اشتادان Eshtadan

📚   📖   📚

‍یازدهم مهر - سالروز درگذشت زنده‌یاد #ماهیار_نوابی
پژوهشگری در ژرفای تاریخ و زبان

جاویدنام #یحیی_ماهیار_نوابی نامی آشنا در پهنه ادبیات، زبان‌شناسی و فرهنگ باستانی ایران است. ایشان پژوهشگری برجسته بودند که سال‌های زندگی خود را وقف پژوهش در زمینه زبان‌ها و فرهنگ‌های باستانی ایران کردند.


زندگی و فعالیت‌های علمی


🔹 تولد و تحصیلات: ماهیار نوابی دهم دی ۱۲۹۱  در شیراز زاده شد. تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در شیراز و تهران گذراند و سپس در رشته ادبیات دانشگاه تهران به تحصیل پرداخت.

🔹 علاقه به زبان‌های باستانی:  نوابی از همان آغاز به زبان‌های باستانی ایران دلبستگی نشان داد. پایان‌نامه دکتری او در باره کتیبه بغستان (بیستون) بود که نشان از ژرفا و گستره دلبستگی او به این حوزه دارد.

🔹سفر به اروپا و تحصیل در دانشگاه‌های معتبر: برای تکمیل دانش خود، نوابی به اروپا سفر کرد و در دانشگاه‌های لندن و گوتینگن آلمان به مطالعه زبان‌های باستانی ایران پرداخت.

🔹فعالیت‌های دانشگاهی: پس از بازگشت به ایران، نوابی در دانشگاه تبریز به تدریس زبان‌های باستانی پرداخت و چندی نیز ریاست دانشکده ادبیات این دانشگاه را بر عهده داشت. همچنین، در دانشگاه تهران به عنوان استاد و رئیس گروه زبان‌شناسی و فرهنگ و زبان‌های باستانی ایران فعالیت کرد.

🔹تأسیس مؤسسه آسیایی: نوابی در شیراز مؤسسه آسیایی را تأسیس کرد و در آن به آموزش تاریخ و فرهنگ ایران و زبان‌های باستانی پرداخت.


دستاوردهای علمی

🔹تالیفات و ترجمه‌ها: نوابی آثار متعددی در زمینه زبان‌شناسی و فرهنگ باستانی ایران تالیف و ترجمه کرده است. برخی از آثار مشهور او عبارتند از:
🔸ترجمه کتاب یادگار زریران
🔸مقالات و کتاب‌های متعدد در باره زبان‌های اوستایی، پهلوی، پارتی و زبان‌های ایرانی دیگر

🔹عضویت در فرهنگستان زبان ایران: نوابی به عضویت فرهنگستان زبان ایران درآمد و در تدوین واژگان و اصطلاحات علمی فارسی نقش فعالی داشت.

🔹بنیان‌گذاری رشته‌های جدید دانشگاهی: نوابی در مؤسسه آسیایی، رشته‌های فکارشناسی ارشد تاریخ و فرهنگ ایران و فرهنگ و زبان‌های باستانی ایران را دایر کرد که گامی مهم در راستای توسعه مطالعات ایران‌شناسی بود.


اهمیت کارهای ماهیار نوابی

کارهای ماهیار نوابی در شناخت بهتر زبان‌ها و فرهنگ‌های باستانی ایران نقش بسیار مهمی داشته است. ایشان با تحقیقات و مطالعات گسترده خود، گنجینه‌ای ارزشمند از دانش را برای نسل‌های آینده به یادگار گذاشته‌اند.


چرا مطالعه آثار ماهیار نوابی اهمیت دارد؟

🔹درک بهتر ریشه‌های فرهنگی و زبانی ایرانیان: آثار نوابی به ما کمک می‌کند تا ریشه‌های فرهنگی و زبانی خود را بهتر بشناسیم.

🔹توسعه مطالعات ایران‌شناسی: پژوهش‌های نوابی در گسترش مطالعات ایران‌شناسی در سطح جهان نقش مهمی داشته است.

🔹الگویی برای پژوهشگران جوان: نوابی الگوی مناسبی برای پژوهشگران جوان در حوزه زبان‌شناسی و فرهنگ باستانی است.

زنده‌یاد #ماهیار_نوابی یازدهم مهر ۱۳۷۹ در کشور سوئد دیده از جهان فروبست!

روانش شاد - نامش جاوید

🆔 @XeradsarayeFerdosiYazd

🔸https://t.me/eshtadan

#جلال_خالقی_مطلق:
جشن مهرگان یک جشن فرهنگی است


جشن مهرگان یک جشن فرهنگی است و این جشن تا سده‌ی ششم و هفتم گرفته می‌شد و در زمان ما دوباره زنده شده است، من دوستدار تاریخ سراسر ایران هستم، از پیش از کورش و از زمان زرتشت و بر این باورم که ما باید همه‌ی تاریخ و فرهنگ مان را ارج بگذاریم و در برابر کاستی‌ها و مشکلات تاریخ احساس مسوولیت داشته باشیم و به نقاط ضعف تاریخی اقرار کنیم. ما باید بدون تعصب به تاریخ‌مان بنگریم و بدانیم برای  کشور کهن ایران ناشایست است که تاریخ آن را دو پاره کنیم و بخشی از آن را دور بریزیم. بسیاری از اندیشه‌ها و بینش‌های نیاکان ما در متون پس از اسلام وجود دارد. باید با چشم‌پوشی از تعصبات به همه‌ی فرهنگ خود عشق بورزیم. از بالندگی‌های تاریخ ما جشن‌های کهن ایرانی است. وظیفه همه ی ما است که با یاری نهاد های فرهنگی و دانشگاهی همه‌ی جشن های ایرانی را زنده و برپا کنیم و امید است که جشنی چون مهرگان که اکنون توسط فرهیختگان و دانشجویان برگزار می شود برای همه مردم همگانی شود.

@shahnamehpajohan

🔹https://t.me/eshtadan

۱۰ مهر زادروز زنده‌یاد استاد #ملک‌مهرداد_بهار (۱۳۰۸ – ۱۳۷۳ تهران)

▪️ ایران‌شناس، اسطوره‌پژوه و استاد دانشگاه تهران.

▪️ فرزند ملک‌الشعرای بهار (شاعر و سیاستمدار نامدار).

