Беларускі інстытут публічнай гісторыі

У цэнтры Якуцка адкрылі помнік расійскім салдатам, якія загінулі падчас вайны супраць Украіны. Раней там месціўся помнік прысвечаны сасланым на Сібір.

Гаворка пра шыльды з імёнамі навукоўцаў і даследчыкаў, якія былі сасланыя ў Якуцію і пасля зрабілі вялікі ўнёсак у вывучэнне мовы і культуры якуцкага народа - Вацлава Серашэўскага, Эдварда Пякарскага, Яна Чэрскага і Аляксандра Чаканоўскага.

Ян Чэрскі – шляхціц з былога ВКЛ і ўдзельнік паўстання 1863-64 гг., за што быў сасланы. Геолаг і географ, вядомы даследчык Сібіры.

Эдвард Пякарскі – таксама шляхціц з былой гістарычнай Літвы, які таксама трапіў на ссылку за вызвольную антырасійскую дзейнасць. Аўтар 13-томнага Слоўніка якуцкай мовы і прац пра якутаў ды іх край.

Па слядах Канстанціна Астрожскага: мемарыяльная экскурсія ў Вільні

12 верасня ў Вільні адбудзецца мемарыяльная экскурсія, прысвечаная гадавіне перамогі ў Бітве пад Воршай 8 верасня 1514 года і яе галоўнаму герою — вялікаму гетману ВКЛ Канстанціну Астрожскаму.

Удзельнікі пройдуць шляхам трыумфальнага ўезду ў Вільню войска пераможцаў на чале з Астрожскім і вялікім князем літоўскім Жыгімонтам Старым. Пасля перамогі пад Воршай па гэтым маршруце ў горад урачыста ўвозілі палонных, захопленыя сцягі, зброю і іншыя трафеі.

Маршрут пройдзе і праз Базыльянскія муры, дзе знаходзіцца памятная шыльда Канстанціну Астрожскаму. Там удзельнікі запаляць знічы.

📅 12 верасня, субота
🕥 10:30
📍 Збор каля Вострай Брамы, Вільня

Экскурсія за ахвяраваньні. Арганізатары раяць узяць з сабой знічы.
🔗 Рэгістрацыя праз Google-форму або ў асабістых паведамленнях: @liusterkavilnia

Памёр Генадзь Шэпелеў. Яго называлі вартавым Крапівеньскага поля

Памёр аршанскі актывіст Генадзь Шэпелеў, яму было 70. Як паведамілі ягоныя сябры, у пачатку верасня ў Генадзя пачаліся праблемы з ціскам, ён трапіў у шпіталь. Праз колькі дзён ягоны стан пагоршыўся, ад 8 верасня Шэпелеў быў у коме.

У гэтым ёсць трагічны сімвалізм, бо Генадзь Шэпелеў многія гады даглядаў за Крапівеньскім полем, дзе 8 верасня 1514 года адбылася легендарная Аршанская бітва. Менавіта ён ладзіў там бардаўскі фэст, прысвечаны гістарычнай падзеі.

Развітацца з Генадзем Шэпелевым можна будзе ў суботу, 12 верасня, з 13:00 па 14.00, па адрасе: Ворша, вул. Астроўскага 18А, рытуальная зала.

Колькі год таму «Салідарнасць» запісала са спадаром Генадзем гутарку на тым самым полі. Кампанію нам тады склаў мастак Алесь Пушкін. Прапануем архіўную публікацыю вашай увазе.

Чытайце на сайце

Без VPN

На Палтаўшчыне знайшлі дэнарый Вітаўта і ўпрыгажэнні як на ранніх хрысціянскіх могільніках Кернава і Вільні

Падчас раскопак Глінскага археалагічнага комплексу ва Украіне даследчыкі выявілі дэнарый вялікага князя Вітаўта і жаночыя ўпрыгажэнні, ідэнтычныя знаходкам з ранніх хрысціянскіх могільнікаў Кернава і Вільні.

https://nashaniva.com/404310

Без VPN — https://storage.googleapis.com/nashaniva-by/read.html?page=/404310

У кафедральным саборы Вільні будуць шукаць парэшткі князя Вітаўта. У сценах і сутарэннях храма навукоўцы выявілі больш за 20 недаследаваных месцаў.

