خوجا ساغلام (@chgrmn) Telegram

Post #5216 27 Aug 27, 2026, 16:03 UTC

🍎🏃📚✏️

63-جو درس
تایلیقلار (5)
2. ايشاره تایلیقلاری
ايشاره تایلیقلاری منشأ اعتيبارى ايله شخص تایلیقلاریندان ده قديم دير. بو تایلیقلارین جوٌمله ايچينده كى وظيفه لرى شخص تایلیقلارینين وظيفه لريندن اوٌستوندور. باشقا تایلیقلار يالنيز موختليف نيطق حيصه لرينى دييشير و اوْنلارين يئرينده موختليف وظيفه لر داشييیر. آنجاق بو تایلیقلار بوٌتون بو وظيفه لردن باشقا, هئچ بير نيطق حيصه سينى دَييشمه دن, تعيين ليك وظيفه سى داشييير. ديليميزده ان چوْخ ايشلنن ايشاره تایلیقلاری بونلاردير:
بو, او, بئله, ائله, همين, هامان.
بو سؤزلر اوْندا حقيقى تایلیق اوْلا بيلر كى, جوٌمله ده اشيانين يئرينى توتسونلار, جمع اوْلا بيلسينلر, حاللانا بيلسينلر, جوٌمله نين مبتداسى(اؤزنه سی), خبرى(یوٌکلَمی) و تامامليغى اوْلا بيلسينلر. بوٌتون ديللرده اوْلدوغو كيمى "بو, اوْ" تایلیقلاری اوٌچونجو شخص تك, شخص تایلیقلارینين عئينى دير.
"بو-اوْ" ايشاره تایلیقلاری نين, "اوْ" شخص عوضليیى كيمى, ايسيملر كيمى حاللانماسيندا معين فرق واردير, اوْ دا بوندان عيبارتدير كى, بو تایلیقلاردا بوٌتون حاللاردا "ن" آرتيريلير:
بو, بونون, بونا, بونو, بوندا, بوندان.
اوْ, اوْنون, اوْنا, اوْنو, اوْندا, اوْندان.
بير سيرا ديللرده اوْلدوغو كيمى, بو تایلیقلار ايسيملرين اوّلينه گليب, اوْنلارى تعيين ائدير, آنجاق اوْنو كئيفيت جهتدن, يعنى صيفت كيمى يوْخ, بلكه اوْنو باشقالاريندان سئچديرير: اوْن ايلدير كى, همين يئرده ياشاييرام.
ايشاره تایلیقلاریلا صيفتلرين واحيد جهتلرى و فرقلى خصوصيتلرى واردير. واحيد جهتلرى بونلاردير:
1. بونلارين هر ايكيسى ايسيمدن قاباق گليب, اوْنلارى تعيين ائدر:
ياخشى شعرى هامى سئور. بو شعرى چوْخلارى سئوير.
بو جوٌمله لرده "ياخشى" و "بو" سؤزلرينين هر ايكيسى عئينى وظيفه داشييير و هر ايكيسى عئينى سواللارا جاواب وئرير: "نئجه؟ نه جور؟ هانسى؟"
2. بونلارين هر ايكيسى ايسيمله بيرليكده ايشلنديكده حال, جمع و خبر شكيلچيلرينى آلا بيلمز, آنجاق تكليكده ايشلنديكده اوْنلارين هاميسينى قبول ائده بيلر:
بئله لرى, بئله لرينى, هامانلاردان, بونلارينكى, اوْنونكوندا, ...
ياخشيلارى پيسلردن آييرماق لازيمدير. اونلارين ايشلرين بونلاردان فرقليدير...
بونلارى بيرى بيريندن آييران جهتلر بونلاردير:
1. ايشاره تایلیقلاری ايشاره بيلديرير, بير حالدا كى صيفتلر علامت و كئيفيت بيلديرير.
2. صيفت اشيانين علامت و كئيفيتينى بيلديريرسه, ايشاره تایلیقلاری اشيانى باشقالاريندان فرقلنديریب, اوْنلارى باشقالاريندان آييرير.
قایناق : سس ، صرف کیتابی پروفسور زهتابی-تخلیص ائدن ، سارای خانیم
╭•••••••••••••••••••••• ••••••••••╮
╰➤@chgrmn
                                                 #تورکجه_دانیش_ائلنن_باریش
                                                  #تورکجه_یازاق_ائلنن_قالاق
                                                  #کیملیییمیزه_بیرگه_دالاق
╰••••••••••••••••••••••••••••••••╯

❤ 1

Post #5215 49 Aug 27, 2026, 14:44 UTC

🍎🏃📚✏️

✍🏻علیرضا استادی ارزیل {خاقان}(۱)

توٌرک خالق‌لاریندا قورد آغزی باغلاما اینانجی
گیریش

قورد آغزی باغلاما اینانجی آنادوْلونون دئمک ‌اوْلار بوٌتون بؤلگه‌لرینده گئنیش یاییلمیش‌دیر. بو اینانج بوْزقیر مدنیّتی‌نین‌ داوامی اوْلابیلر. آنادوْلو خالق مدنیّتی ایله باغلی مونوگرافی ایش‌لرینده شوٌبهه‌سیز قورد آغزی باغلاما اینانج و اویغولاماسینا گؤره بیلگی واردیر. بیز آراشدیرما ایمکانی تاپدیغیمیز، اولوغ تورکیستان، اوْرتادوْغو، اؤن‌آسیا، قافقاز و بالکان‌لار توٌرک دونیاسیندا بو قوْنویا گؤره بیلگی‌لر ییغدیق. اوّلجه قورد مضمون‌لو تثبیت‌‌لریمیزی ایکی آیری آراشدیرمامیزدا اَله آلیب بو آرادا قورد آغزی باغلاما ایله باغلی تثبیت‌‌لریمیزی ده یازی‌لاریمیزا آلمیشدیق. بو دؤنه یئنی تاپدیغیمیز ماتریال‌لارلا عمومیّت‌له قورد ایله باغلی آراشدیرمامیزی درینلشدیررکن اؤزل‌ده قورد آغزی باغلاما اینانجی اوزرینده دوراجاغیق. بو قراریمیزا قورد آغزی باغلاما دینی تجروبه‌سی اعتباریله قارشیمیزا هر دؤنه‌سینده فرقلی اویغولامالارین چیخمیش اولماسی و بو ماتریالین تخمین‌لرین اوٌزرینده اینانج یوٌکلو اوْلوشو یوْل آچمیش‌دیر.