▪️ دانش‌آموخته باستان‌شناسی و فرهنگ ایران باستان؛ سال‌ها در پژوهشگاه علوم انسانی و دانشگاه تهران تدریس کرد.

🔸 حوزه پژوهش

تمرکز بر اسطوره‌شناسی ایران، تاریخ دین‌های ایرانی، و تحلیل اوستا و متون پهلوی.
در تفسیر و بازشناسی اسطوره‌های ایرانی و ارتباط آن‌ها با فرهنگ هند و اروپایی نقشی اساسی داشت.

🔸 آثار مهم

▪️ جستاری چند در فرهنگ ایران
▪️ ادیان آسیایی
▪️ پژوهشی در اساطیر ایران
▪️ بُندهش، فرنبغ دادگی
▪️ واژه‌نامهٔ بُندهش (پهلوی - فارسی)
▪️ واژه‌نامهٔ گزیده‌های زاداسپرم
▪️ مقالات متعدد درباره شاهنامه و تاریخ اسطوره‌ای ایران

🔸 جایگاه

▪️ از پایه‌گذاران مطالعات نوین اسطوره‌شناسی در ایران معاصر

▪️ آثارش هنوز از منابع اصلی برای پژوهشگران فرهنگ و اسطوره ایرانی است.


روانش شاد - یاد و نامش ماندگار

🆔 @XeradsarayeFerdosiYazd

🔹https://t.me/eshtadan

🔰به مناسبت دهم مهر، جشن مهرگان؛
جشن مهرگان پیام‌آور رویش و پاسداشت زمین
مهرگان یادآور رهایی مردمان ایران‌زمین از ستم با شورش کاوه آهنگر بر ضحاک

🔸شیرین بیانی در کتاب «نوروز و مهرگان» نوشته است: نوروز جشن زایش و مهرگان جشن رویش است. او ضمن اشاره به شیوه زندگی وابسته به کشاورزی پیشینیان و تقویم کهن به اهمیت پاسداشت زمین و چرخه کشت می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه و با چه شیوه‌هایی ایرانیان رسوم و جشن‌های خود را از پی قرون مختلف و دوره‌های سخت تاریخی حفظ کرده‌اند.


🔸جشن مهرگان در گاهشماری و فرهنگ ایران باستان پس از نوروز دارای اهمیت برجسته‌ای بوده است. ایرانیان از دیرباز جشنی به نام جشن مهرگان را برگزار می‌کردند که جشن ارج نهادن به عهد و پیمان است. پایبند بودن به عهد و پیمان چنان جایگاهی در میان ایرانیان باستان داشته که شکستن پیمان خود را در هر شرایطی حتی با یک دروغکار گناه می‌دانستند و این امر یکی از ارزش‌های این فرهنگ است که این چنین به راستی و پایبندی به عهد و پیمان ارج می‌نهادند.

🔸بر پایه شاهنامه فردوسی پیدایش جشن مهرگان در تاریخ ایران را به پیروزی ایرانیان بر ضحاک ستمگر به رهبری کاوه آهنگر نسبت می‌دهند که پس از تلاش و پایمردی فراوان را به بند آوردند و فریدون را به عنوان رهبر خود برگزیدند و در واپسین روز جشن فریدون و مردم خسته از بیداد و ستم ضحاک ماردوش را در کوه دماوند به بند کشیدند. شاید بتوان به این نکته نیز اشاره کرد که مهرگان یادآور رهایی مردمان ایران زمین از ستم نیز است. از نگاه اسطوره‌ای دلیل گرامیداشت این روز در نزد ایرانیان آن است که پس از شهریاری جمشیدشاه ضحاک در ایران پادشاهی کرد، روزگار او برای ایرانیان دوران بیداد و ستم بود اما سرانجام فریدون به همراهی کاوه آهنگر بر ضحاک شورید، از پادشاهی برکنارش کرد و او را در کوه دماوند به بند کشید. بر پایه این اسطوره، ضحاک تا پایان جهان در دماوند زندانی شد. ایرانیان به شکرانه این رخداد نیک و آزادی که در روز مهر از ماه مهر روی داده است جشنی بزرگ برپا کردند و هر ساله تا به امروز این جشن را گرامی می‌دارند.

🔸️یکی از آیین‌های مهرگانی، برپا داشتن خوان مهرگانی در این روز است. خوان مهرگان بر روی پارچه‌ای ارغوانی رنگ گسترده می‌شود و روز آن هفت حبوبات، ترازو به نشانه‌ اعتدال پاییزی، میوه‌های پاییزی و سرخ رنگ مانند انار، سیب، ترنج، انگور، عناب، سنجد و... عصاره‌ گیاه هوم، جام آتش، شکر، شیرینی و بوهای خوش همچون کندر و اسپند و گلاب جای می‌گیرد. آش، حلوا، سیروگ(سیرو)، کماچ، چنگمال(چُمال) و خوراک ویژه‌ای به نام «دون: آشی که از گندم، جو، عدس، ماش، لوبیاسفید، لوبیا چشم‌بلبلی، نخود، برنج و چغندر پخته می‌شود» نیز از دیگر خوراکی‌های این خوان است.

@ibna_official

🔹https://t.me/eshtadan

🔻مولانا آتشی که جهان را روشن کرد

به مناسبت هشتم مهرماه، روز بزرگداشت مولانا

هنگامی که درباره آتش سخن می‌گوییم، سوزندگی آن بیشتر از روشنایی‌اش به چشم می‌آید، اما این بار از روشنایی آتشی سخن می‌گوییم که جهان را برافروخته است؛ مولانا جلال‌الدین محمد بلخی.

در آغاز «نی نامه» در مثنوی آمده است:  آتش است این بانگ نای و نیست باد/ هرکه این آتش ندارد، نیست باد.

برای این بیت، تفسیرهای عرفانی بسیاری ذکر شده است، اما می‌توان گفت که این بانگ نای، آثار خود مولاناست که همه جهان را با کلامش روشنایی بخشیده است.

مولانا در مثنوی، نگاهی امروزی، جهانی و ماندگار دارد؛ نه همچون بادی که بگذرد و تمام شود. او در دل انسان امروز، جوش و خروشی برقرار می‌کند که این جوشیدن و فعالیت، سرچشمه پدید آمدن همه نیکی‌ها می‌شود.

