگستان زبان و ادب فارسی، با توجه به ریشه واژه «کوکی» و با استفاده از واژه آشنای «کلوچه»، برای این واژه معادل «کلوچک» را تصویب کرده تا برای همه شفاف باشد. کلوچک در حوزه رایانه هم برای کوکی تصویب شده است.

@kalamaat_k

🍪 کلوچک
#واژه_شناسی
گروه‌‌های واژه‌گزینی #رایانه_و_فناوری_اطلاعات و #علوم_و_فناوری_غذا
#گروه_واژه_گزینی_فرهنگستان_زبان_و_ادب_فارسی
@cheshmocheragh

قایم‌موشک‌بازی از کجا آمده؟
چشم می‌گذاریم و قایم می‌شویم، اما نه موشی داریم و نه موشکی هوا می‌کنیم. فقط باید قایم شویم تا پیدایمان کنند. نام این بازی دراصل قایم‌باشک است؛ قایم + باش + پسوند اسم‌سازِ «ک». طی فرايندی به نام همگونی (به دلیل سهولت تلفظ)، حرف «ب» باشک در کنار «م» قایم تبدیل به ماشک شده است. در زبان گفتار، تبدیل الف به واو بسیار رایج است، مانند خانه و خونه. ازاین‌رو، ماشک هم تبدیل به موشک شده است.

#قصه_داشت.
@kalamat_k

✍🏼 قایم‌موشک‌بازی
تا به حال چند بار قایم‌موشک‌بازی کرده‌اید؟ چشم می‌گذاریم و قایم می‌شویم، اما نه موشی داریم و نه موشکی هوا می‌کنیم. فقط باید قایم شویم تا پیدایمان کنند. نام این بازی دراصل قایم‌باشک است؛ قایم + باش + پسوند اسم‌سازِ «ک». طی فرايندی به نام همگونی (به دلیل سهولت تلفظ)، حرف «ب» باشک در کنار «م» قایم تبدیل به ماشک شده است. در زبان گفتار، تبدیل الف به واو بسیار رایج است، مانند خانه و خونه. ازاین‌رو، ماشک هم تبدیل به موشک شده است.

#گروه_واژه_گزینی_فرهنگستان_زبان_و_ادب_فارسی
@cheshmocheragh

بسپار، واژه‌ای خوش‌اقبال
اولین‌بار که فارسی‌زبانان واژهٔ «بسپار» را می‌شنوند، می‌توانند حدس بزنند این واژه چه معنایی دارد. بسپار از دو بخش «بس» به‌معنی بسیار و «پار» یعنی پاره و بخش تشکیل شده است. در معادل انگلیسی آن، یعنی polymer که ریشه‌ای یونانی دارد نیز «پلی» به معنی بسیار و زیاد و «مِر» به‌معنای بخش است. بسپار که در دههٔ ۴۰ در دایرة‌المعارف مصاحب درج شده، ظاهراً از ساخته‌های دکتر مصطفی مقربی، مترجم و واژه‌گزین فقید است و از واژه‌های خوش‌اقبالی است که در علم و صنعت جای خود را باز کرده‌اند. بر اساس این واژه، بیش از هشتاد واژهٔ مشتق و ترکیب (مانند بسپارش به‌جای پلیمریزاسیون) ساخته شده و برای دیگر اصطلاحات این مجموعه به همین شیوه معادل‌گذاری شده است، مثل همپار به‌جای ایزومر. سال‌هاست که این واژه در نام تعداد زیادی از شرکت‌ها و تولیدکننده‌های ایرانی دیده می‌شود. دو مجلهٔ تخصصی نیز با نام‌های «بسپار» و «بسپارش» منتشر می‌شوند.
#واژه‌شناسی
@kalamat_k

✍🏼 بسپار، واژه‌ای خوش‌اقبال
اولین‌بار که فارسی‌زبانان واژهٔ «بسپار» را می‌شنوند، می‌توانند حدس بزنند این واژه چه معنایی دارد. بسپار از دو بخش «بس» به‌معنی بسیار و «پار» یعنی پاره و بخش تشکیل شده است. در معادل انگلیسی آن، یعنی polymer که ریشه‌ای یونانی دارد نیز «پلی» به معنی بسیار و زیاد و «مِر» به‌معنای بخش است. بسپار که در دههٔ ۴۰ در دایرة‌المعارف مصاحب درج شده، ظاهراً از ساخته‌های دکتر مصطفی مقربی، مترجم و واژه‌گزین فقید است و از واژه‌های خوش‌اقبالی است که در علم و صنعت جای خود را باز کرده‌اند. بر اساس این واژه، بیش از هشتاد واژهٔ مشتق و ترکیب (مانند بسپارش به‌جای پلیمریزاسیون) ساخته شده و برای دیگر اصطلاحات این مجموعه به همین شیوه معادل‌گذاری شده است، مثل همپار به‌جای ایزومر. سال‌هاست که این واژه در نام تعداد زیادی از شرکت‌ها و تولیدکننده‌های ایرانی دیده می‌شود. دو مجلهٔ تخصصی نیز با نام‌های «بسپار» و «بسپارش» منتشر می‌شوند.