1. توٌرک‌لرده قورد موتیفی

قازاقیستان‌دا قورد، بیر عده قیپچاق توٌرک‌لرینده اوْلدوغو کیمی «قاشقیر» اوْلاراق تانینیر. قاشقیرین دیشیسی‌نین قورویوجو اوْلدوغونا اینانیلیر. دیشی قاشقیرا قاریشماق اوْلماز. اوْنا اؤزل سایقی دویولور. یاتماقدا اوْلان دوه‌نین اوزریندن کئچیلمز. دیشی قاشقیر یاتان بیر دوه‌نین اوزریندن آتیلسا، اوْنا دویولان سایقی‌نین بیر سوْنوجو اوْلاراق بوندان بیر خیر اومولور. قاشقیر بیر دوه‌نین بوْیون باغیندان توتاراق اوْنو چکیب آپارابیلر. قاشقیرین گؤزلرینده بوٌیو(جادو) اوْلدوغونا اینانیلیر. قاشقیر گؤزو ایله بوٌیولر. قاشقیر ساده‌جه اؤزونه اینانان اینسانا ضرر وئرمز. موختار عوض‌اوف قورد قانی آدلی اثرینده قوردون اهلی‌لشدیریله‌بیلمه‌یه‌جگینی آنلادارکن بوْز بؤرونون گؤک بؤرو اوْلدوغونو آچیقلامیش‌دیر. قازاق تفککورونده گوٌجلو بیر قورد، بؤرو، قاشقیر افسانه‌سی واردیر. قازاق‌لاردا ایت، آت و قوردا سایقی گؤستریلر. اسکی‌دن ائولرده ایت چؤلده دئییل ائوین ایچینده اوْلاردی. ایت بیر دفعه‌یه 7 بالا وئرر بونلاردان بیری‌سی ایت‌دیر. ایته داش آتیلماز. هومای قوشو مین ایلده بیر یومورتلایار. اوْنون 5 یومورتاسی اوْلار. بیری‌سی ایت دیر. بو بالانی تاپان موتلولوق و بوللوق تاپمیش اوْلار. بو ایت‌له یاخشی اوْوچولوق ائدیلر. بو ایتین قاناد‌لاری واردیر.

یئزلان آبئن‌دن آلدیغیمیز بو بیلگی‌لر قانادلی ایت بؤیوتو(بُعد) ایله بیزه نوقای توٌرک خالق اینانج‌لارینی خاطیرلاتماقدا‌دیر.

قورد موتیفی‌نین قوْروما، اوغور، برکت و معالجه‌یه دلالت ائتدیگی بیلینمکده‌دیر. قوردون دیشینی جیبینده داشییان کیمسه‌یه نظر دَیمز. قوردون آشیق سوٌموگونو پول چانتاسیندا داشییان وارلی اوْلار. بو سوٌموک عینی زامان‌دا اوشاق‌لار اوٌچون نظرلیک اوْلاراق استفاده ائدیلیر. قوردون دیشی گوٌموش قابلانیب و گلین‌ین ساچینا تاخیلارسا گلینه نظر دَیمز. قورد دیشی، اوشاق بئشیک‌لرینده یامان گؤزه قارشی قوْرویوجودور. (کالافات، 2002، گؤنوللو، 1993) بؤرونون قورد ایله بیرلیک‌ده استفاده ائدیلدیگینی قیریم اوشاق نازلاما‌لاریندان بیلیریک.

«بؤرو بؤرو قورد اول

بؤرو بوٌیو

تئز یوٌرو» دئییلیر.

دوبروجا تاتار توٌرک‌لری‌نین بیر آتاسؤزونده ده،

«بؤرونین کوشی تیشتئ

کیشی‌نین کوشی ایشتئ»

(قوردون گوٌجو دیشینده

کیشی‌نین گوٌجو ایشینده‌‌دیر) (دریمبا، 1985: 25-49) دئییلمک‌ده‌‌دیر.

قورد آدی اؤنجه ده گؤستریلدییی کیمی توٌرک اونوماستیک و توْپونومینه یئرلشمیش‌دیر. شیخ جنید، II موراددان یئرلشمک اوٌچون قورد بئلی‌نی ایسته‌میش‌دیر (سومئر، 1992: 34). کاظیم قارابکیر پاشا، ائرمنی جبهه‌سینده وضعیتی بیان ائدرکن (2 تئمموز 1920) گذرگاهینداکی مسکونی یئرلریندن قوردقانیندان سؤز ائتمکده‌‌دیر. (کیرزی‌اوغلو، 1970: 109) چیلدیر'ین ناحیه‌لریندن بیری‌سی قورد قالادیر. کافئس‌اوغلو، هون باشبوغ‌لاریندان گونئی قافقازدا قورداغین دا آدینی وئرمکده‌‌دیر. (کافئس‌اوغلو، 1996: 69)
╭•••••••••••••••••••••• ••••••••••╮
╰➤@chgrmn
                                                 #تورکجه_دانیش_ائلنن_باریش
                                                  #تورکجه_یازاق_ائلنن_قالاق
                                                  #کیملیییمیزه_بیرگه_دالاق
╰••••••••••••••••••••••••••••••••╯

❤ 1

Post #5214 50 Aug 27, 2026, 12:45 UTC

🍎🏃📚✏️

ساوان یوْخسا ساوانا ندیر :

دؤنه نجه(مدارگان) بؤلگه سینده

جنگللرین آرادان گئتمه سییله

گئنه للیکده قالان سئیرک آغاججیقلارا و اوْتلاقلارا وئریلن آد.

