ئیسفا در زبان کوردی به معنای نگریستن با دقت و توجه و تأمل کردن است.
📝ڕێنۊس کوردی
📖 وشه‌یل زوان کوردی
📚شێعر و وتار کوردی و فارسی
Post #74
129
Forwarded from دەبیرخانەێ زوان و ئەدەبیات کوردی ئیلام
📚✍️ آموزش فشردە رسم‌الخط زبان کُردی
🖌آرش پالیزبان، دکترای زبان شناسی
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
در هر زبانی آواهایی وجود دارد که مختص آن زبان است و نمی توان با یک الفبای محدود از زبانی دیگر آن ها را به طور دقیق نشان داد؛ مانند آنچه که زبان فارسی هنگام اقتباس خط عربی با تغییر برخی از حروف الفبای این زبان برای آواهای /گ/، /پ/، /چ/ و /ژ/ با اضافه کردن یک سرکش به /ک/ و یا دو نقطه به حروف /ب/، /ج/ و /ز/ انجام داد.
زبان کردی نیز از این قاعده مستثنی نیست و به دلیل ساختار آوایی خاص این زبان و همچنین وجود گویش های مختلف آن، واجد آواهایی است که نمی توان با استفاده از خط عربی (آرامی) آن‌ها را دقیق نشان داد. به همین دلیل با استفاده از علائم زیر و زبرنویسی بر روی الفبای عربی این نقیصه تا حدودی مرتفع شده است. بر همین اساس، ضروری است جهت رعایت اصل تلفظ صحیح، با رسم الخط این زبان آشنا شد.
در این جا به طور مختصر مهمترین بخش های ضروری شیوۀ نوشتاری زبان کردی جهت آشنایی کاربران محترم ارئه می شود.
🔺1ــ فتحه ــ‌َــ
🔻فتحه در زبان کردی بصورت "ە، ــه" نوشته می‌شود.
نفت 👈 نەفت
قفس 👈 قەفەس
مرگ 👈مەرگ
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
🔺2ــ کسرە ـــِ
🔻کسرە در کردی کوتاەتر از زبان فارسی است و علامت نوشتاری ندارد.
دل 👈 دڵ
فکر 👈 فکر
نرخ 👈 نرخ
البتە در زبان کردی مصوت کشیدە ای وجود دارد کە با علامتهای "ـێـ " و "ـێ" نشان دادە می شود. مانند:
تێر ( سیر، متضاد گرسنە)، وێ (درخت بید)، نێشت (نِشَست)
همچنین در کردی مناطق ایلام و کرمانشاه صامتی وجود دارد که در رسم الخط با علامت فوق نشان داده می شود. مانند:
تەێر (پرندە)، وەێ (شیون)، نەێشت (نگذاشت) و یا در کلمە "ێام" (می آیم در گونە ملکشاهی). همچنین است در کلمات واێە، قاێم، وێار.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
🔺3ــ ضمە ــ‌ُــ
🔻ضمە در زبان کردی بصورت "ــو، و" نوشتە می‌شود.
کُرونا 👈 کوروونا،
تو 👈 تو
شُتُر 👈 شوتور
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
🔺4ــ "آ"
🔻آ در زبان کردی بە صورت "ئا" نوشتە می‌شود.
آش 👈 ئاش
آواره 👈 ئاواره
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
🔻5ــ "اَ"
🔻ا در زبان کردی بصورت "ئە" نوشتە می‌شود.
اَسیر 👈 ئەسیر
اَمین 👈 ئەمین
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
🔺6ــ "اِ"
🔻ا در زبان کردی بصورت "ئـ" نوشتە می‌شود.
اِملا 👈 ئمڵا
اِشکال 👈 ئشکاڵ
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
🔺7ــ "اُ"
🔻ا در زبان کردی بە صورت "ئو" نوشتە می‌شود.
اُمید 👈 ئومێد
اُردک 👈 ئوردەک
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
🔺8ــ "ت، ط"
🔻در زبان کردی فقط نویسۀ "ت" کاربرد دارد و از "ط" استفاده نمی‌شود.
سَرطاف 👈 سەرتاف
خاطره 👈 خاتره
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
🔺9 ــ "ر"
🔻در زبان کردی دو "ر" وجود دارد؛
۱- "ر" خفیف، کە نوشتنش مانند فارسی است مثل تلفظ "ر" در واژۀ "باران" ، "جار (دفعە)"
۲ــ "ر" درشت، کە بە شکل "ڕ" نوشتە می‌شود مثل تلفظ "ر" در واژۀ "ڕووژ"، "جاڕ (مزرعە درو شدە)".
