ادب‌آموز | دکتر رضا خبازها

صحبتم در نشست روز شعر و ادب فارسی

عنوان سخنم این بود:
پرسونا و شخصیت شعری شهریار: خوانش ساختارگرایانهٔ غزل «تو بمان و دگران».
البته بعدش به غزل «گوهرفروش» (یار و همسر نگرفتم) هم نگاهی کردیم.

از آغاز غزل ضبط شده است. قبلش فقط از استادان تشکر کردم که واقعاً خوب به جنبه‌هایی از شعر و زندگی و جهت‌گیری سیاسی شهریار پرداختند و حالا می‌توانم به نقد ساختارگرایانه و زیبایی‌شناسی این غزل‌ها و پرسونای او بپردازم. 
دربارهٔ نقد ساختارگرایانه هم گفتم: در نقد ساختارگرا که صورت تکامل‌یافتهٔ نقد فرمالیستی بود، بر درستی زبان و زیبایی فرم متن و روابط اجزا و همهٔ معنی‌های محتمل آن تمرکز شد، اما پیش از آنها بیشتر به زندگی‌نامه و زمانهٔ گوینده پرداخته می‌شد. حالا قصد داریم اول به معنی و زیبایی‌ها و ارتباطات اجزای متن بپردازیم و بعد ببینیم چه پرسونایی می‌سازد و به زندگی‌ واقعی‌اش هم اشاره می‌کنیم تا مطمئن شویم سخنانش با زندگی‌اش در ارتباط است یا متأثر از سنت ادبی است.
انسجام عالی هریک از این دو شعر نشان می‌داد از عاطفه و تجربه‌های زیستهٔ شاعر مایه گرفته‌اند.

فایل را کم‌حجم کردم و سرعتش را بیست درصد بیشتر کردم.

@adabamooz_com

عنوان این نشست را تازه فهمیدم.
موضوعی که من برای سخنرانی‌ام به مؤسسه دادم این است:
پرسونا و شخصیت شعری شهریار: خوانش ساختارگرایانهٔ غزل «تو بمان و دگران»


این غزل هم شاهکار علم معانی است و هم موسیقی و ایهام در آن مثل شعر حافظ و بهترین غزل‌های شهریار پررنگ است. انسجام قابل‌توجهی هم دارد. با زندگی شهریار هم ارتباط محکمی دارد، مثل همهٔ اشعارش. حالا آن را چنان‌که باید خواهیم خواند.
گمانم ساعت هفت به بعد نوبت صحبت به من برسد.

@adabamooz_com

موسسه تاریخ و فرهنگ دیار کهن به مناسبت روز ملی شعر و ادب فارسی و‌بزرگداشت استاد شهریار برگزار می‌کند:

«از حیدربابا تا خراسان؛ شعر فارسی به مثابه سرمایه هویتی و ابزار دیپلماسی فرهنگی»

سخنرانان:

🔸پروفسور نعمت ییلدریم
استاد و مدیر گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آتاتورک

🔸 دکتر محبوب طالعی
عضو هیات علمی گروه زبان و ادبیات ترکی دانشگاه تبریز

🔸دکتر جواد رنجبر درخشیلر
شاهنامه پژوه و دانش آموخته علوم سیاسی

🔸دکتر رضا خبازها
پژوهشگر و مدرس ادبیات فارسی

زمان: جمعه ۲۷ شهریور ماه ۱۴۰۵
ساعت: ۱۸:۰۰ به وقت تهران

لینک ورود به نشست :
https://www.skyroom.online/ch/khanahouse/kohan

───@diyarekohan───

نیمهٔ دوم سخنان دکتر رضا خبازها دربارهٔ سبک وحشی: وحشی بافقی در میان پیروی از سنت ادبی و بهره‌گیری از امکانات زبان گفتاری برای بیان تجربه‌های روزمرهٔ عشق زمینی، اشاره‌ای به تفاوت سبک وحشی در قالب‌های گوناگون، اشاره‌ای به معرفی وحشی از معشوقش در اشعار و نامه‌اش به مناسب انتشار کتاب شرح پریشانی

@adabamooz_com

- نیمهٔ دوم سخنان دکتر میرجلال‌الدین کزازی دربارهٔ ایران و سبک سپاهانی و وحشی بافقی
- نیمهٔ نخست سخنان دکتر رضا خبازها دربارهٔ سبک وحشی: وحشی بافقی در میان پیروی از سنت ادبی و بهره‌گیری از امکانات زبان گفتاری برای بیان تجربه‌های روزمرهٔ عشق زمینی، و اشاره‌ای به تفاوت سبک وحشی در قالب‌های گوناگون

@adabamooz_com

نیمهٔ دوم سخنان دکتر رضا خبازها دربارهٔ سبک وحشی: وحشی بافقی در میان پیروی از سنت ادبی و بهره‌گیری از امکانات زبان گفتاری برای بیان تجربه‌های روزمرهٔ عشق زمینی، اشاره‌ای به تفاوت سبک وحشی در قالب‌های گوناگون، اشاره‌ای به معرفی وحشی از معشوقش در اشعار و نامه‌اش به مناسب انتشار کتاب شرح پریشانی

