به سال ۵۱۱ پارسیان...

جهد می‌کردم که تاریخ «انجام» کهن‌ترین ترجمه قرآن به لاتین را در نسخه قرن دوازدهم میلادی بیابم، و آنچه دیدم بسیار جالب بود. این ترجمه و نسخه را در یادداشت دیگری معرفی خواهم کرد امّا این نکته حیف است در آن گم شود.

مترجم، پس از آخرین سوره، توضیح مختصری می‌افزاید که این کتاب اعراب است که آن را الکُران می‌نامند و مجموعه‌ای از قطعات و دستورهاست... و بعد تاریخ ترجمه را به چهار تقویم مختلف می‌آورد!

به سال ۱۱۴۳ خداوند (مقصود همان سال مسیحی)
Anno domini millesimo quadringentesimo terti

بعد تاریخ اسکندری که اینجا وارد پیچیدگی ضبط و تبدیل تاریخ مذکور نشوم.
…anno Alexandri

بعد تاریخ هجری را می‌آورد که سال ۵۳۷ است:
anno Alhigere, quingentesimo tricesimo septimo

این تاریخ هم در تبدیل تقویم‌ها دقیق و درست است. جالب آن که دیرتر در حاشیه توضیحی افزوده‌اند که «هجری نام یک سلسله پادشاهی است، پس از مَحُمِد». یعنی همچون عموم تقویم‌ها فرض کرده‌اند که نام پادشاهان دارند، همچون تاریخ اسکندری، یزدگردی، ژولی و غیره.

و در نهایت، آن خطّ آخر در تصویر، می‌گوید به تاریخ ۵۱۱ پارسیان!
anno Persarum quingentesimo undecimo.

اشتباه نشود که سال ۵۱۱ به تاریخ هجری شمسی نیست. تاریخ جلالی و ملک‌شاهی هم نیست. گرچه تقویم جلالی حدود پنجاه سال پیش از این محاسبه و تعیین شده بود امّا هم مبدا متفاوتی داشت و هم اساسا چنین رواجی نداشته است. اگر تقویم امروزی را مبنا بگیریم، این سال معادل ۵۲۱ هجری خورشیدی خواهد بود، با ده سال فاصله با تاریخ مذکور.

سال ۵۱۱ ایرانی به واقع تاریخ یزدگردی است. یعنی از سال تاج‌گذاری یزدگرد سوم. و من قول بیرونی در التفهیم را بیاورم که «پارسیان به روزگار دولت خویش تاریخ به روزگار آن مَلِک داشتندی که میان ایشان بودی. و چون بمُردی تاریخ از آن روزگار کردندی که از پس او نشستی. و چون دولت ایشان بشد، تاریخ از آن سال گرفتند که یزدگرد بن شهریار بن خسرو پرویز به مُلک نشست و او آخرین مَلِک بوده است از خسروان». تاجگذاری یزدگرد به سال ۶۳۲ میلادی بود و اگر این عدد را از همان ۱۱۴۳ کم کنیم به همین ۵۱۱ می‌رسیم که در نسخه می‌بینم.

به هر شکل، بسیار جالب است که در این نسخه کهن قرن دوازدهمی، به زبان لاتین، که در فرانسه و چنان که می‌بینید بر پوست هم نوشته شده، تاریخ ایرانی هم مذکور است.
.
پ.ن.
از آیین ترکان، کهن‌ترین ترجمه قرآن به فرانسه
و
در باب اسامی «للکرآن» و «محمه»
.