#مهندسی_بسپار
#واژه‌_شناسی
@cheshmocheragh

قدیمی‌ترین کتابی که واژهٔ «زبان‌شناسی» را به‌کار برده‌، فرهنگ فرانسه-فارسی تألیف گرانقدرِ مرحوم سعید نفیسی است که چاپ اول آن در سال ۱۳۰۶ شمسی و چاپ دوم آن به سال ۱۳۰۸ شمسی صورت گرفت. در این کتاب، در برابر واژهٔ linguistique فرانسوی واژهٔ زبان‌شناسی آمده‌است. به احتمال قوی، خود سعید نفیسی ــ رحمةالله‌علیه ــ ابداع‌کنندهٔ این واژه بوده‌است. پس از او، شخصی به نام حسن فؤادی، که چند مقاله دربارهٔ دستور زبان فارسی در مجلهٔ مهر در سال‌های ۱۳۱۳ و ۱۳۱۴ نوشته‌است، اصطلاح زبان‌شناسی را به‌کار برده و دربارهٔ آن توضیحاتی داده‌است. در مجلات ایران‌کوده، که توسط مرحوم دکتر محمد مقدم و مرحوم ذبیح بهروز در حدود سال‌های ۱۳۲۰ تا ۱۳۳۵ شمسی منتشر می‌شد، نام زبان‌شناسی به‌کرّات آمده‌است. در حوزهٔ دانشگاهی احتمالاً از حدود سال ۱۳۳۰ در درسی به نام «تاریخ زبان»، که در رشتهٔ زبان و ادبیات فارسی تدریس می‌شد، به‌کار رفت.
#واژه‌شناسی
@kalamat_k

✍🏼 دکتر #یدالله_ثمره (۱۰ اردیبهشت ۱۳۱۱ – ۳ اسفند ۱۳۹۷)

قدیمی‌ترین کتابی که واژهٔ «زبان‌شناسی» را به‌کار برده‌، فرهنگ فرانسه-فارسی تألیف گرانقدرِ مرحوم #سعید_نفیسی است که چاپ اول آن در سال ۱۳۰۶ شمسی و چاپ دوم آن به سال ۱۳۰۸ شمسی صورت گرفت. در این کتاب، در برابر واژهٔ linguistique فرانسوی واژهٔ زبان‌شناسی آمده‌است. به احتمال قوی، خود سعید نفیسی ــ رحمةالله‌علیه ــ ابداع‌کنندهٔ این واژه بوده‌است. پس از او، شخصی به نام حسن فؤادی، که چند مقاله دربارهٔ دستور زبان فارسی در مجلهٔ مهر در سال‌های ۱۳۱۳ و ۱۳۱۴ نوشته‌است، اصطلاح زبان‌شناسی را به‌کار برده و دربارهٔ آن توضیحاتی داده‌است. در مجلات ایران‌کوده، که توسط مرحوم دکتر #محمد_مقدم و مرحوم #ذبیح_بهروز در حدود سال‌های ۱۳۲۰ تا ۱۳۳۵ شمسی منتشر می‌شد، نام زبان‌شناسی به‌کرّات آمده‌است. در حوزهٔ دانشگاهی احتمالاً از حدود سال ۱۳۳۰ در درسی به نام «تاریخ زبان»، که در رشتهٔ زبان و ادبیات فارسی تدریس می‌شد، به‌کار رفت.

یدالله ثمره. مقالهٔ «مروری بر زبان‌شناسی در ایران، از آغاز تا امروز»، در: جشن‌نامهٔ استاد دکتر #محمدعلی_موحد، زیر نظر دکتر #حسن_حبیبی، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی. ۱۳۸۶، ص ۱۰۵–۱۱۱.

#واژه‌_شناسی
#گروه_واژه_گزینی_فرهنگستان_زبان_و_ادب_فارسی
@cheshmocheragh