╭•••••••••••••••••••••• ••••••••••╮
╰➤@chgrmn
                                                 #تورکجه_دانیش_ائلنن_باریش
                                                  #تورکجه_یازاق_ائلنن_قالاق
                                                  #کیملیییمیزه_بیرگه_دالاق
╰••••••••••••••••••••••••••••••••╯

❤ 1

Post #5212 116 Aug 27, 2026, 09:24 UTC

اوست گؤرونتو : قولان
آلت گؤرونتو داغ قولانی
🍎🏃📚✏️

قوُلان : اوْرتا دوْغویا اؤزگو اوْلان،

ائوجیل ائششکدن آز ایری، آت ا چوخ بنزه ین بیر چؤل حئیوانی.

بو حئیوانین گؤوده توکلری یازدا قیزیلی قهوه

وه قیشدا ساری قهوه رنگی اوْلار.

باشقا آدی : داغ ائششگی.

ت.ت. : یابان ائششه یی.

فا : گورخر آسیایی.

لاتین : Equus hemionus.

داغ قولانی :

زولاقلی آغ- قارا توٌکلره صاحیب اوْلان،

هر قولانین اؤزونه گؤره باشقاسییلا آیریملی

اؤزگو ناخیشی گؤرونن،

آفریقانین دوْغو و گونئی بؤلگه لرینده،

ساوانالار، اوْتلاقلار، مئشه‌لیکلر، کوْللار و داغلؽق یئرلرده

سوٌرو بیچینیمده یاشایان یابانی حئیوان.

باشقا آدی داغ ائششگی.

فا : گورخر.

لاتین : Hippotigris.

╭•••••••••••••••••••••• ••••••••••╮
╰➤@chgrmn
#تورکجه_دانیش_ائلنن_باریش

Post #5211 87 Aug 27, 2026, 08:16 UTC

🍎🏃📚✏️

قاتیر :

ائرکک ائششکین قیسراق آت (مادیان) ایله

جوتله شمه سیندن تؤره نن، ائششکدن اوجا اولان،

یالنیز یوٌک داشیماق اوٌچون قوللانیلان،

آلاسوْی/مَلَز، قیسیر(نازا)،

باشی یئکه و قولاغی اوزون حئیوان.

قاتیر آلان ساووشدو. فا : آن ممه را لولو برد.

فا : قاطر. استر.

لاتین : Equus mulus.

╭•••••••••••••••••••••• ••••••••••╮
╰➤@chgrmn
                                                 #تورکجه_دانیش_ائلنن_باریش
                                                  #تورکجه_یازاق_ائلنن_قالاق
                                                  #کیملیییمیزه_بیرگه_دالاق
╰••••••••••••••••••••••••••••••••╯

❤ 1

Post #5210 78 Aug 27, 2026, 07:42 UTC

🍎🏃📚✏️

ائششک :

آد. اوزون قولاقلاری، 1مئتیردن 160 سانتیمئتیره جن

اوجالیغی، آغ، بوْز یوْخسا قارا رنگده بوْیاسی،

مینمک یوْخسا یوٌک داشیماق اوٌچون

استفاده اوْلونان حئیوان.

فا : خر.

لاتین : Donkey

ائششه ییم اؤلمه یونجا بیتینجَک؛

یوْنجا سارالما توْربا تیکینجَک. مثل.

╭•••••••••••••••••••••• ••••••••••╮
╰➤@chgrmn
                                                 #تورکجه_دانیش_ائلنن_باریش
                                                  #تورکجه_یازاق_ائلنن_قالاق
                                                  #کیملیییمیزه_بیرگه_دالاق
╰••••••••••••••••••••••••••••••••╯

Post #5209 81 Aug 27, 2026, 07:33 UTC

🍎🏃📚✏️

آت :

اوسلو، تئز اؤیره نن و وفالی بیر حئیواندیر.

مینمه، یوٌک چاتما، یاریش و ساواش اوٌچون

ان اسکی چاغلاردان بری (هورریلر چاغیندان) بئجَریلیر.

کَهَر آت نالی نئیلر/
آغ بوخاق خالی نئیلر.
یاری گؤزل اۏلانین
دۆنیانین مالین نئیلر (بایاتی).

آتا میننده اؤزونو، آتدان دوٌشنده آتی اونودما. آتالار سؤزو.

آذربایجاندا بو حئیوانا اؤزل آدلار وئریلیبدیر.

اوْنلاردان نئچه سی:

تو̌رک قانادی. ایگیت قارداشی. ایگیت یوْلداشی.
وفالی یوْلداش. اودوجولوق اوْرتاغی/ شریک پیروزی...

هابئله شطرنجده L شکلینده حرکت ائدن داش.

فا : اسب.

لاتین : Horse.

╭•••••••••••••••••••••• ••••••••••╮
╰➤@chgrmn
                                                 #تورکجه_دانیش_ائلنن_باریش
                                                  #تورکجه_یازاق_ائلنن_قالاق
                                                  #کیملیییمیزه_بیرگه_دالاق
╰••••••••••••••••••••••••••••••••╯

❤ 2

Post #5208 31 Aug 27, 2026, 06:01 UTC

🍎🏃📚✏️

✍🏻رعا اوجاق

ساتقینلار

اؤزۆنۆ دۆشۆنۆب. اؤزۆنۆ قانان
ائلینه یانمایان. دیلینی دانان
هر نه یی پول بیلیب. میفرغه ساتان
اوْجاغی باسدیران. ائلینی دانان

ساوادی اوْلسادا، اؤزگه ساوادی
اؤزگه یه چالیشار چوْخ بئناوادی
قارداشلا باجیلا دئدی-داوادی
هر ایکی یاندا دا باتاندی آدی!