خروشی که از عشق بر جان کائنات می‌ریزد، همان آتش روشن و گرمی است که سبب همه فعالیت‌های انسان می‌شود. چه کسی است که بدون شوق و عشق، دست به کاری زند و در آن توفیقی به دست آورد؟

مولانا در ابتدای مثنوی، انسان را به شور و هیجان می‌آورد،از عشق سخن می‌گوید که مایه و سرمایه همه چیز است و انسان در هر دوره‌ای و با هر زبان و فرهنگی، آن را با تعابیر و تعاریف مختلف می‌شناسد. بنابراین با کمک گرفتن از مفهومی که انسان با آن سر و کار دارد، مباحث مهم اخلاقی و عرفانی را آغاز کند، مطالبی که در نهایت، به خوب‌زیستن انسان می‌انجامد.

او درست مانند کسی است که با آرامش و شور درونی، کنار انسان می‌نشیند، ابتدا حکایتی و قصه‌ای آسان‌فهم برای او می‌گوید، سپس بر سر آن حکمت‌های بزرگ می‌رود.

مولانا از «نی» می‌گوید، همان ابزار  معمولی که همه آن را دیده‌اند، هم چوپانی آن را نواخته، هم موسیقی‌دانی با دانش موسیقی آن را بر لب گذاشته، هم کشاورزی آن را در زمین مشاهده کرده، هم نویسنده‌ای آن را بر صفحه‌ای کشیده است، پس عام و خاص، آن را دیده و شنیده‌ و به کار برده‌اند. اینجاست که مولانا می‌گوید: من به هر جمعیتی نالان شدم.

جهان امروز، خسته‌تر از آن است که اندرزهای ملال‌آور و مستقیم را برتابد. انسان نیازمند گفت‌و‌گوهایی صمیمی و زلال است، همان شیوه‌ای که مولانا در مثنوی دارد.


🔸دکتر فاطمه محمدزاده _ قطب علمی فردوسی و شاهنامه

https://t.me/eshtadan

@shafiei_kadkani

«مثنوی معنوی حضرت مولانا بزرگ‌ترین حماسهٔ روحانی بشریّت است که خداوند برای جاودانه کردنِ فرهنگ ایرانی آن را به زبان پارسی هدیه کرده است.»

▪️محال است که شما یک صفحه از مثنوی را، برای نمونه، ده بار بخوانید و هر بار در نظر شما جلوه‌ای دیگر نداشته باشد. این از معجزات این کتاب است، کتابی که نه آغازِ آن به شیوهٔ دیگرِ کتابها است و نه پایانِ آن. جای دیگری نوشته بودم انس و الفت با ادب عرفانی، اگر به حقیقت برای کسی حاصل شود، مثنوی را «به لحاظِ صورت و فُرم نیز قوی‌‌ترین اثرِ زبان فارسی به شمار خواهد آورد.» نه اینکه بگوید معانیِ بسیار خوبی است اما در شیوهٔ بیان یا صورتْ دارای ضعف و نقص است.

▪️مثنوی ساختاری پیچیده و سیّال دارد. بوطیقای روایت و قصه، در آن، پیوسته شکل عوض می‌کند و به هیچ‌روی قابل طبقه‌بندی نیست.

▪️در ادبیات جهان برای هر مؤلفی می‌توان فرم‌های خاصی در نظر گرفت و حاصل آفرینش او را در آن فرم‌ها طبقه‌بندی کرد الّا مثنوی که مثل جریانِ رودخانه، هر لحظه به شکلی درمی‌آید.

✍️#محمدرضا_شفیعی_کدکنی
📚 مقدمهٔ غزلیات شمس تبریزی

گرامی باد هشتم مهر - روز بزرگداشت مولانا
🆔 @XeradsarayeFerdosiYazd

🔹https://t.me/eshtadan

هشتم مهرماه روز بزرگداشت
جلال الدین محمد بلخی

«مثنوی معنوی حضرت مولانا بزرگ‌ترین حماسهٔ روحانی بشریّت است که خداوند برای جاودانه کردنِ فرهنگ ایرانی آن را به زبان پارسی هدیه کرده است.»

✍محمد رضا شفیعی کدکنی

🔸https://t.me/eshtadan

طنّازی شمس تبریزی

در میان آن همه فتنه و آشوب و غوغایی که حضورِ شمس در جمع مریدان مولانا برانگیخته بود؛ سخنی از او در مقالات هست که به طرز شگفتی نشان می‌دهد او چگونه با آسوده‌خیالی و خوش‌باشی و طنّازیِ خاص خود، کُلِ ماجرا را از منظری بلند، انگار همچون بازی و نمایشی مضحک و خنده‌‌‌دار می‌نگریست. می‌گوید این مریدان مولانا که گمان می‌کنند من پیر آنها را از کف ایشان ربوده‌ام و به همین خاطر، از غایتِ غیرت، برای بیرون راندن من از میدان، دست به هر کاری می‌زنند، احمق بودند؛ چه اگر احمق نبودند اصلا نیازی به این همه دسیسه و تکاپو و تقلا نبود. کافی بود هر کدام دخل و درآمدِ یکسال خود را همچون رشوه یا پاداشی به من می‌دادند. در این صورت من هم زحمت را کم می‌کردم و می‌رفتم.

تا این‌جای حرف شمس خیلی عجیب نیست. شاید هم اگر واقعا این خواسته را مطرح می‌کرد برای ختم غائله، بی‌چون و چرا با اجابتِ مریدان مولانا همراه می‌شد. رندی و بازیگوشی شمس، زمانی بیشتر آشکار می‌شود که در ادامه می‌گوید پس از حصول این نقد که احتمالا ده دوازده هزاری می‌شد به مولانا پنهانی پیغام می‌دادم که ای مولانا چیزکی نقد شد، برخیز تا برویم. می‌رفتیم و با این پولِ، خوش می‌بودیم و آن‌گاه پس از مدتی بازمی‌گشتیم!

