فیلم «نَزا» را، که در جشنواره ونیز امسال مورد توجه و تحسین بسیاری قرار گرفته، هنوز ندیده‌ام! فیلم مستندی است در باب کشتار غیرنظامیان در غزه.

عنوان فیلم اصطلاحی است که در ارتش اسرائیل استفاده می‌شود برای «خسارت جانبی». نزا سرواژه‌ است، از نزق + اَگبی (נזק אגבי). نزق به معنی آسیب، هم‌ریشه‌ عربی ندارد. در کتاب مقدّس آمده. به مثال آنجا که استر خطاب به خشایارشاه می‌گوید که هامان، در دشمنی با قوم یهود، به منافع خود پادشاه هم «آسیب» می‌زند. اگب، در صورت‌های کهن سامی، هم‌ریشه «جنب» است و از این رو اَگبی، با یای صفت‌ساز، معادل جانبی.

فیلم را خواهیم دید منتهی می‌توانیم تصور کنیم که روایت‌گر چیست. بی‌خیالی در باب آسیب جانبی... چون این «جانب» هم در جنب خصم است و همجنس آن و یک هدف محتمل یا بالقوه. اگر، از منظر آن‌ها، یک نیروی متخاصم در مدرسه یا خانه‌ای باشد، مدرسه و خانه را می‌زنند فارغ از غم «آسیب جانبی». اگر همان فرد یا گروه، تعدادی از مردم خود آن‌ها را گروگان بگیرد، یا در میان آن‌ها باشد، می‌زنند؟ نه... این جنب با آن جنب یکی نیست.

در خصوص مدرسه میناب، فارغ از اصل بحث تجاوز، فرض کنیم که راست بگویند که اشتباه شده. توجیه مکرّر جنایت آنجاست که بگویند خطای هوش مصنوعی کلود بوده در تشخیص و تایید هدف! گویی مسئولیت با ابزار است. کیست که نداند هوش مصنوعی تا چه حدّ خطا دارد. چه کسی اجازه و مجوّز داده که هوش‌مصنوعی در مناطق مسکونی ملاک تشخیص حملاتی از این جنس باشد؟ همین را در مناطق و جوامع خودشان می‌کنند؟ قواعد استفاده از هوش مصنوعی در باب خطرات خیلی خیلی کمتر مانند وسایل نقلیه خودران چیست؟ این قدر ساده و بی‌خیال در استفاده از این ابزارها تصمیم می‌گیرند، اگر نگوییم که تست و تمرین می‌کنند، چون آسیب جانبی آنجا اهمّیتی ندارد.

به نزا بازگردیم. مهم این است که فیلم را دو اسرائیلی ساخته‌اند که احتمالا نتوان آن‌ها را به «یهودی‌ستیزی» متّهم کرد. این حرکت‌ها و جنبش‌هایی که در خود اسرائیل شکل می‌گیرد، در مقابل چرخش و جنبش غالب در آن جامعه بسیار ضعیف است منتهی به هر شکل مهم است و دست کم در خارج آن‌‌جا تاثیرگذار است.

پ.ن.
در باب یهودی‌ستیزی.
.
از رعب، قحطی و گرسنگی
.
در باب دو مناظره، مهدی حسن و آلن فنکیِلکروت
.
همچنین: والس با بشیر
.