مدرسهٔ مطالعات دیالوگ‌ | باشگاه‌اندیشه

هفتاد و ششمین جلسه از سلسله‌جلساتِ
«سه‌شنبه‌های حکمت زندگی»

📕پنل اول:
تأملی فـلسـفی در مفهوم «دیدار»
بررسی کتاب «فلسفه‌یِ مواجهه با دیگری»، اثر شارل پپن

ارائه‌دهنده:
محمدرضا لبیب
(دانش‌آموخته‌یِ فلسفه، پژوهشگر دیالوگ و فلسفه‌یِ میان‌فرهنگی)

‌—————————
📗پنل دوم:
رویکرد خـردمندانه به تـغذیـه و بـهروزی

ارائه‌دهنده:
دکتر عطیه مهدی‌زاده حکاک
(پزشک متخصص تغذیه، رئیس انجمن تغذیه‌یِ خراسان، فلوشیپ چاقی، مدرس بین‌المللی تغذیه‌ی بالینی)

—————————
زمان:
سه‌شنبه، ۳۱ شهریور ۱۴۰۵
ساعت ۱۸

مکان:
مشهد، میدان آزادی، کنج دانشگاه فردوسی،
کتابفروشی جهاددانشگاهی

🟡 حضور برای همه آزاد و رایگان است

@hekmat_zendegi
@ketaabforooshi_jdm

.

«بزرگترین هنر، هنر گفت‌وگو است. آنانی که عاشق درخشیدن هستند به آن گوش نمی‌سپارند. حرف زدن، به راستی دوست داشتن است و دوست داشتن به راستی درخشیدن نیست، سوختن است.»(ص۵۷)

«به طرزی خستگی‌ناپذیر به کسی که در برابرت است، بیندیش، توجهی واقعی و عمیق معطوف او کن. لحظه‌ای هم از یاد نبر این مرد یا این زن که مخاطب تو است از جای دیگری می‌آید، اندیشه‌ها، سلیقه‌ها و کردارش در بستر تاریخی پر فراز و نشیب شکل گرفته و بسیار کسان و چیزها که به مخیله‌ات هم راه نمی‌یابند در ساختن او نقش داشته‌اند. پیوسته به یاد داشته باش این مرد یا این زن که نگاهش می‌کنی هیچ دِینی به تو ندارد، جزیی از دنیای تو نیست، به یاد داشته باش در دنیای تو هیچ کس پیدا نمی‌شود، حتی تو. همه‌ٔ اینها تمرینی ذهنی است که تفکر و تخیل را ورز می‌دهد، هرچند کمی دشوار است اما تو را به سوی لذتی بسیار ژرف می‌برد. این لذتی است: عشق ورزیدن به این مرد یا این زنی که در‌ برابر توست، عشق‌ ورزیدن به وجودی که رازی است، نه آن چیزی که در ظنّ توست، نه آن چیزی که تو را می‌ترساند، نه آن چیزی که به آن امید بسته‌ای. در انتظارش باش، جست‌وجویش کن، آن را ببین، عشق بورز به وجودی که رازی است.»(ص۸۵-۸۶)

«در نفرت جز آن‌که نفرت می‌ورزد کس دیگری پیدا نمی‌شود. برای این‌که کسی وجود داشته باشد به حضور دیگری نیازمند است. من با دیگری است که معنا می‌یابد و برای این‌که این دو وجود داشته باشند باید عشق یا دست‌کم انتظارش، امیدش، حسرتش یا وعده‌اش پا در میان بگذارد.»(ص۱۱۲)

«در هر جایی بهره‌ام را می‌یابم، هیچ برخوردی نیست که در نهایت برایم برکت‌زا نباشد، تنها به این شرط که از هیچ جهت خودم را برتر از آن کسی که در برابر قرار می‌گیرد، ندانم. حتی اگر او فردی احمق‌ یا وحشی باشد. این به معنی آن نیست که من "همه‌کس" را دوست دارم، بلکه بر عکس من "هر کس" را با عشقی خشن و از سر ضرورت جنگاورانه دوست می‌دارم.»(ص۱۰۶)

«لحظه‌هایی پیش می‌آید که دلم برای کسانی که دیگر در زندگی‌ام نیستند، حتی آنان که با من بیگانه‌اند یا دشمن، تنگ می‌شود. دلم می‌خواهد به یک‌یک‌شان بدون استثنا تلفن بزنم و بگویم: «دوستت دارم با همه‌ٔ خوب و بدهایت، با همه‌ٔ آنچه داری و شباهتی به من ندارد، دوستت دارم همان طور که هستی، زنده». واگر این کار را نمی‌کنم صرفاً به این خاطر است که می‌ترسم به نام دیوانه‌ای تمام عیار و مشنگ دستگیرم کنند و به تیمارستان بفرستند.»(ص۸۳)

تصویری از من کنار رادیاتور
کریستین بوبن
ترجمه منوچهر بشیری راد
نشر اجتماع

@sedigh_63

▫️نشست گفت‌وگومندی در سینمای ایران
#سینما🔸علیرضا زرین‌دست: ماندگار شدن در سینما سخت است
نشست گفت‌وگومندی در سینمای ایران با موضوع بررسی فیلم میکس ساخته زنده‌یاد #داریوش_مهرجویی و با حضور دکتر #شهاب‌الدین_عادل استاد گروه سینما و تئاتر دانشگاه هنر و #علیرضا_زرین‌دست مدیر فیلم‌برداری پیشکسوت سینمای ایران با مشارکت خانه سینما و انجمن علمی هنر و ادبیات تطبیقی برگزار شد. میثم یزدی، دبیر علمی این نشست بود. زرین‌دست مدیر فیلمبرداری پیشکسوت با اشاره به نقش عنصر تصادف در سینما گفت: بسیاری از موارد در سینما از عنصر تصادف نشأت می‌گیرد. جزئیات بیشتر

🔹️رسیدن به امر وحدت میان مذاهب اسلامی به تقریب نیاز مبرم دارد

خدا را شاکرم و او را حمد و سپاس می‌گویم بابت این توفیق.
از همۀ هموطنان که برای تاسیس این مجلس{ مجلس اعلای شیعیان} تلاش و جهاد کردند، نیز تشکر می‌کنم.
امروز دوست دارم که اعلام کنم ما دستمان را دراز می‌کنیم و قلبمان را می‌گشاییم و با تمام امکانات و با اخلاص تام برای خدمت به اسلام تلاش می‌کنیم و امید داریم که این موضع ما روشن باشد و در آن شکی نباشد که رسیدن به امر وحدت میان مذاهب اسلامی به تقریب نیاز مبرم دارد و به تفاهم و گفت‌وگو نیز. و گفت‌وگو تنها میان نمایندگان حقیقی ممکن است و تشکیل این مجلس امکان گفت وگو میان نمایندگان حقیقی را فراهم می‌کند.