بهتر است خودتان عین عبارات شمس را بخوانید و لذت ببرید:

«این مریدان احمق بودند واگرنه هر کسی دخل یکسالینه‌ٔ خود به من دادندی که این بِستان و برو. ده دوازده هزاری حاصل شدی. من به نهان پیغام کردمی که ای مولانا چیزکی نقد حاصل شد خیز تا برویم. برخاستیمی با آن مدتی خوش بودیمی آنگاه بازآمدیمی».
( مقالات شمس، چاپ استاد موحد، ص۲۳۳)

@irajrezaie

https://t.me/eshtadan

هفتم مهرماه، روز بزرگداشت شمس تبریزی
شمس تبریزی


🔸 محمّدبن علی‌بن مَلِک‌داد، درویش بی‌نام و نشانی که در بامداد روز شنبه بیست و ششم جمادی‌الاخری سال ۶۴۲ق به قونیه آمد و مولانا جلال‌الدّین محمّد بلخی (۶۰۴- ۶۷۳ق) را، که عالم و مدرّس و واعظی برجسته بود، مجذوب خود ساخت. مصاحبت شمس تحوّلي عظیم در احوال و افکار مولانا پدید آورد. سنّت مولویان - که قراین نیز آن را تأیید می‌کند - بر آن است که شمس تبریزی در آن هنگام مردی شصت‌ساله بود و مولانا بیش از یک نیمه عمر خود را سپری کرده بود. انبوه آثار منظوم و منثوری که از مولانا در دست داریم حاصلِ نیمۀ کوتاه‌ترِ عمرِ او، یعنی دوران پس از رسیدن به شمس، است. در آن میان تنها یک اثر را می‌توان مستثنی دانست که یادداشت‌هایی از چند مجلس سخنرانی در آغاز کارِ واعظی مولاناست (مجالس سبعه).


از عالم معنی الفی بیرون تاخت که هرکه آن الف را فهم کرد همه را فهم کرد، هرکه این الف را فهم نکرد هیچ فهم نکرد. طالبان چون بید می‌لرزند از برای فهم آن الف.


برگرفته از: مقالات شمس تبریزی، تصحیح محمدعلی موحد.

#شمس_تبريزی
#مولانا
#قونیه

@kheradsarayeferdowsi

🔸https://t.me/eshtadan

🔰زاگرس زند در گفت‌وگو با ایبنا از شاهنامه گفت؛
نماد و نمود تاریخ و هویت و فرهنگ ایرانی

🔸زاگرس زند، پژوهشگر تاریخ، ایران‌شناسی و شاهنامه گفت: من تفاوت چندانی بین دو دیدگاه «شاهنامه به‌عنوان کتاب» و «شاهنامه به‌عنوان نماد ایران» نمی‌بینم. شاهنامه یک کتاب نبوده، هیچگاه، فراتر از کتاب بوده. همیشه نماد و نمود تاریخ و هویت و فرهنگ ایرانی و ملی ما بوده. خوشا به ملتی که مهمترین نماد هویتی و ادبی و تاریخی او یک کتاب باشد!

🔸افزایش فروش شاهنامه در این سال‌ها می‌تواند به هر دو علت باشد. هم خواندن بیشتر هم کنش نمادین که هر دو مهم و باارزش است. هرچند باوجود گرانی کتاب به‌ویژه شاهنامه ویرایش خالقی مطلق، خریداران این کتاب اراده و انگیزه‌ای برای خواندن دارند یا در انجمن‌های شاهنامه شرکت می‌کنند یا پژوهشگر هستند. کسانی هم که نمی‌خوانند لابد داشتن آن در خانه و کتابخانه خود را مهم دانسته‌اند که این نیز مهم است و فرزندان و نوه‌هایشان حتما روزی آن شاهنامه را ورق خواهند زد

🔸توجه بیشتر به شاهنامه شاخص خوبی است برای گرایش و نوع هویت ملی. اینکه چه رنگ و بو و سویه‌ای دارد. از چه نوعی است و به چه سمتی می‌رود. تجربه معاصر ما به جامعه آموخته که دور شدن از ایرانیت و ریشه‌های کهن و آویختن و امید واهی بستن به هویت‌هایی چون دینی و جهان اسلام و جهان وطنی و قومی و مارکسیستی، چه خطرهای بیشتر و حتی جبران‌ناپذیری می‌تواند همراه داشته باشد. که برخی را تجربه کرده‌ایم و آموخته‌ایم.
@ibna_official

🔸https://t.me/eshtadan

ژاله آموزگار:

  فردوسی قهرمان است و هنوز در دل ایرانیان جای دارد چراکه تمام وجودش را در شاهنامه گذاشت تا هویت ایرانی در طی سالیان فراموش نشود، سعدی قهرمان است، او جهان را در می‌نوردد و می‌آمیزد و می‌آموزاند و داستان‌هایش مثل می‌شوند و برای ما همیشه استاد سخن باقی می‌ماند. مولوی قهرمان است، او ما را افکار و اشعارش به اوج معرفت رساند، حافظ قهرمان است، تفکر ژرف و مرموزش در لا به لای سرودهای آسمانی‌اش بخش احساسی دیگری از ایرانیان را جلوه می‌بخشد و آرامگاهش قبله دل‌هاست، بیهقی قهرمان است، هنرش را در داستانِ حسنک می‌نویسد تا عبرت همگان گردد. ایران قهرمان کم ندارد، قهرمانان گمنامی که دارایی‌شان را بی سر و صدا صرف خدماتی می‌کنند تا آنجا که می شود بر زخم انسان‌ها مرهم باشند. مادر و پدری که از تمام خواسته‌های خود رد می‌شوند تا فرزندشان تعلیم و تربیت خوبی ببیند قهرمان هستند. نه تنها تو خالقی عزیز، بلکه ما مردم رنج‌دیده ایران هم قهرمان هستیم که با تمام توان‌مان کوشیدیم و می‌کوشیم که «ایران» زنده بماند.
@shahnamehpajohan

🔹https://t.me/eshtadan

#ژاله_آموزگار :
به ژول مول به چشم یک قهرمان می نگریم


در این که ژول مول دانشمند و محقق بزرگی است شکی نیست، ولی برای ما ایرانیان که شاهنامه فردوسی را بخشی از هویت و موجودیت فرهنگی خود به شمار می‎آوریم و در حافظه احساسی و تاریخی ما، فردوسی و اثر جاودانش جای خاصی دارند، به این دانشمند که بیشترین سالهای عمر خود را برای بهتر به جلوه درآوردن شاهکار فرهنگی ما صرف کرده است، به چشم یک قهرمان می‎نگریم. و این یکی از نمونه‎ها در شکسته شدن حصارها در قلمرو فرهنگ‎هاست. اینجاست که می‎بینیم ایرانی، فرانسوی،آلمانی و دیگر ملیت‎ها چگونه می‎توانند در کنار هم و با هم برای شناسایی بهتر و معرفی یک شاهکار جهانی تلاش کنند .
@shahnamehpajohan