گؤز آلتی اوْلاندی هر ایکی یاندان
یئیه سی خوْر باخیر. اۆزده شیشیرمان
یالینی آزالدیر چوْخالدیر هردن
زنجیری بوراخمیر ده ییشر فرمان

گئت-گئده درینه جومور بو آدام
دئییربس یوْخاری گؤرۆنۆر آدام!
ائلیندن، دیلیندن بیلدیکلرینی
ترس ائدیب گؤستریر، سۆرۆنۆر آدام

قوْرخمالی بوردادیر ساوادسیز اوْلا
ائلینه، دیلینه، ساتیلمیش ائله
یالانلار، پالانلار دۆزۆب، دۆزۆلر
چوْخ سایدا یاییلار آتیلمیش ائله

عؤمرۆنۆن سوْنوندا یالقیزلیغیندا
«کو هر کس دور ماند از اصل خویش»
سؤیله ییب، آغلایار. ائل یادا دۆشر
عزرائیل سؤیله یر؛ دا قوْرتولوب ایش!

╭•••••••••••••••••••••• ••••••••••╮
╰➤@chgrmn
                                                 #تورکجه_دانیش_ائلنن_باریش
                                                  #تورکجه_یازاق_ائلنن_قالاق
                                                  #کیملیییمیزه_بیرگه_دالاق
╰••••••••••••••••••••••••••••••••╯

❤ 2

Post #5207 80 Aug 26, 2026, 17:32 UTC

🍎🏃📚✏️

سس لردن نئچه سی توٌرکجه ده

🔨 Taqqıltı (تاققیلتی)
تاق تاق سسی : ایکی زادین بیربیرینه دَیمه سیندن یوْخسا بیر زادین یئره دَیمه سیندن چیخان سس.
بیر تاققیلتی گلیر، حیطه باخ گؤر اوْغرو زاد اوْلماسین.

🍃 Xışıltı (خیٌشیٌلتیٌ)
خیٌش خیٌش سسی : پارچالارین بیربیرینه سوٌرتولمه سیندن یوْخسا یئل ائتکیسییله یارپاقلارین یئره سوٌرتولمه سیندن چیخان اوره یه یاتان خوْشا گلیم سس.
بوغدا سونبوللرینین خیشیلتیسی اوزاقدان ائشیدیلیر.

🚪 Qıcırtı (قیٌجیٌرتی)
یاغلانمامیش قاپی لوْلوْوالاریندان ائشیدیلن قولاغی اینجیدن سس.
پنجره نی یاغلا ! جیغیرتیسیندان قولاغیم گئتدیییییییی.

╭•••••••••••••••••••••• ••••••••••╮
╰➤@chgrmn
                                                 #تورکجه_دانیش_ائلنن_باریش
                                                  #تورکجه_یازاق_ائلنن_قالاق
                                                  #کیملیییمیزه_بیرگه_دالاق
╰••••••••••••••••••••••••••••••••╯

👍 3

Post #5206 84 Aug 26, 2026, 16:59 UTC

🍎🏃📚✏️

قیٌجیتماق : 1- قیجاماق. دیشلری بیربیرینه سورتمک. فا : دندان قروچه کردن. 2- گؤز آغارتماق.

قیٌجیر : آد. ت.ت. 1- ساققیزین قاتیلیغین آرتیرماق اوچون بیله سینه کائوچو جنسینده قاتیلان بیر ماده. 2- یئنی. تزه.

قیٌجیرتماق : 1- دیشلرینی بیربیرینه سورته ره ک سس چیخارماق. دیش قیجیرتماق. 2- تاماه ساللاماق. یئمه یه حاضرلاشماق. گؤز قیجیرتماق. دیش قیجیرتماق.

قیٌجیرتی : آد. بیربیرینه سورتولن ایکی زاددان چیخان سس. قیجیردارکن چیخان سس. قولاق اینجیدن وه خوشا گلمه ین سس. قاپی آچیلیب اؤرتولنده یاغسیز اولسا ائشیدیلن سس.

قیجیرتیسیز : اؤناد. قیجیرتیسی اولمایان.

قیجیرتیلی : اؤناد. قیجیرتیسی اولان.

قیٌجیرداتماق : ایکی زادی بیربیرینه سورته ره ک قیجیرتی سسی چیخارماق. قیجیرتی سس چیخارماسینا سبب اولماق. قیجیرتماق. ت.ت. : قاجیرتماق.

قیٌجیرداماق : بیربیرینه سورتوله ره ک قیجیرتی سسی چیخارماق. قولاق اینجیدن وه خوشا گلمه ین سس چیخارماق. ت.ت. : قاجیرداماق.

قیجیرداییش : آد. قیجیرداماق ایشی یوْخسا بیچیمی.

قیجیر قیجیر : اؤناد. بلیر. 1- برک شئیلرین بیربیرینه سورتولمه سیندن چیخان سس. 2- قولاغی اینجیدن سس چیخاراراق. 3- ت.ت. ترتمیز اولاراق. یئپ یئنی اولاراق. تاختالار قیجیر قیجیر سیلینه جک.

قیجیر قیجیر ائتمک : قیجیر قیجیر سس چیخارماق.