امام موسی صدر

🆔️ @imammoussasadr

📝📝📝زندگی به‌مثابه یک اثر هنری

🔺آیا اساساً وجود خدا برای هرگونه بدیل بر نیستیِ محض ضروری است؟

✍️محمدرضا لبیب | دانش‌آموخته فلسفه

🖊رونالد دورکین با موازی‌سازی جسورانه‌ای میان الهیات و فیزیک کوانتوم، امکان یک «جاودانگیِ طبیعی» را بدون ارجاع به معجزه یا خدا می‌سنجد: همان‌گونه که پدیده‌های کوانتومی، مانند گربه شرودینگر یا فرضیه‌های کیهان‌شناختی درباره پیدایش جهان از هیچ، دیگر معجزه تلقی نمی‌شوند بلکه صرفاً بخشی از قوانین طبیعی‌اند که هنوز به‌درستی کشف نشده‌اند، شاید بتوان تصور کرد که نوعی «ماده یا انرژیِ ذهنی» از مغز هر انسان ساطع می‌شود و پس از مرگ او در جهان باقی می‌ماند. خواه در قالب بازپیوستنِ آن به مغزی نوزاد (چیزی شبیه تناسخ)، خواه به‌صورت اجزایی مستقل تا پایان عمر جهان، یا حتی فراتر از آن.

🖊دورکین آشکارا می‌گوید این فرضیه نه چندان دلگرم‌کننده است و نه اثبات‌شدنی، اما نکته فلسفیِ او همین‌جاست: نفسِ امکانِ چنین تداومی، اگر باشد، محتاج خدا نیست. زیرا کوانتوم نقض قانون طبیعت نیست، بلکه نشانه ناتمامیِ فهم ما از قانون طبیعت است. اما او بلافاصله دلیل عمیق‌تری را که ممکن است خدا را برای جاودانگی ضروری جلوه دهد، مطرح می‌کند: سنت‌های دینی معمولاً حیات اخروی را مشروط به داوری اخلاقی می‌دانند. بهشت برای نیکان، دوزخ برای بدکرداران. اما نوسانِ کوانتومی که نمی‌تواند داوری کند. داوری به شعوری تشخیص‌دهنده نیاز دارد، و این‌جاست که گویی خدا ضرورت می‌یابد.

🖊نویسنده این استدلال را وارونه می‌کند. به‌جای آنکه بگوید «چون خدایی کیفردهنده هست، پس داوری هم هست»، پیشنهاد می‌کند این‌گونه بیندیشیم که «خدا از آن رو ضروری می‌نماید که وجودش داوری را ممکن می‌سازد» یعنی کارکرد خدا در این‌جا نه به‌عنوان پاداش‌دهنده و کیفردهنده، بلکه به‌عنوان تضمین‌کننده معیاری عینی برای زیستنِ خوب است. او حتی رویکرد پاداش/کیفر را ناسازگار با تصویر خدایی خردمند می‌داند: خدایی که می‌خواهد انسان‌ها خوب زندگی کنند، بی‌گمان می‌خواهد این از سرِ احترام به زندگی یا محبت باشد، نه از ترسِ دوزخ.

🔸متن کامل این نوشتار را در لینک زیر بخوانید یا روی Instant View کلیک کنید
mashghenow.com/?p=6467

#محمدرضا_لبیب #اندیشه #کتابخانه

🔸نشانی تلگرام «مشق نو»:
t.me/mashghenowofficial

قدرت پنهان «مکالمات کوتاه»: چرا گپ زدن‌های روزمره با افراد غریبه به سلامت روان کمک می‌کند؟

روابط دو دسته‌اند:
پیوندهای قوی (خانواده و دوستان نزدیک) و پیوندهای ضعیف (همکاران دائم، فروشندگان محله و آشنایان عبوری).
پژوهش بر روی هزاران نفر نشان داد افرادی که تعاملات کوتاه اما مستمری با پیوندهای ضعیف خود دارند، به طرز معناداری سطح بالاتری از رفاه روانی و رضایت از زندگی را تجربه می‌کنند زیرا حس تعلق به یک جامعه بزرگتر را در انسان تقویت می‌کنند.

تنها ۴ دقیقه گپ زدن کوتاه پیش از انجام یک فعالیت مشترک، حس برون‌گرایی و صمیمیت را منتقل کرده و میزان اعتماد و همکاری افراد را در بازی‌های استراتژیک و گروهی به شکل چشمگیری افزایش می‌دهد.

روانشناسان پیشنهاد می‌کنند به جای شکایات تکراری از خستگی یا صحبت درباره آب‌وهوا، بر روی طرف مقابل تمرکز کنید. پرسیدن یک سوال درباره علاقه‌مندی‌ها، فیلم‌ها یا موسیقی‌های محبوب، یا دادن یک تمجید ساده، می‌تواند فضایی از ارتباط واقعی ایجاد کند و روحیه را ارتقا دهد.

psychologytoday.com/us/blog/close-encounters/202312/how-daily-small-talk-can-improve-well-being

درکامنت
t.me/FarazTed/48148

دگرآموزی و دیده‌افروزیِ تاریخ!
(نگاهی به کتاب Islamic Sensory History)

در میان انبوه آثاری که در یک قرن و نیم اخیر در قلمرو ایران‌شناسی و مطالعات تاریخ و فرهنگ ایران پدید آمده است، سهم پژوهش‌هایی که از تاریخ سیاسی و سلسله‌ها و دولت‌ها فراتر روند و به جهانِ زیسته، تجربه‌های روزمره، بدن، عواطف و حواس انسان در ایران و جهان اسلام راه ببرند، هنوز چندان گسترده نیست. ما تاریخ ایران را بسیار خوانده‌ایم؛ از شاهان و وزیران، از جنگ‌ها و دولت‌ها، از شهرها و راه‌ها، از فقه و فلسفه و عرفان، از ادب و اندیشه بسیار نوشته‌ایم؛ اما کمتر پرسیده‌ایم انسانی که در این تاریخ زیسته است، جهان را چگونه می‌دیده، چگونه می‌شنیده، چه می‌بوییده، چه می‌چشیده و چه چیزهایی را لمس می‌کرده است. گویی تاریخ را از انسان گرفته‌ایم و تنها استخوان‌بندی رویدادها را نگاه داشته‌ایم؛ حال آنکه فرهنگ، پیش از آنکه در کتاب ثبت شود، در تن و جان انسان تجربه می‌شود؛ در چشم دیده می‌شود، در گوش می‌نشیند، بر زبان جاری می‌شود، در شامّه می‌پیچد و بر پوست و بدن اثر می‌گذارد.