🔹https://t.me/eshtadan

#جلال_خالقی_مطلق :
شاهنامه و شاهنامه خوانی همواره رواج داشته است


اخباری که ما از سده‌های پنجم و ششم هجری داریم یعنی سده‌های مربوط به پیش از نسخه‌های موجود شاهنامه، نشان می‌دهد که شاهنامه و شاهنامه‌خوانی همواره رواج داشت، هم به عربی ترجمه شده بود، هم اسدی ‌طوسی در آذربایجان برای فرمانروایان آنجا شاهنامه می‌خوانده است. ما تاثیر شاهنامه را در اشعار قطران تبریزی و در ویس و رامین نیز می‌بینیم بنابراین شاهنامه بسیار رواج داشته اما نسخه‌ها به دست ما نرسیده است. نسخه‌های کهن به دلایلی که اشاره شد از بین رفته است. بعد از آن در نسخه‌هایی که استنساخ می‌شد، روایات الحاقی زیادی به آن افزوده شد زیرا مردم خیلی دوست داشتند که هر چه روایات حماسی است به فردوسی نسبت دهند و آنها را در یک کتاب جمع‌آوری کنند. این امر باعث شد که شاهنامه مدام قطورتر و قطورتر شود. عامه مردم نیز می‌گفتند این‌ها را فردوسی گفته است.

@shahnamehpajohan

🔸https://t.me/eshtadan

#جلال_خالقی_مطلق :
  ایران در شاهنامه دو معنی دارد

ایران در شاهنامه دو معنی دارد. یکی کشور ایران است و معنی دیگرش ایرانیان است. ایران جمع «اِر» پهلوی است که به معنی نژاده و ایرانی است. غیر از کلمه ایرانیان، دهقان هم برای ایرانیان به کار رفته و آزادگان هم همین‌طور. پس چند کلمه داریم برای ساکنین ایران: «ایرانیان یا ایران»، «آزادگان» و «دهقانان». همه کسانی که غیر‌ایرانی هستند، نیران نامیده شده‌اند که ممکن است سرزمین‌های وابسته به ایران باشند یا غیروابسته. نیران به معنی غیر‌ایران است.

🗞گفتگو با هفته نامه کرگدن/ مریم گودرزی

@shahnamehpajohan

🔸https://t.me/eshtadan

#جلال_خالقی_مطلق:
مفهوم ایران در شاهنامه تا اندازه‌ای شناور است

مفهوم ایران در شاهنامه تا اندازه‌ای شناور است، چون مرزهای ایران شناور بوده. با هر سلسله‌ای که سر‌کار می‌آمده بخش‌هایی از ایران از دست می‌رفته یا چیزی به جغرافیای قبلی اضافه می‌شده است. مثلا ایران در زمان هخامنشیان وسعت خیلی زیادی داشته و همچنین در زمان مادها. در زمان پارت‌ها مقداری کوچک‌تر می‌شود و بعد دوباره وسعت می‌یابد؛ در زمان ساسانیان کوچک‌تر می‌شود و باز دوباره بزرگ می‌شود و در زمان خسرو پرویز به وسعت چشمگیری می‌رسد. بعضی وقت‌ها در شاهنامه، ایران فقط به معنای ایران شرقی است و بعضی وقت‌ها هم به معنای پایتخت ایران است. مثلا وقتی که رستم با اسفندیار صحبت از ایران و نیران می‌کند، معلوم می‌شود کشورهایی هم ضمیمه ایران بوده‌اند. یعنی تیول ایران بوده‌اند، ولی به طور کلی وقتی گفته می‌شود ایران، منظور سرزمین خیلی وسیعی است با مرزهای گسترده.

🗞گفتگو با هفته نامه کرگدن/ مریم گودرزی

@shahnamehpajohan

🔹https://t.me/eshtadan

تمام اهمیت مدرسه از کلاس اول شروع میشود!

روز دهم بعد از شروع بدرس امین‌الدوله تشریف آورده، ترتیب دفاتر مدرسه را بدقت رسیده، فرمودند دفاتر مدرسه سیر کامل از مدرسه بما داد، لکن تماشای کلاس را هوس داریم. عرض کردم کلاس اول که تمام اهمیت مدرسه از آنجا شروع میشود، تماشایش طولانیست...
امین‌الدوله گفت: از حرفهایی که خوانده آید، من کلمه‌ئی میگویم. کیست بنویسد؟ همه دست بلند کردند. گفتم: بترتیب هر یکی یک کلمه بنویسید. بهر کدام یک کلمه گفتیم، بعضی بترکی، بعضی بفارسی، همه صحیح نوشتند. دیدم امین‌الدوله چشمانش اشک میریزد. خود را نگهداری نتوانست. بمظفرالملک گفت: چندین مطلب روی هم بخاطرم آمده، مرا گریاند.
اولاً این استعداد ایرانیان قرنها است ببطالت گذشته و خواهد گذشت.
دیگر یک چنین مدرسه را چندین بار بهم زده‌اند.
دیگر یک چنین معلم را تکفیر کرده، دنبال کرده‌اند که بکشند. (باقریان موحد، 1402: 8/316)

مأخذ: باقریان موحد، سید رضا. 1402. مجموعه خاطرات میرزا حسن رشدیه تبریزی. قم: مؤسسه فرهنگی طه.