╭•••••••••••••••••••••• ••••••••••╮
╰➤@chgrmn
                                                 #تورکجه_دانیش_ائلنن_باریش
                                                  #تورکجه_یازاق_ائلنن_قالاق
                                                  #کیملیییمیزه_بیرگه_دالاق
╰••••••••••••••••••••••••••••••••╯

❤ 2
👍 2

Post #5205 25 Aug 26, 2026, 16:32 UTC

🍎🏃📚✏️

62-جی درس
عوضلیکلر (4)
شخص تایلیقلاری
قاییدیش شخص تایلیقلاری
ب) "بیله" سؤزونه نيسبت اکلرى آرتيرماقلا دوٌزلنلر: بيله م, بیله ن, بیله سی, بیله میز, بیله نیز, بیله لری.
بو تایلیقلار هئچ واخت بو حالدا ايشلنمز, بلكه ايسمين چوخ "يؤنلوك", "تأثيرليك" و بعضا ده "يئرليك" و "چيخيشليق" حاللاريندا ايشلنر. آشاغيدا گؤره جه ييميز كيمى بعضا يييه ليك حالدا دا ايشلنه بيلر:
*يؤنلوك(مفعول غیرمستقیم =به) حالدا: بيله مه, بيله وه, بيله سينه, بيله ميزه, بيله زه, بيله لرينه.
*تأثيرليك(مفعول مستقیم=را) حالدا: بيله مى, بيله وى, بيله سينى, بيله ميزى, بيله زى, بيله لرينى.
"اؤز" سؤزو ايله دوزه لن قاييديش شخص تایلیقلاری نين عكسينه, "بيله" واسيطه سيله دوزلميش قاييديش شخص تایلیقلاری هئچ واخت شخص تایلیقلاری له بيرليكده ايشلنه بيلمز.
"بيله" سؤزو ايله دوزه لن قاييديش شخص تایلیقلاری گونئى آذربايجان و عيراق توركلرينده ايشله نير, بونا گؤره ده قوزئى آذربايجاندا قیرامئر كيتابلاريندا يازيلماميشدير. "اؤز" ايله دوٌزه لن قاييديش تایلیقلاریندا "يييه ليك شخص تایلیقلاری " اوْلمادان قاييديش مضمونو يارانماز, ايكى ضميرين بيرليكده ايشلنمه سى ضروريدير: منيم اؤزوم, اوْنلارين اؤزلرى, ...
آنجاق "بيله" ايله دوٌزلن قاييديش تایلیقلاریندا قاييديش مفهومو بير كلمه ده وار و باشقا عوضلیک ايسته مير و بونا گؤره ده: بيله م= منيم اؤزوم, بيلن= سنين اؤزون, بيله سى= اوْنون اؤزو, بيله ميز= بيزيم اؤزوموز, بيله نيز (بيله ز)= سيزين اؤزونوز, بيله لرى= اوْنلارين اؤزلرى دئمكدير.
"اؤز" سؤزو ايله دوٌزلن قاييديش شخص تایلیقلاری آدليق حالدا ايشلنه بيلر: اؤزوم دئديم, اؤزون آلدين, ...
آنجاق "بيله" سؤزو ايله دوٌزلن قاييديش شخص تایلیقلاری, يوخاريدا گؤرستديیيميز كيمى, آدليق حالدا ايشلنه بيلمز و اساسا يؤنلوك و تأثيرليك حاللاردا و نادير حاللاردا يئرليك و چيخيشليق حالدا ايشلنر. يييه ليك حالدا دا ايشلنه بيلر. بو قاييديش شخص تایلیقلارینى آشاغيداحاللانديريريق:
*آدليق حال: بيله م, بيله ن, بيله سى, بيله ميز, بيله نيز (بيله ز), بيله لرى.
*يييه ليك(حالت اضافی = ِ آرتیرماقلا) حال: بيله مين(خودِ من), بيله وين(خودِ شما), بيله سينين, بيله ميزين, بيله نيزين (بيله ز), بيله لرينين.
*يؤنلوك حال: بيله مه, بيله وه, بيله سينه, بيله ميزه, بيله نيزه (ز), بيله لرينه.
*تأثيرليك حال: بيله مى, بيله وى, بيله سينى, بيله ميزى, بيله نيزى (ز), بيله لرينى.
*يئرليك(مفعول فیه=در) حال: بيله مده, بيله نده, بيله سينده,بيله ميزده, بيله نيزده (ز), بيله لرينده.
چيخيشليق(مفعول عنه =از) حال: بيله مدن, بيله ندن, بيله سيندن, بيله ميزدن, بيله نيزدن (ز), بيله لريندن.
بو قاييديش شخص تایلیقلاری جمع علامتى آلماز.
بو تایلیقلار يالنيز "يييه ليك" و "يئرليك" حالى "كى
" شكيلچيسينى قبول ائله ير: بيله مينكى, بيله وينكى, بيله سينينكى, بيله ميزينكى, بيله زينكى (بيله نيزينكى), بيله لرينينكى/ بيله مده كى, بيله نده كى, بيله سينده كى, بيله ميزده كى, بيله نيزده كى, بيله لرينده كى.
"كى" واسيطه سيله دوٌزه لن بو تایلیقلارین هاميسى جمع علامتى آلار: بيله مينكيلر, بيله ميزده كيلر, ...
قایناق : سس ، صرف کیتابی پروفسور زهتابی-تخلیص ائدن ، سارای خانیم

╭•••••••••••••••••••••• ••••••••••╮
╰➤@chgrmn
                                                 #تورکجه_دانیش_ائلنن_باریش
                                                  #تورکجه_یازاق_ائلنن_قالاق
                                                  #کیملیییمیزه_بیرگه_دالاق
╰••••••••••••••••••••••••••••••••╯