Іх плануюць даследаваць метадам мінімальнай інтэрвенцыі: https://euroradio.fm/u-kafedralnym-sabory-vilni-buduc-shukac-pareshtki-knyazya-vitauta

Спасылка, якая адкрыецца без VPN

🔍Манеты-барацінкі знайшлі на тэрыторыі руін кляштара бернардынак у Брэсце

У Брэсце падчас кансервацыі руін кляштара бернардынак сабраны масіў каштоўных гістарычных артэфактаў.

Руіны кляштара бернардынак знаходзяцца на тэрыторыі Валынскага ўмацавання Брэсцкай крэпасці. Рэстаўратары з канца вясны займаюцца кансервацыяй руін. Праект, у прыватнасці, мяркуе ўзмацненне перакрыццяў і падмурка, рэстаўрацыю сцен і падлогі. Падчас археалагічных прац было сабрана шмат матэрыялу, звязанага з сярэднявечнай гісторыяй Брэста, а таксама з гісторыяй Новага часу.

Працяг па спасылцы. 📌 Па гэтай спасылцы адкрыецца без VPN.

📌 Пра шматкультурную спадчыну віленскага Старога горада, праекты па захаванні і аднаўленні спадчыны Вільні і пра беларускі след у ёй вялася размова падчас Тыдня беларускай культуры ў Віленскім беларускім музей імя Івана Луцкевіча.

🔻 Сустрэча з двума дацэнтамі і экспертамі ў галіне культурнай спадчыны Сцяпанам Стурэйкам і Юозапас Блажунас адбылася 9 верасня.

https://racyja.com/by/kultura/pra-smatkulturnuju-spadcynu-vilni/

«Калі будзе шмат такіх сямейных дрэваў, можна будзе нават убачыць, адкуль паходзяць людзі, якія называюць сябе беларусамі»

Беларуска распавяла «Салідарнасці», што даў ёй пошук каранёў і якія сямейныя гісторыі ёй асабліва запомніліся.

Чытайце на сайце

Без VPN

Мінскі Нюрнберг: 140 тысяч менчукоў на пакаранні нацысцкіх злачынцаў

Чарговы выпуск «Загляне Сонца» прысвечаны Мінскаму судоваму працэсу 1946 года над нацысцкімі вайскоўцамі і іх саўдзельнікамі, датычнымі да масавых забойстваў на тэрыторыі Беларусі.

У выпуску — сведчанні пра злачынствы ў Трасцянцы, Азарычах і іншых месцах, выкарыстанне мірных жыхароў як «жывога шчыта» пад Магілёвам і паказанні падсудных, якія прызнаваліся ў забойствах дзяцей.

14 асуджаных да смерці павесілі публічна на Мінскім іпадроме. За пакараннем назіралі, паводле савецкіх звестак, каля 140 тысяч чалавек. Асобна аўтары распавядаюць, чаму была абраная менавіта шыбеніца і як адзін з удзельнікаў знішчэння Хатыні здолеў пасля вайны яшчэ дзесяцігоддзі жыць пад выглядам ветэрана.

▶️ Глядзець выпуск: https://youtu.be/Ooacoz9X9Uk

«Бяспечны канон» і забыты Майсей Сяднёў

Да Дня беларускага пісьменства ў Касцюковічах з’явіўся мурал з выявамі трох пісьменнікаў, звязаных з Магілёўшчынай, — Аркадзя Куляшова, Івана Чыгрынава і Алеся Пісьмянкова.

Падзею для Беларускага Радыё Рацыя пракаментаваў сакратар Міжнароднага саюза беларускіх пісьменнікаў Ціхан Чарнякевіч станоўча ацэньвае сам факт з’яўлення мурала: магчыма, ён падштурхне кагосьці зацікавіцца гэтымі аўтарамі і ўзяць у рукі іх кнігі. Але адначасова звяртае ўвагу на межы такога «бяспечнага канону».