🔸https://t.me/eshtadan

قضیهٔ رشدیه در تبریز چه بوده؟

از پدرم مرخصی گرفته روانه مشهد مقدس رضوی سلام اله علیه شدم.
یکماه از توقفم بیش نگذشته بود که مأمور آسف‌الدولهٔ شیرازی، حاکم مشهد احضاریه‌ئی از حکومت آورد. بدارالحکومه رفتم.
- آسف‌الدوله گفت: قضیهٔ رشدیه در تبریز چه بوده؟
- علت تحقیق را پرسیدم.
- گفت: از تبریز نوشته‌اند که بمشهد آمده‌اید که در اینجا مدرسه باز کنید و نباید گذاشت.
- گفتم: در این فکر نبوده‌ام مگر خلق خاصّه حضرت اشرف امر بتأسیس کند.
- گفت چه خلق از من معلومت شده که آن داعی تأسیس مدرسه است؟
- گفتم: معروفست که حضرت اشرف از میان رجال مملکت محلّى بعلم و عالم‌نواز و منکر جهلید و جهل فردی را مضر عامه میدانید. البته این خلق، داعی تأسیس مدرسه است.
- گفت: آنچه داشته‌اید چه بوده؟
- گفتم: آن بوده که حضرت اشرف، همیشه طالبش هستید.
- گفت: این چنین مدرسه منکری ندارد. پس علت این ممانعت جدی چیست که نوشته‌اند مدرسه رشدیه مخرِّب اساس علم و عزت علماست؟
- گفتم: مدرسه امتحان سال چهارم که داد، یکدوره صرف عربی و صرف و نحو فارسی و مقدمهٔ عربی از قسمت انتهائی از کتب فارسی و ادبی و حساب و تاریخ و جغرافی و شرعیات و مشق و خط و دیگر مقدمات تربیت را از نظر هنرشناسان امر تعلیم در کمال درخشنده‌گی گذراند. در همان مجلس یکی از علما گفت: این شاگردان باین تندی که میروند آن‌ور می‌افتند تا بالاخره تصریح کرد که باین سرعت اطفال خردسال طی مراتب علم نمایند، دیگر علما را عزت و شرفی نماند رونق اسلام در این است که از یکصد نفر شاگرد در مدرسه، دو نفر از ملازادگان باسواد باشند و دیگران بی‌علم و دائم محتاج علما باشند.
- آسف‌الدوله گفت: عالم روحانی چگونه این خیال را محلّل تخریب این یکمدرسه قرار میدهد؟
- گفتم بهانهٔ مشروعیت حکم تخریب این شد که گفت: این تندروی در تعلیم شیوهٔ فرنگیان است و صلاح اسلام و مسلمین نیست. (باقریان موحد، 1402: 289)

مأخذ: باقریان موحد، سید رضا. 1402. مجموعه خاطرات میرزا حسن رشدیه تبریزی. قم: مؤسسه فرهنگی طه.
https://t.me/mirasmaktoob

🔹https://t.me/eshtadan

🖊 زنگ مدرسه کفر است!

✍️ اکبر اعلمی

@sokhanranihaa
✳️ مهرماه و «زنگ مدارس» برای همه ما یک خاطره نوستالوژی و ماندگار است. اما شاید کمتر کسی بداند که حدود ۱۴۰ سال پیش، همین زنگِ مدرسه مظهر کفر محسوب و حتی سبب تکفیر مدیر مدرسه و مجوزی برای قتل او بود.

🔻مرحوم «میرزاحسن خان تبریزی» مشهور به «میرزا حسن رشدیه»، فرزند حاج میرزا مهدی ‌تبریزی از مجتهدان بنام تبریزی و زاده محله چرنداب تبریز است که از او به عنوان بنیانگذار فرهنگ و آموزش نوین ایران یاد می‌شود.
وی پس از آموزش الفبا، حساب و هندسه، تاریخ و جغرافیا در بیروت و تدریس در تفلیس و ایروان و بازدید از مدارس جدید استانبول، اولین مدرسه به سبک جدید را در سال ۱۲۶۲ خورشیدی برای کودکان مسلمان قفقاز تاسیس و در سال ۱۲۶۶ نیز نخستین مدرسه نوین را در تبریز بنا نهاد و در این راه، انواع تهمت‌ها، آزارها و مرارت‌ها را بجان خرید.

🔻وی نخستین مدرسه نوین را در در محلهٔ #ششگلان تبریز در مسجد مصباح الملک تاسیس کرد که یکسال بیشتر دوام نیاورد و مکتب دارانی که دکان خود را کساد می‌دیدند رئیس‌السادات یکی از علمای بی‌علم آنروز را مجاب کردند تا رشدیه را تکفیر و فتوای انهدام مدرسه‌اش را صادر کند و بدین ترتیب عوام تحریک شده با چوب و چماق، میرزاحسن و معلمین و دانش‌آموزان مدرسه را مورد هجوم قرار دادند و وی ناچار شد شبانه به مشهد بگریزد.

🔻پس از شش ماه رشدیه دوباره به تبریز بازگشت و دومین مدرسه را در محله «بازار» تأسیس کرد که باز در اثر حمله دشمنان علم و دانایی و به آتش کشیده شدن مدرسه، ناچار شد از این شهر بگریزد.

🔻یکسال بعد سومین مدرسه‌اش را در محله «چرنداب» تبریز تاسیس کرد که این بار هم طلبه‌های علوم دینی مدرسهٔ صادقیه به تحریک مکتب‌داران به دبستان او هجوم برده و آن را غارت کرده و آتش زدند.

🔻اما میرزاحسن از پا ننشست و چهارمین مدرسه خود را در «محلهٔ نو» تبریز، برای کودکان تهیدست بنا نهاد که تعداد شاگردانش به بیش از ۳۰۰ نفر رسید. این بار مکتب‌داران ملا مهدی پدر رشدیه را تحت فشار گذاشتند تا مدرسه تعطیل شود. لاجرم ملا مهدی از پسرش خواست به مشهد برود و او چنین کرد.

🔻رشدیه یکسال بعد به تبریز بازگشت و پنجمین مدرسه را در «محلهٔ بازار» تاسیس کرد که این بار نیز در اثر هجوم اجامر و اوباش، تعدادی از دانش‌آموزان مجروح و یکی از معلمان کشته شد و او ناچار به مشهد گریخت و این بار مدرسه‌ای را در این شهر بنیان نهاد که این مدرسه نیز توسط کهنه‌پرستان مشهد به آتش کشیده شد و او را سخت کتک زدند.

🔻وی دوباره به زادگاه خود بازگشت و این بار ششمین دبستان را در محله «لیلی‌آباد» تبریز بنیان نهاد. سه سال بعد با سلاح کمری مورد سوءقصد قرار گرفته و از ناحیه پا مجروح و مدرسه‌اش هم تعطیل شد.