از همین منظر است که کتاب Islamic Sensory History، ویراسته Christian Lange و Adam Bursi، اثری درخور تأمل و از جمله کوشش‌های تازه برای بازخوانی تاریخ جهان اسلام از منظر «تجربه حسی» انسان است. کتاب در ۴۵ فصل سامان یافته و ۳۵ پژوهشگر در نگارش آن مشارکت کرده‌اند؛ پژوهشگرانی از حوزه‌های تاریخ اسلام، مطالعات عربی و فارسی، فلسفه، کلام، تصوف، فقه، ادبیات، پزشکی و تاریخ علم. همین گستردگی، از همان آغاز نشان می‌دهد که «تاریخ حسی» را نباید موضوعی حاشیه‌ای یا تجملی پنداشت؛ بلکه با رویکردی روبه‌رو هستیم که می‌کوشد یکی از لایه‌های کمتر دیده‌شده تاریخ فرهنگی را به متن بازگرداند: تاریخِ آنچه انسان با بدن خود تجربه کرده است.

در اینجا «حس» دیگر صرفاً مسئله‌ای در فلسفه ادراک یا روان‌شناسی نیست؛ حس، خودِ ماده تاریخ است. انسان تاریخی موجودی بی‌بدن و بی‌حس نیست؛ جهانی را که در آن زندگی می‌کند با چشم و گوش و بینی و زبان و پوست خویش درمی‌یابد، و همین دریافت حسی، در شکل‌گیری اخلاق، دین، هنر، ادبیات، فلسفه و مناسبات اجتماعی او سهم دارد. از این رو، تاریخ حسی می‌پرسد: انسان گذشته چه چیزی را زیبا می‌دید؟ چه صدایی را موسیقی و چه صدایی را ناپسند می‌دانست؟ چه بویی برای او نشانه پاکی، لذت یا قدس بود و چه بویی نشانه آلودگی؟ چه طعم‌هایی را می‌پسندید یا از آنها پرهیز می‌کرد؟ نگاه کردن چه معنای اخلاقی و اجتماعی داشت؟ لمس یک شیء مقدس چه تجربه‌ای می‌آفرید؟ و بدن چگونه در مرز میان امر دنیوی و امر قدسی قرار می‌گرفت؟

ساختار کتاب نیز همین گستره را آشکار می‌کند. بحث از مبانی قرآنی و متون نخستین اسلامی آغاز می‌شود و سپس به قلمرو ادبیات و زیبایی‌شناسی، فلسفه و علوم، کلام، تصوف، اخلاق و فقه راه می‌برد. در این مسیر، نام‌ها و متن‌هایی از جهان عربی و فارسی در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند؛ از قرآن و سنت پیامبر تا جاحظ و ابن‌هیثم و ابن‌سینا، از کندی و اخوان‌الصفا و سهروردی و غزالی تا عطار و ابن‌عربی و مولانا و سعدی. بدین‌گونه، کتاب تنها «تاریخ حواس» نمی‌نویسد، بلکه شبکه‌ای پیچیده از نسبت‌های میان بدن و ادراک، ایمان و تجربه، زیبایی و لذت، معرفت و حس، اخلاق و بدن را پیش چشم خواننده می‌گشاید.

برای پژوهنده تاریخ و فرهنگ ایران، بخش‌های مربوط به سنت فارسی اهمیتی ویژه دارد. در اینجا برخی از بزرگ‌ترین چهره‌های ادب و اندیشه فارسی نه فقط به‌عنوان صاحبان دستگاه‌های فکری و ادبی، بلکه به‌مثابه حاملان نوعی تجربه حسی از جهان خوانده می‌شوند. عطار در نسبت با تجربه حسی سالک، مولانا در نسبت با ادراک و بدن، و سعدی از منظر پیوند حواس، بدن و خیال مورد مطالعه قرار می‌گیرند؛ و در کنار آنان، ابن‌سینا، سهروردی، غزالی و ابن‌عربی در شبکه‌ای از مباحث مربوط به دیدن، شنیدن، خیال، ادراک و تجربه روحانی جای می‌گیرند. اینجا دیگر ادبیات تنها مجموعه‌ای از الفاظ و استعاره‌ها نیست؛ متن می‌تواند حافظه حسی یک جهان باشد؛ حافظه رنگ‌ها و صداها، بوها و مزه‌ها، لمس‌ها و لذت‌ها.

درخشان‌ترین نکته کتاب شاید همین باشد که حواس را امری طبیعی و ثابت نمی‌بیند، بلکه آنها را تاریخی می‌کند. چشم انسان در طول تاریخ همان چشم است، اما آنچه می‌بیند و معنایی که از دیدن می‌سازد، همیشه یکسان نیست؛ گوش همان گوش است، اما آنچه می‌شنود و ارزشی که به صدا می‌دهد، تابع فرهنگ و زمانه است؛ بینی همان بینی است، اما بوی مشک و عطر و گل و بخور در فرهنگ‌های مختلف معناهایی متفاوت می‌یابد. به تعبیر دیگر، انسان تنها با حواس خود جهان را ادراک نمی‌کند؛ فرهنگ نیز به او می‌آموزد که چگونه ببیند، چگونه بشنود و چگونه احساس کند.