🔑در زبان کردی هرگاە حرف"ر" در اول کلمە قرار گیرد بە شکل درشت"ڕ" نوشتە و تلفظ می‌شود، مانند ڕۊن، ڕفت، ڕیەن، ڕەخس.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
🔺10ــ "ز، ذ، ض، ظ"
🔻در زبان کردی چهار حرف "ز- ذ - ض - ظ" به شکل "ز" نوشتە می‌شوند.
ذکر 👈 زکر
اذان 👈 ئەزان
ضامن 👈 زامن
مریض 👈 مەریز
ظالم 👈 زاڵم
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
🔺11 ــ "س، ص، ث"
🔻در کردی حروف "س‌ــ‌ث-ص" بە شکل "س" نوشتە می‌شوند.
ثابت 👈 سابت
کوثر 👈 کەوسەر
قصر 👈 قه‌سر
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
🔺12ــ "ڤ"
🔻این حرف معادل حرف "V" در زبان انگلیسی و "و" در زبان فارسی است.
مانند: گڤ، ئەڤداڵان، بڤه
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
🔺13ــ "ل"
🔻در زبان کردی دو "ل" وجود دارد:
"ل" خفیف کە نوشتنش مثل فارسی است مثل تلفظ "ل" در واژەهای لولە، و لازم
"ل" درشت کە بە شکل "ڵ" نوشتە می‌شود و مانند تلفظ l در واژە apple در زبان انگلیسی است. مانند:
گُل 👈 گوڵ
سلام 👈 سڵام
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
🔺14ــ "و"
🔻در کردی سە نوع «و» وجود دارد؛ «و، ۊ، وو»
۱ــ "و" خفیف، کە نوشتنش مثل فارسی است. مثل تلفظ "و" در کلمە "تو"
۲ــ "ۊ" کە در زبان های ترکی، آلمانی و فرانسە نیز وجود دارد، و بیشتر مختص کردی ایلامی و کلهری است. مانند نمونەهای زیر
تۊ (توت)، تۊڕگ (تمشک)، ڕۊن، پۊل، کۊز، لۊت
https://t.me/DZAkordiilam
Telegram دەبیرخانەێ زوان و ئەدەبیات کوردی ئیلام ده‌روه‌چەێل پەێوەندی وەرد دەبیرخانە:
پیشنهادها، نظرات و مطالب خود را به آی‌دی‌های زیر بفرستید.
مطالب مربوط به زبان‌شناسی و واژه‌سازی به:
@ArashPallizban
و مطالب و موارد مربوط به ادبیات و امور عمومی به:
@zahersaraei 🖌آرش پالیزبان، دکترای زبان شناسی
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
در هر زبانی آواهایی وجود دارد که مختص آن زبان است و نمی توان با یک الفبای محدود از زبانی دیگر آن ها را به طور دقیق نشان داد؛ مانند آنچه که زبان فارسی هنگام اقتباس خط عربی با تغییر برخی از حروف الفبای این زبان برای آواهای /گ/، /پ/، /چ/ و /ژ/ با اضافه کردن یک سرکش به /ک/ و یا دو نقطه به حروف /ب/، /ج/ و /ز/ انجام داد.
زبان کردی نیز از این قاعده مستثنی نیست و به دلیل ساختار آوایی خاص این زبان و همچنین وجود گویش های مختلف آن، واجد آواهایی است که نمی توان با استفاده از خط عربی (آرامی) آن‌ها را دقیق نشان داد. به همین دلیل با استفاده از علائم زیر و زبرنویسی بر روی الفبای عربی این نقیصه تا حدودی مرتفع شده است. بر همین اساس، ضروری است جهت رعایت اصل تلفظ صحیح، با رسم الخط این زبان آشنا شد.
در این جا به طور مختصر مهمترین بخش های ضروری شیوۀ نوشتاری زبان کردی جهت آشنایی کاربران محترم ارئه می شود.
🔺1ــ فتحه ــ‌َــ
🔻فتحه در زبان کردی بصورت "ە، ــه" نوشته می‌شود.
نفت 👈 نەفت
قفس 👈 قەفەس
مرگ 👈مەرگ
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
🔺2ــ کسرە ـــِ
🔻کسرە در کردی کوتاەتر از زبان فارسی است و علامت نوشتاری ندارد.