@adabamooz_com

- نیمهٔ دوم سخنان دکتر میرجلال‌الدین کزازی دربارهٔ ایران و سبک سپاهانی و وحشی بافقی
- نیمهٔ نخست سخنان دکتر رضا خبازها دربارهٔ سبک وحشی: وحشی بافقی در میان پیروی از سنت ادبی و بهره‌گیری از امکانات زبان گفتاری برای بیان تجربه‌های روزمرهٔ عشق زمینی، و اشاره‌ای به تفاوت سبک وحشی در قالب‌های گوناگون

@adabamooz_com

نشر فروهر که مراسم رونمایی از رمان تاریخی شرح پریشانی را دربارهٔ وحشی بافقی برگزار کرد فیلم سخنرانی‌های آن مراسم را در برگهٔ اینستاگرام خود به اشتراک گذاشته است.
در آن مراسم، دکتر خبازها بعد از استاد دکتر میرجلال‌الدین کزازی صحبت کردند. خلاصه دو بخشی را که به سخنرانی دکتر کزازی و ایشان مربوط است در حدی که خیلی بی‌کیفیت نشود کم‌حجم کردیم و تقدیم حضورتان می‌کنیم. نیمهٔ اول سخنان دکتر کزازی مربوط به ارزش ایران و ایران‌دوستی بود و می‌توانید در همان صفحهٔ اینستاگرام بشنوید:

@adabamooz_com

https://www.instagram.com/reel/Dc4C_EuIFPE/?stkn=MTJtcTQ1bDlrZDNoOQ==

فیلم کامل مراسم رونمایی از کتاب "شرح پریشانی" و سخنرانی‌ها را در کانال اینستاگرام ببینید.

از کانال خبری هم‌میهن

حسین مرعشی، دبیرکل حزب کارگزاران:

چین سفر قالیباف به چین (و گسترش روابط تهران-پکن) را مشروط به موارد زیر کرده است:

۱- باز کردن تنگه توسط ایران
۲- دریافت نکردن هیچ‌گونه عوارضی
۳- پایان دادن به اختلافات خود با عربستان
۴- پایان دادن به اختلافات خود با آمریکا!

https://t.me/hammihanonline


از افکار من

نوشته است «باز کردن تنگه توسط ایران»!

قبلاً می‌گفتند «باز شدن تنگه توسط ایران». صد رحمت به بی‌سوادهای قبلی! قبلاً اشکال منطقی این گرته‌برداری‌ها فقط این بود که در فارسی، وقتی کنندهٔ کار معلوم است، نیازی نداریم بگوییم کار به‌واسطه و به‌وسیلهٔ او انجام شده است.

اما حالا در مغز این خبرنویس، چین از ایران خواسته است به‌واسطه و به‌وسیلهٔ خودش که ایران است تنگهٔ هرمز را باز کند!
شوخی می‌کنم. نمی‌داند چه گفته است. نمی‌داند معنی دقیق نوشته‌اش این است.

خب بدون تکلف و مثل آدم بگو «باز کردن تنگه»،* اگر بلایی سرت آمد، با من!


* در انگلیسی می‌گویند: چین اجازهٔ فلان را مشروط به این موارد کرده است: باز شدن تنگه** توسط ایران و...
در فارسی می‌گوییم: چین برای ایران این شرط‌ها را گذاشته است تا اجازهٔ فلان را بدهد: «باز کردن تنگه» یا اصلاً «نبستن تنگه» (چون خود ایران (جمهوری اسلامی) مانع شده است) یا «رفع موانع رفت‌وآمد از تنگه» (چون می‌گویند مین هم گذاشته‌اند).
اصلاً می‌نویسیم «ایران تنگه را باز کند». هیچ اشکالی ندارد این موارد پیاپی که فهرست می‌کنیم یا حتی عنوان هر نوشته‌ای جمله باشد. می‌دانم روزنامه‌نگاران فتوای دیگری را شنیده‌اند، ولی اساساً درست می‌نویسیم که راحت فهمیده می‌شود. اصل این است. فقط اگر عنوان بود، در پایانش نقطه نگذارید و اگر مواردی را برشمردید هم بینشان ویرگول یا نقطه‌ویرگول بگذارید. اگر هم همین‌طور که رایج است موارد را زیر هم بنویسید و هیچ نگذارید، مشکلی برای درک مطلب پیش نمی‌آورد. فقط تکلف و به دردسر انداختن خودمان و دیگران برای نشان دادن سوادمان -که معمولاً کافی نیست- ممنوع! ساده‌نویسی و درست‌نویسی را بر خودتان حرام ندانید!