@IranvaIslam

@irajrezaie

📝📝📝سازِ سیاست را گونه‌ای دیگر کوک باید کرد

🔺منطق درونی نفرت چگونه عمل می‌کند؟

✍️محمدرضا تاجیک | استاد علوم سیاسی

🖊امانوئول لویناس، در «تمامیت و نامتناهی» می‌نویسد: سخت‌ترین آزمون آزادی، نه مرگ، بلکه رنج‌کشیدن است. این را به‌خوبی می‌توان در نفرت بازشناخت، که در پی فراچنگ‌آوردنِ فراچنگ‌نیامدنی است، تا از جایگاهی فرادست تحقیر کند و این را از طریق تحمیل درد و رنجی انجام می‌دهد که در آن دیگری چونان انفعال محض وجود دارد.

🖊نفرت، این انفعال را در موجودِ مشخصاً فعالی می‌خواهد که بناست شاهدی بر آن باشد. نفرت، همواره مرگ دیگری را نمی‌خواهد، یا که حداقل مرگ دیگری را تنها در پی اعمال این مرگ چونان بیش‌ترین حد رنج و درد می‌خواهد. آن‌که نفرت می‌ورزد در پی آن است تا علت رنجی باشد که موجود مورد تنفرش باید شاهد آن باشد.

🖊اعمال رنج و درد، کاستن دیگری به مرتبه‌ی ابژه و شیء نیست، بلکه بالعکس، نگاه داشتن او در اوج سوبژکتیویته‌اش است. در رنج، سوژه باید از شیءشدگی خویش باخبر باشد، اما دقیقاً برای آن‌که بتواند از آن باخبر باشد، باید سوژه باقی بماند. نفرت هر دو را می‌طلبد. این‌جاست خصلت سیری‌ناپذیر نفرت؛ نفرت تنها آن‌گاه سیراب می‌شود که سیراب نیست، چراکه دیگری تنها زمانی سیراب‌اش می‌کند که مبدل به شیء شود، اما دیگری هرگز نمی‌تواند به‌قدر کافی شیء شود، زیرا هم‌زمان با سقوط‌اش، هوشیاری و شهادت‌اش از او طلب می‌شود. در این‌جا نهفته است پوچی منطقِ نفرت.

🔸متن کامل این نوشتار را در لینک زیر بخوانید یا روی Instant View کلیک کنید
mashghenow.com/?p=6461

#محمدرضا_تاجیک #سیاست #اندیشه

🔸نشانی تلگرام «مشق نو»:
t.me/mashghenowofficial

فایل صوتی نشست نهم
با ارائه محمد رضا لبیب
موضوع : پیکر انسان مومن همچون صحرای کربلا

🔊اطلاعیه برگزاری سخنرانی
👈سخنران: آقای دکتر آرش اباذری، دانشگاه بیلکنت
📝عنوان: نقش رهایی بخش تکانه های بدنی: آدرنو در برابر فیشته
🗓زمان: دوشنبه ۲۶ مرداد ساعت ۱۶ تا ۱۸
🔴مکان: سالن شماره ۱، پژوهشگاه دانش های بنیادی، میدان نیاوران
🟢حضور برای علاقه مندان آزاد است

زیباتر از غم
سوگوارهٔ حماسهٔ عاشورایی| نشست نهم

با ارائهٔ
محمدرضا لبیب

با موضوعِ

پیکرِ انسان مؤمن همچون صحرای کربلا:
تأملی در دین‌ورزی و بدن‌مندی

همراه با قرائتِ زیارتِ اربعین

چهارشنبه ۱۴ مرداد ماه ۱۴۰۵ ساعت ۱۹:۳۰
مشهد، سناباد ۴۱، تقاطعِ اول، سمت راست پلاک ۳۴، پژوهشکدهٔ ثامن

کانون بعثت اخلاق
🆔 @besateakhlagh

.
«متن‌هایی دربارۀ هرمنویتیک: از افلاطون تا امروز» اثر آلمانی‌زبان النا فیکارا است که در آن گزیده‌ای از متن‌های فیلسوفانی، از افلاطون گرفته تا برخی چهره‌های معاصر، گردآوری شده است. فیکارا متولد ۱۹۷۴ و استادیار و مدرس دانشگاه پادربرن آلمان در حوزه‌ی فلسفه‌ی نظری و تاریخ فلسفه است و با دانشگاه شهری نیویورک همکاری می‌کند. او، علاوه بر گزینش و مرتب‌ساختن قطعات، مقدمه‌ای نسبتاً مفصل بر کل کتاب نگاشته است، به‌علاوه‌ی مقدمه‌هایی کوتاه بر هرکدام از این گزیده‌متن‌ها که برای فهم پیوستگی موضوعی آن‌ها با یکدیگر مفیدند. قطعاتی که او از متن‌های فیلسوفان برگزیده است گویای جنبه‌های گوناگون هرمنویتیک است. این جنبه‌‌ها از خاستگاه واژگانی واژه‌ی هرمنویتیک در یونان گرفته تا تحولات مفهومی‌اش در سده‌ی بیستم و آغاز سده‌ی بیست‌ویکم را در بر می‌گیرند.

در این ویدئو دکتر محمدرضا بهشتی، استاد فلسفه و یکی از مترجمین کتاب دربارۀ اثر می‌گوید.
این کتاب در تابستان 1405 توسط نشر هرمس با ترجمۀ محمدرضا بهشتی و وحید احمدی به چاپ رسیده‌است.

@Dialogeschool
@bashgahandishe

در اینجا تفاوت بنیادین میان نقد قضایی و نقد ارتباطی آشکار می‌شود. نقد قضایی می‌خواهد گفت‌وگو را با صدور حکم پایان دهد؛ نقد ارتباطی می‌کوشد گفت‌وگو را تداوم بخشد. نقد قضایی، حقیقت را در اختیار منتقد می‌بیند؛ نقد ارتباطی، حقیقت را حاصل گردش استدلال‌ها و خوانش‌ها می‌داند. نقد قضایی، منتقد را مرجع می‌کند؛ نقد ارتباطی، او را میانجی می‌سازد. منتقد، معلمی نیست که متن را تصحیح کند و نه قاضی‌ای که درباره آن رأی صادر کند. او واسطه‌ای است میان متن و جامعه خوانندگان؛ کسی که امکان دیدن آنچه را پیش‌تر دیده نمی‌شد، فراهم می‌کند. ارزش یک نقد نیز نه در تعداد احکام قطعی آن، بلکه در توانایی آن برای گشودن افق‌های تازه فهم و برانگیختن گفت‌وگوهای تازه است.
از این رو، گذار از نقد قضایی به نقد ارتباطی، تنها دگرگونی یک روش در نقد ادبی نیست؛ بلکه نشانه گذار از یک صورت عقلانیت به صورت دیگری از عقلانیت است. جامعه‌ای که نقد را به گفت‌وگو بدل می‌کند، به تدریج در سیاست، فرهنگ و زندگی اجتماعی نیز از منطق حکم به منطق استدلال نزدیک می‌شود. نقد ادبی، در این معنا، نه حاشیه فرهنگ، بلکه یکی از نهادهای بنیادین شکل‌گیری فرهنگ گفت‌وگو است.
شاید رسالت منتقد نیز دقیقاً از همین‌جا آغاز شود: نه اینکه آخرین سخن را بگوید، بلکه چنان سخن بگوید که سخن‌های بیشتری امکان ظهور پیدا کنند. زیرا نقد، زمانی به وظیفه تاریخی خود وفادار است که به جای بستن معنا، امکان‌های تازه فهم را بگشاید؛ و به جای تولید اطاعت، فرهنگ گفت‌وگو را بیافریند.
@tabarshenasi_ketab