🔻رشدیه دست بردار نبود و اینبار با فروش املاک خود هفتمین مدرسه را در تبریز دایر و کلاس‌ها را با میز و صندلی و تخته سیاه تجهیز کرده و در فاصله دو کلاس‌، زمانی را برای استراحت و تفریح دانش‌آموزان و معلمین در نظر گرفت که به «زنگ تفریح» مشهور شد.
باتوجه به اینکه صدای زنگ شبیه صدای ناقوس کلیسا بود، این بار مکتب‌داران کهنه‌پرست، «صدای زنگِ مدرسه» را بهانه مخالفت با رشدیه قرار داده و او را به کفرورزی متهم و اعلام کردند که هرکس فرزندش را به این مدارس بفرستد کافر است و از این طریق عوام را علیه او تحریک کردند و او برای به صف کردن دانش آموزان و اعلام تعطیلی کلاس‌ها، ناچار شد به جای استفاده از زنگ، از یکی از دانش‌آموزان بخواهد تا با صدای بلند این بیت را بخواند: «هر آنکه در پی علم و دانایی است // بداند که وقت صف آرایی است».
این مدرسه نیز با نارنجک دست‌ساز مورد حمله قرار گرفت و رشدیه ناچار به قفقاز رفت.

🔻با دعوت میرزاعلی خان امین‌الدوله والی آذربایجان، رشدیه در سال ۱۲۳۶ به تبریز بازگشت و هشتمین مدرسه خود را که از سایر مدارس بزرگتر بود در محله ششکلان این شهر دایر کرد که آنهم با برکناری امین الدوله، به آتش کشیده شد.

🔻وی دوسال بعد از این حادثه در زمان امین‌الدوله، مدارس رشدیه را در تهران تاسیس کرد.
در این شهر هم «فریاد مقدس‌مآب‌ها بلند شد که آخرالزمان نزدیک شده جماعتی بابی و لامذهب می‌خواهند الف و با را تغییر دهند، قرآن را از دست اطفال بگیرند و کتاب به آن‌ها یاد بدهند.»
پس از عزل امین الدوله، در پی اینگونه جوسازی‌ها، این مدارس هم تعطیل شد.

🔻پس از مدتی رشدیه تکفیر و با شایعه‌سازی به بابیگری و ضدیت با امام زمان و اهل بیت متهم شد.
ناگزیر به قم رفت و در آنجا مدرسه رشدیه را تأسیس و به آموزش کودکان فقیر و نابینایان پرداخت و سرانجام در سال ۱۳۲۳ در سن ۹۷ سالگی جان به جان آفرین تسلیم کرد.

🔻او در آخرین لحظات زندگیش وصیت کرد که «مرا در محلی به خاک بسپارید تا هر روز شاگردان مدارس از روی گورم عبور کنند و روحم شاد شود»
🆔 @sokhanranihaa

🍂 مهر؛ ماهِ پیمان و مهرگان

«به روز خجسته سَرِ مهر ماه
به سر برنهاد آن کیانی کلاه»

مهر، هفتمین ماه گاه‌شماری خورشیدی و نخستین ماه پاییز است؛ اما نام آن بسیار کهن‌تر از تقویم امروزی ماست و ریشه‌اش به ایران باستان بازمی‌گردد.

«مهر» در اوستا به صورت «مِیثرَه» (Miθra) آمده است. میثره از ایزدان کهن ایرانی بود و بیش از هر چیز با «پیمان» و «عهد» پیوند داشت. او نگهبان پیمان‌ها و ناظر بر راستی و وفاداری بود؛ از همین رو شکستن پیمان و دروغ، در برابر جایگاه مهر قرار می‌گرفت.

در اوستا، مهر موجودی ناظر و بیدار توصیف می‌شود که همه‌جا را می‌بیند و بر رفتار انسان‌ها نظارت دارد. همین ویژگی باعث شد مهر با مفاهیمی مانند عدالت، راستی، روشنایی و نظم اخلاقی پیوند پیدا کند.

نام مهر در دوره هخامنشی نیز ناشناخته نبود. در کتیبه‌های اردشیر دوم هخامنشی، «میترا» در کنار اهورامزدا و آناهیتا آمده است. این کتیبه‌ها نشان می‌دهند که مهر در فضای دینی ایران هخامنشی نیز جایگاهی داشته، هرچند درباره میزان و شکل پرستش او در آن دوره نباید با قطعیت بیش از اندازه سخن گفت.

با گذشت زمان، مهر تنها نام یک ایزد باقی نماند. «مهر» در زبان فارسی به معنای دوستی، محبت و عشق نیز به کار رفت؛ معنایی که هنوز هم در واژه‌هایی مانند مهربانی، مهرورزی و مهرپرور دیده می‌شود.

اما در گاه‌شماری ایران باستان، مهر فقط نام ماه نبود. شانزدهمین روز هر ماه نیز «مهر» نام داشت. هنگامی که نام روز و ماه با یکدیگر یکی می‌شدند، آن روز را جشن می‌گرفتند. بنابراین شانزدهمین روز ماه مهر، یعنی «مهر روز از ماه مهر»، زمان برگزاری جشن بزرگ مهرگان بود.

مهرگان یکی از کهن‌ترین جشن‌های ایرانی است و در کنار نوروز جایگاهی ویژه در فرهنگ ایران داشته است. این جشن با فرارسیدن پاییز، برداشت محصولات و مفاهیمی مانند مهر، پیمان و داد پیوند داشت.

ابوریحان بیرونی در «آثارالباقیه» از مهرگان سخن گفته و آن را در شانزدهمین روز مهر ثبت کرده است. در منابع تاریخی، از مهرگان کوچک و مهرگان بزرگ نیز یاد شده و جشن در سنت‌های مختلف برای چند روز ادامه پیدا می‌کرد.

مهرگان در شاهنامه نیز جایگاهی اسطوره‌ای دارد. فردوسی آغاز این جشن را به پیروزی فریدون بر ضحاک و آغاز فرمانروایی فریدون پیوند می‌دهد:

«به روز خجسته سَرِ مهر ماه
به سر برنهاد آن کیانی کلاه»

در روایت شاهنامه، مردم پس از برکناری ضحاک و به پادشاهی رسیدن فریدون جشن می‌گیرند. به این ترتیب، مهرگان در حافظه اسطوره‌ای ایرانیان تنها جشن آغاز پاییز نبود؛ بلکه نشانه‌ای از پایان دوران ستم و آغاز فرمانروایی فریدون نیز به شمار می‌آمد.