👍 2
❤ 1

Post #5203 23 Aug 26, 2026, 15:11 UTC

Forwarded from خوراسان تورکلری‌نین دیل و ادبیاتی

❤ 3

Post #5202 26 Aug 26, 2026, 14:30 UTC

🍎🏃📚✏️

آغاجری ائلی‌نین سوْی کؤکو و تاریخی
✍🏻 دوراق

آغاجری و یا آغاج اَری، کؤکنی اوْغوز توٌرکلرینه دایانان توٌرک‌دیللی بیر ائل‌دیر. بو ائلین آدی "آغاج" و "اَر" (کیشی، آدام) سؤزلریندن دوٌزه‌لیب و تحت الفظی "مئشه آدامی" معناسینی وئریر. بو آد، اوْنلارین موغول ایستیلاسیندان سوْنرا سیحون چایینین اؤتَسیندن کؤچه‌رک آنادولونون مئشه‌لیک بؤلگه‌لرینده مسکونلاشدیقلاری اوٌچون اوْنلارا وئریلمیشدیر. آغاج ایش‌لری ایله مشغول اولدوقلاری اوٌچون اونلارا "تاختاچی / نجار" دا دئییلمیش‌دیر.
تاریخ بوْیونجا ماجراپرست و دؤیوشکن بیر طایفا کیمی تانینان آغاجری‌لر، آنادوْلودا سلجوقلار ایله مغول‌لارلا ساواشمیش و نهایتده باسغیلارا معروض قالاراق بیر قیسمی ایندیکی سوریه‌یه کؤچموشدورلر.
سوْنرالار، قاراقوْیونلو دؤولتی‌نین یارانماسی ایله اوْنلارلا یاخین علاقه‌لر قورموشلار. قاراقوْیونلو حؤکمداری «قارا یوسف»-ون آذربایجانی فتح ائتمه‌سیندن سوْنرا، آغاجری طایفالاری‌نین بیر بؤلومو اوْنونلا بیرلیکده ایرانا گلمیش‌دیر. بو دؤورده، حسن‌بیگ و حسین‌بیگ کیمی بیر سیرا تانینمیش آغاجری امیری قاراقوْیونلو اوْردوسوندا خیدمت ائدیردی.
ایرانین بوگوٌنکو بهبهان و کهگیلویه بؤلگه‌لرینده یاشایان آغاجری‌لرین، همین قاراقوْیونلولار دؤورونده ایرانا کؤچن آغاجری‌لرین تؤره‌مه‌لری اوْلدوغو دوٌشونولور. قاراقوْیونلولارین سوقوطوندان سوْنرا دا آغاجری‌لر اؤز مؤوجودیت‌لرینی قوْروموش و صفوی‌لر دؤورونده و اوْندان سوْنرا دا ایرانین جنوب-غرب بؤلگه‌لرینده اؤنملی بیر گوٌج اوْلاراق قالمیشلار. بو گوٌن آغاجری آدی ایراندا بیر چوخ کند و بؤلگه آدی اوْلاراق مؤوجوددور کی بو دا همین طایفانین تاریخی میراثینا دلالت ائدیر. اؤرنک اوْلاراق، خوزیستان اوستانیندا یئرلشن و نفت صنایع‌سی ایله تانینان آغاجری شهری‌نین آدی دا بو تاریخی ائلین یادگاری‌دیر. تانینمیش جامعه‌شناس هاشمی آقاجری ده همین ائلدن‌دیر.
بو ائل افشار، بیگدیلی، جغتایی، قره‌باغی و گشتتیل کیمی چئشیدلی تیره‌لره بؤلونور کی بو دا اوْنون دیگر اوْغوز طایفالاری ایله درین تاریخی باغلارینی گؤستریر. گوٌنوموزده آغاجری ائلی‌نین بیر قیسمی ایراندا یاشاسا دا، اوْنلارین تؤره‌مه‌لریندن اوْلان و شیعه مذهبینه اینانان قوروپلار تورکیه‌نین ده فرقلی یئرلرینده مؤوجوددورلار.

اساس تاریخی قایناقلار:

کتاب دیار بکریه (ابوبکر طهرانی): بو کیتاب قاراقوْیونلولار دؤورونون ان اؤنملی قایناغی‌دیر. آغاجری امیرلری‌نین (حسن‌بیگ، حسین‌بیگ و...) آدلارینی و او دؤورده‌کی فعالیت‌لرینی ثبت ائتمیش‌دیر.

جامع‌التواریخ (رشیدالدین فضل‌الله همدانی): توٌرک و مغول طایفالاری‌نین کؤکنی، او جومله‌دن اوغوز بویلاری حاققیندا اساس معلوماتلاری احتیوا ائدیر.

فارسنامه ناصری (میرزا حسن فسایی): قاجار دؤورونده ایرانین جنوب بؤلگه‌لرینده، خصوصاً فارس و کهگیلویه ایالت‌لرینده یاشایان ائللر و طایفالار حاققیندا چوخ دَیَرلی معلوماتلار وئریر. آغاجری‌لرین تیره‌لری و یاشادیقلاری یئرلر بو کیتابدا قئید اولونوبدور.
معاصر آراشدیرمالار:

Faruk Sümer, "Oğuzlar (Türkmenler)", "Karakoyunlular", "Ağaçeriler": تورک تاریخچی‌سی پروفسور فاروق سومرین اثرلری اوغوزلار و آغاجری‌لر حاققیندا ان قاپساملی و دقیق آراشدیرمالاردان ساییلیر. متن‌ده‌کی بیر چوخ بیلگی اونون تحقیق‌لری‌نین نتیجه‌سی‌دیر.

خوزستان و کهگیلویه و ممسنی (احمد اقتداری): ایرانین بو بؤلگه‌لری‌نین تاریخی جوغرافیاسی و ائل‌لری حاققیندا یازیلمیش بو اثر، آغاجری شهری و طایفاسی آراسینداکی علاقه‌نی و اونلارین بؤلگه‌ده‌کی ایزلرینی آراشدیریر.