** مغز ویراستارم اینجا می‌گوید: «بنویس تنگهٔ هرمز. باید مشخص می‌کرد کدام تنگه را می‌گوید.»
مغز بلاغی‌ام جواب می‌دهد: «خب معلوم است که باز کردن تنگهٔ جبل‌الطارق و بقیهٔ تنگه‌ها را از ایران نمی‌خواهند. به قرینهٔ حضوری حذف شده است. تو هم تکلف نکن!»***

*** نمردیم و «پانوشت بر پانوشت» را هم ابداع کردیم؛ حاشیه بر حاشیه!

@adabamooz_com

بی‌سیم بُدم، بر من از این آمد درد/
وز بی‌سیمی بماندم از رویِ تو فرد
دارم مَثَلی به حالِ خویش اندرخورد/
بی‌سیم ز بازار تهی آمد مرد

عنصرالمعالی (قابوس‌نامه، بابِ چهاردهم)

از این شعر معلوم می‌شود که ما ایرانی‌ها قرن‌ها قبل از غربی‌ها بی‌سیم داشته‌ایم. 😄😁

از کانال گزین‌گویه‌ها:
https://t.me/gozinguye04


حالا گفتنی است که جز بی‌سیم، ما «بی‌زر» هم داشته‌ایم که علم روز دنیا هنوز به آن نرسیده است. فقط فونتش را کشف کرده‌اند، اما پیداست که منظور مولانا و دیگران فونت بی‌زر نبوده است:

ای یوسف عیسی‌دم، با زر غم و بی زر غم
پیش آر تو جام جم، والله که تویی سرده

تازه فونت «با زر» را هم هنوز نتوانسته‌اند بسازند!

شرح غزل ۲۹ صائب
دیوانهٔ خموش به عاقل برابر است
از مجموعهٔ رنگین گل - حجم: ۵/۸ مگابایت
#شروح_المپیادی_خبازها 

@adabamooz_com

پرسیده‌اند: آیا «آینهٔ صبوح را ترجمهٔ شبانه کن» مولانا معنا دارد؟

به نظرم یعنی خوردن شراب صبح مانند آینه‌ای است -که حقایق را نشان می‌دهد و حقیقت دل سالک را به خودش می‌نمایاند. آن را شب ترجمه و معنی کن [با شب‌زنده‌داری]. شراب صبحگاهی را شب بنوش یا به هر کاری که شب می‌کنی -شراب شبانگاهی یا دعا یا هرچه- ترجمه کن.

می‌دانید که دکتر شفیعی کدکنی هم، در مقدمهٔ گزیدهٔ غزلیات شمس، دربارهٔ حیرتشان از این مصراع و معنی‌نداشتنش گفته بودند.
من با همان روشی که بقیهٔ ادبیات را معنی می‌کنم این را هم معنی می‌کنم. فقط برای فهمیدن شعر نو واقعی بیشتر به ربط سطرها و بندها و همهٔ ظرفیت‌های کلمات توجه می‌کنم.
البته که «ترجمه کردن آینه» خیلی تازه است و مولوی اینها را با صبوح هم آمیخته و این‌گونه پیچیده‌تر شده است. تضاد شب و صبوح هم غافلگیرکننده‌ترش کرده است.

با اخوان موافقم که پیچیدگی شعر نو و شعر مولوی هم‌خانواده‌ است. برای مولوی هم مهم این است که حرفش را بزند و ساده‌ و تکراری‌اش نمی‌کند که همه بفهمند. هر دو از پیروی سنت ادبی و آن سبک سرایش که شمس قیس توصیه می‌کند سرپیچی کرده‌اند، چون حرف تازه‌شان -که شعر است و عادی نیست- و نگه داشتن شعریتش برایشان اصل است.

@adabamooz_com

آی‌ فُضلای ِ رشید وطواطی!
آی‌ اُدبای ِ شمس قیسی!
شما را به خدا شعر از این که مولانا فرموده است «نو»تر؟

یادداشت مهدی اخوان ثالث بر حاشیه‌ی غزلی از مولانا به هم‌راه طعن و تعریضی بر ادیبان سنتی که فهم ِ جمال‌شناختی‌ و ذوق ِ موسیقایی‌شان در نقد و سنجش شعر، هم‌چنان بر مدار ِ معیارهای ادبی ِ جهان ِ کهن می‌گردد.
از لحن کلام اخوان پیداست که تا چه حد از تخیل شگرف و تصویرسازی غریب و نوآیین مولانا در ابیاتی که دور آن‌ها خط کشیده، حیرت کرده است.

ایرج رضایی

پ. ن: عکس از کتاب «باغ بی‌‌برگی»، یادنامه‌ی #مهدی_اخوان_ثالث، به اهتمام مرتضی کاخی

📚@FarhangDoostan

ده موسیقیِ کُمیک یا فولکلور ایرانی

«راندِوو» در ترانهٔ خیّاط‌باشی واژه‌ایست به زبان فرانسه در مَنِشنِ «زمان و جای دیدار».

https://t.me/mr_moshtaqian