گذار از نقدِ قضایی به نقدِ ارتباطی
نقد ادبی و دگرگونی عقلانیت در جامعه
✍سینا جهاندیده

یکی از ریشه‌دارترین سوءتفاهم‌ها درباره‌ی نقد ادبی، یکی گرفتن «نقد» با «داوری» است. هنوز هم در بسیاری از محافل ادبی، منتقد کسی تلقی می‌شود که باید در پایان خواندن یک اثر، رأی نهایی خود را صادر کند: این شعر موفق است، آن شعر شکست خورده است؛ این رمان ماندگار است، آن دیگری فاقد ارزش است. گویی وظیفه منتقد، تعیین تکلیف اثر است، نه گشودن امکان‌های تازه برای فهم آن.
این تلقی، تنها یک خطای روشی نیست؛ بلکه بر نوعی عقلانیت استوار است که می‌توان آن را عقل قضایی نامید. عقل قضایی، جهان را از منظر حکم می‌بیند. حقیقت، امری از پیش موجود است؛ تنها باید توسط فردی صاحب صلاحیت کشف و اعلام شود. در این الگو، اقتدار منتقد مهم‌تر از فرایند گفت‌وگوست و اعتبار نقد، بیش از آنکه از استدلال ناشی شود، از جایگاه گوینده سرچشمه می‌گیرد. اما پرسش این است که آیا ادبیات اساساً با چنین منطقی سازگار است؟
اثر ادبی، شیئی نیست که معنای آن در درونش پنهان شده باشد و منتقد با مهارتی ویژه آن را استخراج کند. متن ادبی، هر بار که خوانده می‌شود، در افق تازه‌ای از تاریخ، تجربه و زبان قرار می‌گیرد و امکانات معنایی دیگری را آشکار می‌کند. از همین رو، هیچ خوانشی آخرین خوانش نیست و هیچ تفسیری نمی‌تواند پرونده یک اثر را برای همیشه ببندد.

هرمنوتیک فلسفی گادامر، این حقیقت را به یکی از بنیادی‌ترین اصول فهم تبدیل کرد. فهم، بازسازی نیت مؤلف یا کشف معنای نهایی متن نیست؛ بلکه رخدادی است که در امتزاج افق تاریخی متن و افق تاریخی خواننده شکل می‌گیرد. متن در هر مواجهه، دوباره سخن می‌گوید و خواننده نیز هرگز بیرون از تاریخ و پیش‌فرض‌های خود نمی‌ایستد. بنابراین معنا، محصول یک رابطه است، نه یک کشف. اگر چنین باشد، منتقد دیگر نمی‌تواند خود را مالک حقیقت متن بداند. او تنها یکی از مشارکت‌کنندگان در رخداد فهم است؛ کسی که خوانشی را پیشنهاد می‌کند، نه اینکه حکم نهایی را اعلام کند. با این همه، اگر فهم همواره تاریخی و تفسیری باشد، آیا هر برداشتی از متن معتبر است؟ آیا هر خواننده می‌تواند هر معنایی را به اثر نسبت دهد؟

در همین نقطه، عقل ارتباطی یورگن هابرماس افق هرمنوتیک را کامل می‌کند. هابرماس نشان می‌دهد که اعتبار یک ادعا، نه از اقتدار گوینده، بلکه از توانایی آن در حضور در گفت‌وگویی آزاد و عقلانی حاصل می‌شود. هیچ تفسیری صرفاً به دلیل شهرت منتقد یا جایگاه دانشگاهی او معتبر نیست؛ تفسیر زمانی اعتبار پیدا می‌کند که بتواند در برابر پرسش‌ها، نقدها و استدلال‌های دیگران از خود دفاع کند. از این منظر، نقد ادبی نه دادگاه حقیقت، بلکه عرصه کنش ارتباطی است.
اما اهمیت این تحول تنها به تغییر روش نقد محدود نمی‌شود. آنچه کمتر مورد توجه قرار گرفته، این است که نقد ادبی خود یکی از نهادهای تولید عقلانیت در جامعه است. جامعه‌ای که در آن منتقدان به جای صدور حکم، استدلال می‌کنند؛ به جای حذف، گفت‌وگو می‌کنند؛ و به جای اعلام حقیقت نهایی، امکان شنیدن تفسیرهای رقیب را فراهم می‌آورند، به تدریج همین منطق را به دیگر عرصه‌های زندگی فرهنگی و اجتماعی نیز منتقل می‌کند. به همین دلیل، نقد ادبی صرفاً درباره ادبیات نیست؛ تمرینی برای زیستن در جهانی است که حقیقت در انحصار هیچ‌کس نیست و فهم، محصول مشارکت همگانی است. نقد، مدرسه‌ای برای یادگیری شنیدن، پاسخ دادن، تجدیدنظر کردن و پذیرش امکان خطای خویش است. از این حیث، نقد ادبی یکی از مهم‌ترین صورت‌های تربیت عقل ارتباطی در جامعه است.
از همین رو، تحول استتیک یک جامعه نیز صرفاً با ظهور شاعران و نویسندگان بزرگ رخ نمی‌دهد. هر تحول زیبایی‌شناختی، هم‌زمان نیازمند تحول در شیوه‌ی خواندن، تفسیر کردن و نقد کردن است. نیما تنها شعر فارسی را دگرگون نکرد؛ شیوه خواندن شعر را نیز دگرگون کرد. شعر نو زمانی به نیرویی تاریخی تبدیل شد که افق‌های تازه‌ای از نقد و گفت‌وگو پیرامون آن شکل گرفت. هر دگرگونی بزرگ در هنر، همواره با دگرگونی در عقل نقاد همراه بوده است.

