و محمّد حجاب خداست...

در اصول کافی، در بخش نوادر کتاب توحید، از قول امام محمّد باقر می‌‌خوانیم که «يَقُولُ بِنَا عُبِدَ اللَّهُ وَ بِنَا عُرِفَ اللَّهُ وَ بِنَا وُحِّدَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى وَ مُحَمَّدٌ حِجَابُ اللَّهِ».
(به ما، به واسطه ما، خداوند را پرستش کنند، به ما او را بشناسند و یگانگی او را به جا آورند و محمّد حجاب خداست).

مقصود چه بوده است؟

این معنی که «گنجینهٔ اسرار الهی ماییم» البته غریب نیست، سخن هر ملّت و مذهب است، منتهی این فاصله‌گذاری و اشاره به حجاب و روپوش بودن محمّد البته معمول نیست. به هر شکل، آدمی ابتدا یاد بیت مولانا می‌کند:
گفت که سلطان منم جانِ گلستان منم / حضرت چون من شهی وآنگه یاد فلان؟
و این که
با سبب‌ها از مُسبِّب غافلی / سوی این روپوش‌ها زآن مایلی‌...
یا صورت خفیف‌تر آن که گویی محمّد «خود بهانه است / ماییم به حُسنِ لطف ماییم»
و این همه البته به وجه کبریا می‌آید...

از آن سو هم می‌توان خواند و آن وجه کبریا را به تواضع بازگرداند که آن حجاب از سر نزدیکی به آفتاب است و «غایَةُ القُربِ حِجابُ الاِشْتِباه‌». پس چون «فرط نور اوست رویش را نقاب»، او خود حجاب ماه و آفتاب است، پس باید معبری دیگر جست:
گر از این زوتر مرا مَعْبَر بُدی / این حجاب و پرده‌ام کمتر بُدی‌
یا مگر ابری شود فانیِ راه / تا نگردد او حجابِ روی ماه‌...

یک معنای دیگر هم، شاید با اندکی تکلّف، آن است که مقصود از حجاب، حاجب است، پرده‌دار. ما بر درگاهیم و او در بارگاه. این هم ما را به بیت دیگری می‌برد که مولانا آن را از قول علی می‌آورد:
سایه‌ای‌امْ کدخداام آفتاب / حاجبم منْ نیستم او را حجاب...
یا جای دیگر که می‌گوید آهن دیگ، بین آتش و آب، هم حاجب است و هم حجاب!
حاجبِ آتش بود بی‌واسطه / در دل آتش رود بی‌رابطه
بی‌حجابی آبِ و فرزندان آب / پختگی ز آتش نیابند و خطاب
پس نظرگاه شعاع آن آهن است...
حاجب، گاه این سوی پرده است، گاه آن سو. خود هم حجاب است و هم راهبر. هم واسطه و هم رابطه. هم لیل است و هم سبب راه به لیلی...

و شاید هم اساسا معنای دیگری مقصود بوده. هر چه هست، انصافا روایت شگفتی است، نه در کتب صوفیه، که در یکی از مهمترین کتب شیعه.

پ.ن.
یک،
چنان که آمد، همچو عبارتی در اصول کافی غریب است، واگرنه همین تعبیر در باب خود امامان در کتب دیگر آمده، از جمله: «البرسي في مشارق الأنوار عن طارق بن شهاب عن أمير المؤمنين عليه السلام أنه قال: يا طارق الامام كلمة الله وحجة الله ووجه الله ونور الله وحجاب الله وآية الله يختاره الله ويجعل فيه ما يشاء...»
دو،
همچنین مق با یادداشت «علی و ایلیا» و نسبت و پیوند این دو در اصول کافی.
سه،
قل للیلی طُل، سخن شمس در باب حجاب لیل و لیلی
.