آیین مهرگان نیز مانند بسیاری از جشن‌های ایرانی با خوراک، پوشاک، هدیه دادن، گردهمایی و نیایش همراه بود. مردم سفره‌ای ویژه می‌گستردند و بر آن خوراکی‌ها و میوه‌های فصل، گل و دیگر نمادهای مرتبط با جشن قرار می‌دادند.

مهر البته محدود به ایران نماند. نام «میترا» در جهان باستان در سرزمین‌های گوناگون دیده شد و بعدها آیینی رازآمیز با نام «میتراپرستی رومی» در بخش‌هایی از امپراتوری روم رواج یافت. با این حال، میان میترای ایرانی و میترائیسم رومی تفاوت‌های مهمی وجود دارد و نمی‌توان این دو را دقیقاً یک آیین دانست؛ تنها می‌توان از پیوند تاریخی و دگرگونی یک سنت کهن در گذر زمان سخن گفت.

مهر با آغاز پاییز می‌آید؛ ماهی که طبیعت از تابستان فاصله می‌گیرد و فصل برداشت و دگرگونی آغاز می‌شود.

اما پشت این نام ساده، قرن‌ها تاریخ ایستاده است؛ از «میثره» در اوستا و نگهبان پیمان‌ها، تا مهرگانِ ایران باستان، روایت فریدون و ضحاک، کتیبه‌های هخامنشی و واژه‌ای که در زبان فارسی سرانجام معنای محبت و دوستی نیز پیدا کرد.

مهر آغاز شد؛
ماهِ مهر و پیمان،
و با آن، سی روز دیگر از تاریخ ایران پیش روی ماست.

🆔@ravayat_doran

🔸https://t.me/eshtadan

‍ 🔻بوی جوی مولیان در ایران و تاجیکستان

بزرگداشت رودکی در تاجیکستان (۲۲ سپتامبر ۲٠۲۶)؛  (سی و یکم شهریورماه ۱۴٠۵)، در آکادمی علوم تاجیکستان برگزار شد.

در این مراسم، دکتر محمد جعفر یاحقی، استاد ممتاز دانشگاه فردوسی مشهد و مدیر مؤسسهٔ خردسرای فردوسی، دکتر عبدالرضا جوان جعفری، رئیس دانشگاه فردوسی مشهد، دکتر محمد تقوی، دکتر سیدمهدی زرقانی و دکتر سلمان ساکت از اعضای هیأت علمی دانشگاه فردوسی حضور داشتند.


بزرگداشت رودکی در تاجیکستان
رودکی را «پدر شعر فارسی» خوانده‌اند، شاعری که با زبانی ساده، مفاهیم بلندی همچون عشق، عدالت، مهرورزی به یکدیگر، تدبیر زندگی، شادمانی و... را در شعر خود گنجانده و آرامگاه وی در پنجکنت تاجیکستان، همواره محل گردهمایی دوستداران شعر و زبان فارسی است.
ایران و تاجیکستان با آن ریشه‌های فرهنگی و تمدنی نیاکانی که دارند، هر سال، دو روز مختلف را به بزرگداشت این شاعر بلندپایه زبان فارسی اختصاص داده‌اند.
در ۱۹۵۶ در آستانه ۱۱٠٠ سالگی رودکی، حکومت تاجیکستان دستور داد قبری را بگشایند که گمان می‌کردند، از آن رودکی باشد. هنگامی که بازمانده‌های جسد داخل قبر را به آزمایشگاه‌های مسکو بردند و دو سال درباره آن مطالعه کردند، اطمینان یافتند که جسد، متعلق به رودکی است. بنابراین آن را به پنج‌رود (پنجکنت) تاجیکستان منتقل کردند و به خاک سپردند. در همان سال ۱۹۵۸ به مناسبت هزار و صدمین سال تولد رودکی، مزار رودکی آباد شد و در ۱۹۹۹ در آستانه تجلیل از هزار و صدمین سالگرد تأسیس دولت سامانیان به کمک دولت ایران آرامگاه وی بازسازی و در ۲٠٠۷ مرمت شد.
از سال ۲٠٠۲ تاکنون، هر سال، روز بیست‌و دوم سپتامبر، به عنوان روز بزرگداشت رودکی در تاجیکستان نامگذاری شده و با ابتکار انستیتو زبان و ادبیات رودکی آکادمی علوم تاجیکستان، مراسمی برای بزرگداشت این شاعر بزرگ زبان فارسی برگزار می‌شود.

در ایران،چهارم دی ماه، روز بزرگداشت رودکی نامگذاری شده است و هر سال برنامه‌های مختلف علمی و فرهنگی به نام و یاد او در دانشگاه‌ها، مراکز فرهنگی، مدارس و... برگزار می‌شود.

پیشنهاد یکسان‌سازی تاریخ بزرگداشت رودکی

در پنجم دی‌ماه ۱۴٠۳ در جهت تحکیم روابط فرهنگی ایران و تاجیکستان، همایش بزرگداشت رودکی، به یاد رودکی‌پژوهان برجسته، زنده‌نامان صدرالدین عینی و سعید نفیسی در دانشگاه فردوسی مشهد برگزار شد.
دکتر سلمان ساکت، دبیر علمی در پایان این مراسم، ضمن گرامی‌داشت مقام رودکی و اندیشمندان رودکی‌پژوه دو کشور، با قرائت بیانیه‌ای پیشنهاد یکسان‌سازی تاریخ بزرگداشت رودکی را در دو کشور ایران و تاجیکستان مطرح کرد.
دکتر ساکت، در این بیانیه اظهار داشت که در جهت استحکام پیوندهای فرهنگی ایران و تاجیکستان، در تقویم رسمی ایران نیز به جای چهارم دی ماه،  بیست‌و‌دوم سپتامبر، روز بزرگداشت رودکی شناخته شود تا ایران و تاجیکستان، در روزی مشترک و به صورت هماهنگ، مقام بلند رودکی را ارج نهند.
امید آنکه چنین شود.

به قلم: دکتر فاطمه محمدزاده

#بزرگداشت_رودکی
#تاجیکستان

@kheradsarayeferdowsi

🔸https://t.me/eshtadan