دل 👈 دڵ
فکر 👈 فکر
نرخ 👈 نرخ
البتە در زبان کردی مصوت کشیدە ای وجود دارد کە با علامتهای "ـێـ " و "ـێ" نشان دادە می شود. مانند:
تێر ( سیر، متضاد گرسنە)، وێ (درخت بید)، نێشت (نِشَست)
همچنین در کردی مناطق ایلام و کرمانشاه صامتی وجود دارد که در رسم الخط با علامت فوق نشان داده می شود. مانند:
تەێر (پرندە)، وەێ (شیون)، نەێشت (نگذاشت) و یا در کلمە "ێام" (می آیم در گونە ملکشاهی). همچنین است در کلمات واێە، قاێم، وێار.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
🔺3ــ ضمە ــ‌ُــ
🔻ضمە در زبان کردی بصورت "ــو، و" نوشتە می‌شود.
کُرونا 👈 کوروونا،
تو 👈 تو
شُتُر 👈 شوتور
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
🔺4ــ "آ"
🔻آ در زبان کردی بە صورت "ئا" نوشتە می‌شود.
آش 👈 ئاش
آواره 👈 ئاواره
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
🔻5ــ "اَ"
🔻ا در زبان کردی بصورت "ئە" نوشتە می‌شود.
اَسیر 👈 ئەسیر
اَمین 👈 ئەمین
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
🔺6ــ "اِ"
🔻ا در زبان کردی بصورت "ئـ" نوشتە می‌شود.
اِملا 👈 ئمڵا
اِشکال 👈 ئشکاڵ
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
🔺7ــ "اُ"
🔻ا در زبان کردی بە صورت "ئو" نوشتە می‌شود.
اُمید 👈 ئومێد
اُردک 👈 ئوردەک
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
🔺8ــ "ت، ط"
🔻در زبان کردی فقط نویسۀ "ت" کاربرد دارد و از "ط" استفاده نمی‌شود.
سَرطاف 👈 سەرتاف
خاطره 👈 خاتره
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
🔺9 ــ "ر"
🔻در زبان کردی دو "ر" وجود دارد؛
۱- "ر" خفیف، کە نوشتنش مانند فارسی است مثل تلفظ "ر" در واژۀ "باران" ، "جار (دفعە)"
۲ــ "ر" درشت، کە بە شکل "ڕ" نوشتە می‌شود مثل تلفظ "ر" در واژۀ "ڕووژ"، "جاڕ (مزرعە درو شدە)".
🔑در زبان کردی هرگاە حرف"ر" در اول کلمە قرار گیرد بە شکل درشت"ڕ" نوشتە و تلفظ می‌شود، مانند ڕۊن، ڕفت، ڕیەن، ڕەخس.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
🔺10ــ "ز، ذ، ض، ظ"
🔻در زبان کردی چهار حرف "ز- ذ - ض - ظ" به شکل "ز" نوشتە می‌شوند.
ذکر 👈 زکر
اذان 👈 ئەزان
ضامن 👈 زامن
مریض 👈 مەریز
ظالم 👈 زاڵم
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
🔺11 ــ "س، ص، ث"
🔻در کردی حروف "س‌ــ‌ث-ص" بە شکل "س" نوشتە می‌شوند.
ثابت 👈 سابت
کوثر 👈 کەوسەر
قصر 👈 قه‌سر
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
🔺12ــ "ڤ"
🔻این حرف معادل حرف "V" در زبان انگلیسی و "و" در زبان فارسی است.
مانند: گڤ، ئەڤداڵان، بڤه
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
🔺13ــ "ل"
🔻در زبان کردی دو "ل" وجود دارد:
"ل" خفیف کە نوشتنش مثل فارسی است مثل تلفظ "ل" در واژەهای لولە، و لازم
"ل" درشت کە بە شکل "ڵ" نوشتە می‌شود و مانند تلفظ l در واژە apple در زبان انگلیسی است. مانند:
گُل 👈 گوڵ
سلام 👈 سڵام
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
🔺14ــ "و"
🔻در کردی سە نوع «و» وجود دارد؛ «و، ۊ، وو»
۱ــ "و" خفیف، کە نوشتنش مثل فارسی است. مثل تلفظ "و" در کلمە "تو"
۲ــ "ۊ" کە در زبان های ترکی، آلمانی و فرانسە نیز وجود دارد، و بیشتر مختص کردی ایلامی و کلهری است. مانند نمونەهای زیر
تۊ (توت)، تۊڕگ (تمشک)، ڕۊن، پۊل، کۊز، لۊت
https://t.me/DZAkordiilam
- 👍 4