╭•••••••••••••••••••••• ••••••••••╮
╰➤@chgrmn
                                                 #تورکجه_دانیش_ائلنن_باریش
                                                  #تورکجه_یازاق_ائلنن_قالاق
                                                  #کیملیییمیزه_بیرگه_دالاق
╰••••••••••••••••••••••••••••••••╯

❤ 2

Post #5201 22 Aug 26, 2026, 12:13 UTC

Forwarded from عمران تورکجه

🌹🌹🌹

👈انگلیسی :
Hobbit house
Hobbit home
(Hobbit hole)

👈 تورکی :
Hobbit evi

👈 فارسی :

خانه هابیت

🌹🌹🌹

Hobbit:

هابیت موجودی خیالی، انسان‌نما و کوچک‌جثه است که توسط نویسنده ای ( جی. آر. آر. تالکین J. R. R. Tolkien)خلق شده است.
https://www.instagram.com/reel/Db5iOssCfjj/?igsi=MXY4ODBwNW5ucjho

@ucan39

Post #5200 29 Aug 26, 2026, 10:00 UTC

🍎🏃📚✏️

بالیق دیلی یئیَن بیت :

بوغوم آیاقلیلاردان اوْلان « بالیق دیلی یئیَن بیت»

سوْلونقاچ(آبشش) یوْلو ایله بالیغین بوْغازینا گیریب

و بالیغین دیلینه یاپیشان بیر انگل. ائرکک بیتلر

سوْلونقاچین یای(کمان)لارینا و دیشی بیتلر دیله یاپیشیرلار.

گئتدیکجه بالیغین دیلی یئییلیر و دیل دوٌشور.

اوْندان سوْنرا بو بیت بالیغین دیلی اوْلور.

دیشیلر ۸ تا ۲۹ میلی‌متر اوزونلوغوندا

ائرککلر ۷٫۵ نان ۱۵ میلیمئتیره قدر اوزونلوقلاری واردیر.

فا : شپش زبانخوار.

لاتین : Cymothoa exigua

╭•••••••••••••••••••••• ••••••••••╮
╰➤@chgrmn
                                                 #تورکجه_دانیش_ائلنن_باریش
                                                  #تورکجه_یازاق_ائلنن_قالاق
                                                  #کیملیییمیزه_بیرگه_دالاق
╰••••••••••••••••••••••••••••••••╯

Post #5199 30 Aug 26, 2026, 08:17 UTC

Forwarded from مریم محمدنژاد

❤ 1

Post #5198 30 Aug 26, 2026, 07:53 UTC

🍎🏃📚✏️

آداسوغانی :

آد. اوت. سوغان دیبلی، اوزون و ائنلی یارپاقلی،

۱ مئتیر اوجالغی، سوسوزلوغا دایاناغی اوْلان،

سوْغانی درمان اوٌچون ایشک گتیرن، اوٌرهگ گوٌجلندیرن و خیلط گتیرن، سوْلونوم(تنفس) سایرولوغونا فایدالی اوْلان بیتکی .

ت.ت. : Ada soğanı.

فا : دریمیاماریتیما. پیاز عنصل.

لاتین آدی : drimia maritima. یوخسا Scilla maritima.

╭•••••••••••••••••••••• ••••••••••╮
╰➤@chgrmn
                                                 #تورکجه_دانیش_ائلنن_باریش
                                                  #تورکجه_یازاق_ائلنن_قالاق
                                                  #کیملیییمیزه_بیرگه_دالاق
╰••••••••••••••••••••••••••••••••╯

❤ 1

Post #5197 23 Aug 26, 2026, 03:34 UTC

🍎🏃📚✏️

61-جى درس
تایلیقلار (3)
1. شخص تایلیقلاری
ب) قاييديش شخص تایلیقلاری: ديليميزده ائله تایلیقلار ده واردير كى, اونلارين مضمونو شخصين اؤزونه قاييدير. بونلارا قاييديش تایلیقلاری دئييلير. بو تایلیقلار ايكى جوردور:
الف) "اؤز" سؤزو ايله نيسبت اکلرينده عمله گلنلر كى بونلاردير: اؤزوم, اؤزون اؤزو, اؤزوموز, اؤزونوز (اؤزوز), اؤزلرى.
بونلارين هر بيريسى ايسيم كيمى حاللانار: اؤزوم, اؤزومون, اؤزومه, اؤزومو, اؤزومده, اؤزومدن.
بو عوضليكلر عادتا شخص عوضليكلريله بيرليكده ايشلنر: من اؤزوم, سن اؤزون, او اؤزو, بيز اؤزوموز, سيز اؤزونوز, اونلار اؤزلرى.
بو قاييديش شخص تایلیقلاری ايسيملر كيمى حاللانير:
*آدليق حال: اؤزوم, اؤزون, اؤزو, اؤزوموز, اؤزونوز, اؤزلرى.
*يييه ليك حال: اؤزومون, اؤزووون, اؤزونون, اؤزوموزون, اؤزونوزون (اؤزوزون), اؤزلرينين.
*يؤنلوك حال: اؤزومه, اؤزووه, اؤزونه, اؤزوموزه, اؤزونوزه, اؤزلرينه.
*تأثيرليك حال: اؤزومو, اؤزووو, اؤزونو, اؤزوموزو, اؤزونوزو, اؤزلرينى.
*يئرليك حال: اؤزومده, اؤزونده, اؤزونده, اؤزوموزده, اؤزونوزده, اؤزلرينده.
*چيخيشليق حال: اؤزومدن, اؤزوندن, اؤزوندن, اؤزوموزدن, اؤزونوزدن, اؤزلريندن.
بعضا قاييديش شخص اؤزلرى اساس شخص عوضليكلريله بيرليكده ايشلنر و جومله نين مركب تامامليغى اوْلار. بو حالدا شخص تایلیغی يييه ليك حالدا, "اؤز" قاييديش عوضليگى ايسه نيسبت شكيلچيسى آليب, سوْنرا آدليق حالدان باشقا اوْبيرى حاللارين بيرينده اوْلار: او بو سؤزو منيم اؤزومه دئدى.
بعضا "اؤز" قاييديش عوضليگى نيسبت شكيلچيسى "اؤزو" و "ده" باغلاييجى سيله مركب تابعلى جومله لرده باغلاييجى اولور. بو حالدا بو عوضليك شخص بيلديرمز:
بوردان چيخ گئت, اؤزو ده هميشه ليك گئت.
بو تایلیقلار آدليق حالدا ايشلننده جومله نين مبتداسى اولور: سن اؤزون دانيش. آنجاق باشقا حاللاردا تامامليق و خبر اولور: او منيم اؤزومه دئدى. كيتاب اؤزوموندور.
بو قاييديش شخص تایلیقلاری يييه ليك و يئرليك حالدا "كى" شكيلچيلريله ده ايشله نيب عئينى معنانى وئرر: منيم اؤزومونكو, سيزين اؤزونوزونكو, منيم اؤزومده كى, ...
بو حالدا بو تایلیق هم جمع, هم ده حال علامتى قبول ائدر: منيم اؤزومونكوندن, ...