از این منظر، تاریخ ادبیات را نمی‌توان فقط تاریخ آثار دانست؛ بلکه باید آن را تاریخ تحول عقلانیت نقاد نیز دانست. آثار ادبی، جهان‌های تازه‌ای را می‌آفرینند، اما این نقد است که آن جهان‌ها را وارد گفت‌وگوی عمومی می‌کند، نسبت آنها را با سنت و اکنون می‌سنجد و امکان ماندگاری یا فراموشی آنها را در افق فرهنگی جامعه فراهم می‌آورد.
@tabarshenasi_ketab

🔴 آقای رئیس‌جمهور!
اگر این یادداشت شنیده نشود، موضوع نامه اثبات شده است!

✍ یاسر عرب

جناب پزشکیان!

بعید می بینم این یادداشت به دست شما برسد و خود این اتفاق بخشی از مسئله‌ای است که اکنون درباره آن می‌نویسم.

مدت‌هاست در محافل مختلف، در حضور برخی مسئولان و مدیران بلندپایه دولتی و حکومتی، درباره یک مسئله صحبت می‌کنم: اینکه دولت، بیش از آنکه نیازمند سخن گفتن باشد، نیازمند «پروژه شنوایی» است. جامعه‌ امروز احساس کمبود سخنگوی دولت و حاکمیت ندارد؛ آنچه کم دارد، مسیری است که تجربه زیسته مردم را به تصمیم‌گیری‌های دولت منتقل کند!

بارها درباره این موضوع صحبت کرده‌ام که فناوری‌های اجتماعی برای شنیدن، فهم مسئله و حل آن، در ساختار دولت جایگاه مشخصی ندارد. حتی در آخرین گفت‌وگوها، در سالگرد انتخاب شما، قرار شد متنی تنظیم شود تا جلسه‌ای مشترک با افراد مرتبط، از جمله آقای یوسف پزشکیان و دیگر مسئولان مرتبط، برگزار شود تا درباره ایجاد چنین سازوکاری گفت‌وگو کنیم. متن آماده و ارسال شد، اما آن جلسه تاکنون شکل نگرفت!

شاید اتفاقی که در روزهای اخیر افتاد، بهترین مثال برای توضیح این مسئله باشد.
خانم مهاجرانی، سخنگوی دولت، به عنوان نماینده دولت به جنوب کشور سفر کردند!

طبیعتاً حضور مسئولان در میان مردم می‌تواند اقدامی مثبت باشد. اما مسئله اینجاست که سخنگوی دولت، یعنی «زبان دولت»، وقتی به منطقه می‌رود، قرار نیست فقط سخن بگوید؛ قرار است گوش دولت هم باشد. اما بازخوردهایی منفی که از این سفر در فضای اجتماعی منتشر شد، نشان داد بسیاری از مردم همچنان احساس می‌کنند صدایشان شنیده نشده است!

مشکل این نیست که دولت به مناطق مختلف سفر نمی‌کند. مشکل این است که سفر، بدون یک سازوکار شنیدن، تبدیل به حضور کوتاه‌مدت و ارتباط یک‌طرفه می‌شود. اینگونه مردم نمی‌توانند مشکلات خود را بیان کنند، و این مسیر تبدیل شنیده‌ها به اصلاح سیاست، تغییر مدیریت و حل مسئله نیست!

اگر یک پروژه واقعی شنوایی وجود داشت، مردم جنوب می‌توانستند درباره ریشه بسیاری از مشکلاتی که امروز با آن مواجه‌اند صحبت کنند؛ از جمله مشکلات مدیریتی و ناهماهنگی‌های ساختاری!

برای نمونه، در منطقه هرمزگان و به‌ویژه جزیره قشم، سال‌هاست نوعی دوگانگی مدیریتی وجود دارد. از یک سو منطقه آزاد با اختیارات محدود و مسئولیت‌های خاص خود فعالیت می‌کند و از سوی دیگر وزارتخانه‌هایی مانند وزارت نیرو، مسیر مدیریتی مستقل از منطقه آزاد و طبق منویات خود را دارند. نتیجه این تداخل و نبود هماهنگی کافی، در بسیاری از مواقع خود را در بحران‌ها نشان می‌دهد؛ جایی که مردم هزینه اختلاف و چندگانگی (و سرپوش گذاشتن مدیران عامل) بر تصمیم‌گیری‌ها را پرداخت می‌کنند!

بحران آب قشم تنها یک نمونه است. نمونه‌ای که نشان می‌دهد مسئله اصلی، صرفاً کمبود منابع یا نبود مدیر نیست. مسئله این است که آیا ساختار تصمیم‌گیری می‌تواند پیش از تبدیل شدن مشکلات به بحران، صدای جامعه را دریافت کند یا نه؟

آقای رئیس‌جمهور؛
شاید بزرگ‌ترین نشانه یک دولت شنوا این نباشد که چقدر درباره شنیدن سخن می‌گوید، (که شما بیش از آنکه خود بشنوید درباره مزایای شنیدن بسیار سخن گفته‌اید) بلکه این باشد که چه سازوکاری برای شنیده شدن نقدها و تجربه‌های واقعی مردم ایجاد کرده است؟

امروز اگر فردی مانند من، پس از ماه‌ها طرح این موضوع در جلسات مختلف، هنوز در تلاش است که فقط یک جلسه برای گفت‌وگو درباره «شنیدن» ایجاد شود، این خود نشانه‌ای است که باید جدی گرفته شود!

درخواست من برگزاری یک جلسه تبلیغاتی یا تشریفاتی نیست. درخواست، گفت‌وگو درباره ایجاد یک سازوکار نهادی است؛ سازوکاری که بتواند میان مردم، کارشناسان اجتماعی و نظام تصمیم‌گیری دولت ارتباطی واقعی برقرار کند!

آقای رئیس‌جمهور؛
جامعه امروز بیش از هر زمان دیگری نیاز دارد احساس کند دیده و شنیده می‌شود. دولت نیز بیش از هر زمان دیگری نیاز دارد بداند که فاصله میان گزارش‌های رسمی و واقعیت زندگی مردم، می‌تواند خطرناک‌ترین فاصله برای هر نظام مدیریتی باشد!