З Касцюковіцкага раёна паходзіць і Майсей Сяднёў — паэт, які прайшоў сталінскія лагеры, падчас вайны апынуўся на Захадзе і стаў адной з прыкметных постацяў беларускай эміграцыйнай літаратуры. Аднак у афіцыйных культурных мерапрыемствах на радзіме яго імя амаль не гучыць.

Чарнякевіч таксама нагадвае, што святочныя муралы не вырашаюць больш сістэмнай праблемы — скарачэння літаратурнай і кніжнай інфраструктуры ў Беларусі.

💍 Першы вядомы запіс назвы «Гомель»? Доказ знайшоўся на таямнічым залатым пярсцёнку 1565 года

У Варшаве захоўваецца залаты сыгнет з датай 1565 год, на якім польскі сфрагіст Адам Хмель у 1901 годзе прачытаў «з Гомеля». Калі ягоная расшыфроўка правільная, пярсцёнак больш чым на 70 гадоў апярэджвае першыя вядомыя дакументальныя звесткі пра габрэйскую грамаду ў ваколіцах Гомеля, піша «Штодзень».

🧐 А яшчэ ён можа захоўваць найранейшую вядомую фіксацыю сучаснай формы назвы «Гомель» — на 31 год раней за вядомую арыгінальную кірылічную крыніцу.

Працяг па спасылцы. 📌 Па гэтай спасылцы адкрыецца без VPN.

Паштоўка, прысвечаная Цётцы

📌 Нацыянальная бібліятэка Беларусі выпусціла паштоўку, прысвечаную беларускай пісьменніцы і асветніцы пачатку ХХ стагоддзя Цётцы (Алаізе Пашкевіч, 1876-1916).

🔺 Паштоўка прымеркавана да 150-годдзя пісьменніцы. У аснову лёг партрэт Цёткі мастака Юрыя Растоўцава.

Больш на: https://racyja.com/by/kultura/pastouka-prysvecanaja-cetcy/

Пасля таталітарызму: музей, памяць і беларуская перспектыва

8–9 кастрычніка 2026 г. у Варшаве Музей Вольнай Беларусі правядзе міжнародную навукова-практычную канферэнцыю пра музейныя практыкі працы з цяжкай гістарычнай спадчынай.

Як музеі працуюць з памяццю пра рэпрэсіі, дзяржаўны гвалт і супраціў? Як змяняюцца музейныя наратывы пасля палітычных пераломаў? Які досвед Польшчы, краін Балтыі, Украіны, Германіі і іншых краін Цэнтральнай і Усходняй Еўропы можа быць карысны для Беларусі?

Да ўдзелу запрашаюцца музейшчыкі, гісторыкі, даследчыкі памяці, культуролагі, архівісты, куратары і іншыя спецыялісты.

📍 Варшава, Музей Вольнай Беларусі, ul. Foksal 11/1
📅 8–9 кастрычніка
🌐 Мовы: беларуская, польская, англійская
📝 Дэдлайн: 27 верасня

Заяўкі запаўняйце тут, альбо дасылайце на: freebelarusmuseum@gmail.com
Арганізатары могуць пакрыць праезд і пражыванне абмежаванай колькасці ўдзельнікаў.

🧱 У Міры адновяць палац князёў Святаполк-Мірскіх, а таксама — англійскі парк

На працягу трох гадоў пры ўдзеле археолагаў з Інстытута гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук ішлі раскопкі на тэрыторыі былога палаца князёў Святаполк-Мірскіх, які быў спалены ў 1917 годзе, а канчаткова разбураны ў гады Вялікай Айчыннай вайны. Цяпер у планах — яго аднаўленне, піша reform.news.

Былі распрацаваны чатыры чаргі развіцця замкавага комплексу ў Міры. Першая — аднаўленне самога замка.

Другая чарга — гэта аднаўленне італьянскага парку, якое праводзіцца за ўласныя пазабюджэтныя сродкі замка.

Падрабязней. 📌Па гэтай спасылцы адкрыецца без VPN.