╭•••••••••••••••••••••• ••••••••••╮
╰➤@chgrmn
                                                 #تورکجه_دانیش_ائلنن_باریش
                                                  #تورکجه_یازاق_ائلنن_قالاق
                                                  #کیملیییمیزه_بیرگه_دالاق
╰••••••••••••••••••••••••••••••••╯

❤ 1

Post #5196 25 Aug 25, 2026, 16:17 UTC

🍎🏃📚✏️

60-جى درس
تایلیقلار (2)
1. شخص تایلیقلاری
ب) ييه ليك شخص تایلیقلاری: بو تایلیقلار بير شئيه ماليك ليك و يييه ليگی بیلدیریر. بو تایلیقلار اساس شخص تایلیقلارینا شخصه گؤره, يييه ليك حال اکلرى آرتيرماقلا دوٌزه لر: منيم, سنين, اوْنون, بيزيم, سيزين, اوْنلارين. بو تایلیقلار حاللانا بيلمز و اوْنلاردان سوْنرا حتما بير ايسيم گلر: منيم ايشيم, اوْنلارين وظيفه سى, سنين شخصيتين.
بو تایلیقلارين ايكينجى نوْعو دا واردير كى, يوخاريداكى ايكينجى نوْعا "كو-كى" اکلرى آرتيرماقلا دوٌزه لر: منيمكى, بيزيمكى, سيزينكى, اوْنلارينكى, سنينكى, اوْنونكو, ...
بو تایلیقلار حاللانا بيلر, هم ده جمع علامتى آليب, سوْنرا حاللانا بيلر.
بو خصوصيتلرى آشاغيدا گؤرمك اولار:
*آدليق حال (شئى تك): منيمكى, سنينكى, اوْنونكو, بيزيمكى, سيزينكى, اوْنلارينكى.
*آدليق حال (شئى جمع): منيمكيلر, سنينكيلر, اوْنونكولار, بيزيمكيلر, سيزينكيلر, اوْنلارينكيلار.
*يييه ليك حال (شئى تك): منيمكينين, سنينكينين, اوْنونكونون, بيزيمكينين, سيزينكىنين, اوْنلارينكىنين.
*يييه ليك حال (شئى جمع): منيمكيلرين, سنينكيلرين, اوْنونكولارين, بيزيم كيلرين, سيزينكيلرين, اوْنلارينكيلارين.
*يؤنلوك حال (شئى تك): منيمكينه, سنينكىنه, اوْنونكونا, بيزيمكىنه, سيزينكىنه, اونلارينكىنا.
*يؤنلوك حال (شئى جمع): منيمكيلره, سنينكيلره, اونونكولارا, بيزيمكيلره, سيزينكيلره, اونلارينكيلارا.
*تأثيرليك حال (شئى تك): منيمكينى, سنينكينى, اوْنونكونو, بيزيمكينى, سيزينكينى, اوْنلارين كينى.
*تأثيرليك حال (شئى جمع): منيمكيلرى, سنينكيلرى, اوْنونكولارى, بيزيمكيلرى, سيزينكيلرى, اوْنلارينكيلارى.
*يئرليك حال (شئى تك): منيمكينده, سنينكينده, اوْنونكوندا, بيزيمكينده, سيزينكينده, اوْنلارينكيندا.
*يئرليك حال (شئى جمع): منيمكيلرده, سنينكيلرده, اوْنونكولاردا, بيزيمكيلرده, سيزينكيلرده, اوْنلارينكيلاردا.
*چيخيشليق حال (شئى تك): منيمكيندن, سنينكىندن, اوْنونكوندان, بيزيمكيندن, سيزينكىندن, اونلارينكىندان.
*چيخيشليق حال (شئى جمع): منيمكيلردن, سنينكيلردن, اوْنونكولاردان, بيزيمكيلردن, سيزين كيلردن, اوْنلارينكيلاردان.
بو اکلرله ايشلنن يييه ليك شخص تایلیقلاريندان سوْنرا ايسيم ايشلنمز.
"كى" شكيلچيسى ايسيملرين "فقط يييه ليك و يئرليك" حاللارينا دا قوْشولوب حاللانار: عسگرينكى, عسگرلرينكى, عسگرينكيندن, عسگرلرينكيلرده, ...

╭•••••••••••••••••••••• ••••••••••╮
╰➤@chgrmn
                                                 #تورکجه_دانیش_ائلنن_باریش
                                                  #تورکجه_یازاق_ائلنن_قالاق
                                                  #کیملیییمیزه_بیرگه_دالاق
╰••••••••••••••••••••••••••••••••╯