امیدوارم این متن، اگر به دست شما رسید، نه به عنوان یک نقد شخصی، بلکه به عنوان یک پیشنهاد برای اصلاح یک ضعف ساختاری خوانده شود!

منبع: کانال تلگرام نگارنده

@Kaleme

📝📝📝برافراشتنِ گفت‌وگو در عصرِ «غلبه‌یِ جدل»

🔺نگاهی به کتاب «گفت‌وگو، آیین حق‌جویی، درآمدی بومی به گفت‌وگوشناسی»

✍️یاسر میردامادی

کتاب «گفت‌وگو، آیین حق‌جویی، درآمدی بومی به گفت‌وگوشناسی» را از آن رو نوشتم که پرسشی ذهن مرا به خود مشغول کرده بود سال‌ها، پرسشی که بیش از هر کجا در شبکه‌های اجتماعی فارسی، به‌ویژه کلاب‌هاوس، توییتر، فیس‌بوک، تلگرام و اینستاگرام، پیش چشمم جان گرفت و جولان کرد.

🖊در روزگاری به سر می‌بریم که امکان اظهار نظر آزادانه بیشتر از همیشه شده اما روشن نیست هنوز که این گسترش کمّی به ارتقای کیفی گفت‌وگو در میان فارسی‌زبان‌ها انجامیده باشد، بلکه چه‌بسا شهوداً بتوان گفت که وضع بدتر از گذشته شده است. در این باره آمار و پیمایش معتبری نمی‌شناسم و داوری‌ام صرفاً بر پایه‌ی مشاهدات شخصی است؛ اما آنچه دیده‌ام این است که بحث‌های ایرانیان و فارسی‌زبانان، بسا اوقات، به‌جای آنکه روشن‌گر و پیش‌برنده باشد به جدل می‌انجامد. گویی در عصر «غلبه‌ی جدل و دشواری گفت‌وگو» زیست می‌کنیم، اگر نه «امتناع» گفت‌وگو.
 
🖊این تجربه، پرسشی ساده اما بنیادی را پیش روی من نهاد: چرا نمی‌توانیم، به تعبیر عامیانه، «عینِ آدم» بحث کنیم؟ چرا گفت‌وگوهایمان، چه در شبکه‌های اجتماعی، چه در محافل عمومیِ حضوری و چه حتی تا حدودی در حلقه‌های تخصصی، این‌قدر زود به قهر، تحقیر و نزاع می‌کشد یا به سکوتی حاصل از عدم امکان گفت‌وگو می‌انجامد؟ این پرسشی به ظاهر ساده است اما پاسخ سرراستی ندارد.

🖊با این همه، کتاب حاضر اثری در جامعه‌شناسی گفت‌وگو نیست، بلکه در فلسفه‌ی گفت‌وگو است. گرچه انگیزه‌ی نگارش کتاب، دغدغه‌ا‌ی اجتماعی بود پرسش‌های اصلی کتاب سرشت فلسفی دارند: گفت‌وگو چه نسبتی با حقیقت دارد و اصلاً چرا گفت‌وگو اهمیت دارد؟ آداب گفت‌وگو چیست؟ آفت‌ها و دام‌چاله‌های گفت‌وگو کدام‌‌اند؟

🖊آیا حقیقت‌جویی همیشه اقتضای گفت‌وگو دارد یا در مواردی حقیقت‌جویی اقتضای عدم گفت‌وگو یا پایان دادن به گفت‌وگو دارد؟ در پی این پرسش‌های فلسفی البته پرسشی جامعه‌شناختی نیز روان می‌شود: اگر حقیقت، چنان‌که بسیاری از نظریه‌های گفت‌وگو می‌گویند، در فرآیند تضارب آراء آشکار(تر) می‌شود آیا جامعه‌ی امروز ایران هنوز ظرفیت گفت‌وگو دارد یا به «آستانه‌ی گفت‌وگوناپذیری» رسیده است؟

🔸متن کامل این نوشتار را در لینک زیر بخوانید یا روی Instant View کلیک کنید
mashghenow.com/?p=6449

#یاسر_میردامادی #گفت‌وگو #کتاب

🔸نشانی تلگرام «مشق نو»:
t.me/mashghenowofficial

آیا «دیگری» دوزخ است؟
 
📝محمدرضا لبیب

معمولا عبارت معروف «دیگری، دوزخ است» به عنوان موضعِ ژان‌پل سارتر در قبال دیگری مطرح می‌شود. باید گفت که خلاف تصور رایج، این عبارت در اثر مهم فلسفیِ وی یعنی هستی و نیستی نیامده، بلکه جمله‌ای است که سارتر آن را با صدای یکی از شخصیت‌های نمایشنامهٔ خروج ممنوع (که در ایران ترجمه‌های متعددی از آن به چاپ رسیده‌است) طرح می‌کند. در این نمایشنامهٔ تک‌پرده‌ای، سه شخصیتِ گارسَن، اینِس و استل که به‌تازگی مرده‌اند، در اتاقی بسته و بی‌پنجره، بدون آینه و بدون امکان خواب یا پلک‌زدن، برای همیشه با یکدیگر محبوس می‌شوند. آن‌ها به‌تدریج درمی‌یابند که دوزخ آن‌ها نه دست و پنجه نرم کردن با شکنجه‌گرانی با ابزارهای مرسومِ شکنجه است که شکنجۀ اصلی تحملِ حضورِ دائمی و آزاردهندۀ دیگری است که از قضا این حضور آینه‌وار است و می‌توان گفت ماحصلِ انعکاس خود است. در این نمایشنامه، هر یک از سه نفر آینه و داورِ دیگری است  و از آن‌جا که در اتاق آینه‌ای وجود ندارد، هر شخص تنها از طریق نگاه و داوریِ دو نفرِ دیگر می‌تواند خود را ببیند. گارسَن، در واپسین لحظات نمایش، جمله را چنین بیان می‌کند: نیازی به میله‌های داغ نیست؛ دوزخ همان دیگران‌اند.
خودِ سارتر در گفت‌وگویی که پیش از انتشار ضبط صوتیِ نمایش در سال ۱۹۶۵ ارائه کرد، تصریح کرد که این جمله «همواره بد فهمیده شده است»؛ به گفتهٔ او، مقصودش این نبود که روابط با دیگران فی‌نفسه دوزخی است، بلکه این بود که وقتی رابطهٔ من با دیگری «مخدوش» باشد یعنی به‌جای بازشناسیِ متقابلِ آزادی، به کشمکش برای تصاحب یا کنترلِ نگاهِ یکدیگر بدل شود آنگاه دیگری می‌تواند به دوزخ من بدل شود. شماری از شارحان نیز بر این نکته تأکید کرده‌اند که این عبارت را نباید به‌عنوان دکترینی کلی دربارهٔ ذاتِ روابط انسانی از نگاه سارتر خواند. این تفسیر با آنچه سارتر در فصل «روابط عینی با دیگری» در هستی و نیستی آورده هم هم‌خوان است، آنجا که می‌نویسد «تعارض، معنای اصیلِ هستی برای دیگری است» اما در همان اثر، در یادداشتی پایانی، امکانِ نوعی «اخلاقِ رهایی» را نیز از رهگذر آنچه او «دگرگونیِ رادیکال» می‌نامد، یعنی گذار از بدايمانی به اصالت باز می‌گذارد. از آنجا که آگاهیِ «من» به تعبیر سارتر، هرگز نمی‌تواند مستقیماً به خودش بازگردد و خود را به‌طور کامل بشناسد، آگاهی از خویشتن همواره وابسته به میانجی‌گریِ دیگری است. در این تلقی من تنها از طریق نگاه و داوریِ دیگری است که خود را به‌مثابهٔ ابژه‌ای معین با صفاتی ثابت مانند بزدل، خیانتکار یا فرومایه بازمی‌یابم. گارسَن در نمایشنامه دقیقاً در همین وضعیت گرفتار است: او آرزو دارد اینِس و استل او را «شجاع» بدانند، اما از آن‌جا که دیگر مرده و فرصتِ تغییرِ کنش‌هایش را ندارد، محکوم است تا ابد در همان تصویری که دیگری از او ساخته محبوس بماند، بی‌آنکه بتواند آن را اصلاح یا انکار کند.. شاید بتوان گفت که مرادِ سارتر از گزارۀ «دیگری، دوزخ است» گزاره‌ای مشروط است، نه مطلق به این معنا که  دیگری تنها زمانی دوزخ می‌شود که فرد در وابستگیِ کامل به داوریِ او گرفتار آید و از بازتعریفِ خویش از طریقِ کنشِ آزادِ خود بازبماند. وضعیتی که سارتر آن را نمونهٔ نمایشیِ «بدايمانی» و ناتوانی از پذیرشِ مسئولیتِ هستیِ آزاد می‌داند.

@Dialogeschool
@bashgahandishe

✅ظهور و افول «دانچی»ها، بزرگ‌ترین پروژه مسکن اجتماعی در ژاپن

نویسنده: تاتیانا نورُز، برگردان سمیرا روشنایی

✍️مسکن‌های اجتماعی ژاپن در دهه ۱۹۶۰، تجربه‌ای جذاب از تقاطع فرهنگ‌های مختلف بودند که الگوهای مدرن غربی و شوروی را با عناصر سنتی ژاپنی تلفیق می‌کردند. این پروژه که زمانی نمادی از “روش زندگی مدرن” بود، اکنون تبدیل به بار سنگینی برای جامعه ژاپن شده‌است. شرایط فعلی زندگی در این مجتمع‌های مسکونی برای سالمندان نامناسب است و پدیده‌ای به نام کدوکوشی (Kodo Kushi) به مفهوم مرگ در تنهایی در داخل آپارتمان‌ها، را بوجود آورده‌است. محقق و عکاس تاتیانا نوروز در مقاله‌ای برای مجله استرلا، سرنوشت غم‌انگیز این پروژه مدرن‌گرایانه را بررسی می‌کند.

متن کامل در:
https://B2n.ir/rt3560

🔹نشست هنر ماندن و دوباره برخاستن؛
گفت‌وگو دربارۀ تاب‌آوری در روزهای دشوار

با حضور دکتر مهدی دوایی

⏰زمان : ۶ و۷ مرداد ساعت ۱۷:۰۰ لغایت ۱۹:۰۰
📍مکان : کانون گفت‌وگو
هفت تیر، بالاتر از مسجد الجواد، کوچه شریعتی, پلاک ۱۰ واحد ۲

هزینه نشست : ۷۵۰.۰۰۰ تومان

شماره کارت برای ثبت‌نام:

۵۰۲۲۲۹۱۰۴۵۶۹۶۸۲۸

به نام حورا صدر

لطفا پس از واریز ما را مطلع کنید:
@dialogue_center

🆔 @dialoguecenter

⁨ . هادی خانیکی، استاد برجسته‌ی علوم ارتباطات اجتماعی و کنشگر مدنی و سیاسی، که چند سال پیش دوره‌ای دشوار از ابتلا به سرطان لوزالمعده و درمان آن را پشت سر گذاشته بود، هفته‌ی گذشته بار دیگر در بیمارستان بستری شد؛ با این نگرانی که شاید بیماری پیشین بازگشته باشد. خوشبختانه پس از بررسی‌های پزشکی مشخص شد که سرطان پیشین بازنگشته است.

هم‌زمان با این خبر خوش، نخستین نسخه‌های کتاب «هم‌نشینی با سرطان؛ روایت رویارویی و رهایی» از چاپخانه بیرون آمد و به دست نویسنده رسید. کتابی که نشر اگر افتخار انتشار آن را دارد و از نیمه‌ی هفته‌ی آینده در کتاب‌فروشی‌ها و مراکز پخش عرضه خواهد شد.

«هم‌نشینی با سرطان» تنها روایت یک دوره‌ی بیماری نیست؛ روایتی است از مواجهه‌ی انسانی با درد و عدم قطعیت، از نقش خانواده، دوستان و پزشکان در مسیر درمان و از امکان ساختن امید در دل دشوارترین تجربه‌های زندگی. کتاب با پنج روایت از نخستین مواجهه با بیماری آغاز می‌شود و سپس چهل نوشته و گفتار هادی خانیکی را دربرمی‌گیرد؛ نوشته‌هایی درباره‌ی سرطان، ارتباطات، اخلاق مراقبت، رنج اجتماعی، کنشگری، امید و زندگی پس از بیماری.