از آیین ترکان
مختصری بگویم از «للکران دُ محمه»، یا نخستین ترجمه قرآن به زبان فرانسه توسط آندره دو ریه به سال ۱۶۴۷ میلادی که به واقع اوّلین برگردان قرآن به زبانهای زنده اروپایی (یعنی غیرلاتین) هم بوده است.
آندره دو ریه مترجم گلستان سعدی هم بوده است و من پیشتر اینجا از او نوشتهام.
این ترجمهٔ قرآن دو دیباچه دارد.
«خطاب به خواننده»، پیشگفتار اوّل، بسیار انتقادی است در خصوص پیامبر اسلام و کتاب مسلمانان. در آن عهد، انتشار کتاب بدون حمایت یا تصویب شورای سلطنت یا کلیسا میسّر نبوده و این احتمالا یادداشت کلیسا بوده است.
آنجا به خواننده تحذیر داده که این کتاب مجموعهای التقاطی است که آن را پیامبری مدّعی آن را با بیپروایی بسیار برساخته و عنوان کرده که خدا توسط فرشتهای با او سخن گفته. او خدا را در این متن با ضمیر جمع نامعمولی به سخن در میآورد. بیشترِ خطاب قرآن با بتپرستان مکّه است. کتاب متشکّل از بخشها و سورههاست که عناوین آنها گاه از اولین کلمات سوره گرفته شده و نمایانگر مضمون کلّی آن نیست و تقطیع و ترتیب روشنی از منظر موضوعی دیده نمیشود. کتاب را پراکنده، مشوّش و با تکرارهای زیاد خواهید یافت. توضیح مفسّران قرآن محلّ توجّه و تامّل جدّی نیست که گویند اصل قرآن در لوح محفوظی بوده در آسمان و جیرییل فرشته آن را بر پیامبر امّی، که خواندن و نوشتن نمیدانسته، نازل کرده... و اینگونه به پایان برده که با خواندن این کتاب تعجّب میکنید که چگونه همچو سخنی توانسته این جمعیت از عالم را متاثّر کند.
من البته از تندی و گزندگی آن کاستهام!
امّا «مختصری از آیین ترکان»، گفتار خود مترجم، بیشتر یک توصیف عینی از عقاید و مراسم مذهبی مسلمانان با محوریّت ترکان عثمانی عصر است که در برخی جوانب از ستایشهایی هم خالی نیست. گاه هم شباهتهایی در مراسم و آداب مسلمانان و مسیحیان یافته است. دقّت کنیم که این یک گزارش یا معرّفی کهن قرن هفدهمی، از منظر مسیحیان و خطاب به آنان است که بر مقدّمه کتاب و ترجمهای بسیار تاثیرگذار آمده است.
«ترکان به یک خدای واحد اعتقاد دارند که خالق آسمان و زمین است و خوبان را پاداش و بدان را کیفر میدهد و از این رو بهشت و جهنّم را آفریده است. نزد آنان محمّد یک پیامبر بسیار بزرگ و گرامی است که خداوند او را به عالم فرستاده تا راه سعادت را به مردم بنماید. اینان خود را مسلمان مینامند که به معنی تسلیمشدگان در مقابل خداست. به فرمانهای دهگانه موسی اعتقاد دارند، روزهای جمعه، مانند مسیحیان در روز یکشنبه، در معابد خود گرد میآیند تا عبادات خود را به جا آورند.»
از نمازهای پنجگانه میگوید و ماه رمضان و صیام را توضیح میدهد و این که در طول شب میتوانند همه چیز بخورند جز گوشت خوک و شراب که همیشه ممنوع است. پایان این ماه «بایرام» بزرگ سر میرسد، مانند عید پاک برای مسیحیان که بعدِ ایّام روزه است. مسلمانان مساجد و اقامتگاههای متعدّد میسازند (گویا خانقاه و زاویه مقصود است) و رسم دارند تا یک دهم درآمد سالِ پیش خود را در اوّلینِ روز سال نو به فقیران دهند.
دین ترکان ایجاب میکند که همواره پیش از عبادات خود را بشویند و از این رو بسیار به حمّام میروند و مواد خوشبو مصرف میکنند. بعد از مراسم ختنه میگوید که در سنّ هفت یا هشت سالگی اعمال میشودو این که ترکان معتقدند که این سنّت ابراهیم بوده و پیامبر اسلام آن را توصیه کرده است.
ترکان اجازه دارند چهار همسر را همزمان اختیار کنند و این جدای هر تعداد از کنیزان است، به شرط آن که بتوانند زندگی آنها را تامین کنند. میتوانند هر گاه که بخواهند زنان خود را ترک کنند به شرط آن که مبلغی را که در ابتدا تعهّد کردهاند بپردازند. باز میتوانند، به خواست و رضایت همسران پیشین، عودت کنند ولی زنان باید مدّتی منتظر باشند تا از باردار نبودن خود مطمئن شوند. فرزندانی که از کنیزها حاصل میشوند تفاوتی با فرزندان همسران آزاد ندارند و همان حقوق را دارا هستند.
سپس اعتقاد مسلمانان را در خصوص مسیح بازگو میکند که او را پسر خدا نمیدانند و به اقانیم سه گانه باور ندارند و میگویند که مسیح از دَمِ خداوند در رحم مریم شکل گرفت چنان که آدم بدون مادر. ترکان برای رفتگان خود دعا میکنند و بزرگان و قدّیسان از دنیارفتهٔ خود را میخوانند امّا به برزخ (مطهِّر) اعتقادی ندارند.
میافزاید که «مساجد و خانقاهها محل رجوع عمده مردم هستند و هزینهشان هم خوب تامین میشود. بعد از «درویش»ها میگوید که شیوه و سلوک دیگری دارند و فقیر و خانه بدوش، هر روز ساکنِ جایی هستند گرچه منعی در موضوع ازدواج و سکونت دایم ندارند. در این خانقاهها، پیرانی هستند که امرشان بدون هیچ اعتراضی مُطاع است و ساکنان به صدای نی میرقصند و آن را نوعی عبادت میدانند...»
پ.ن.
جلد کتاب
«کشور گلها، ترجمه کهن گلستان»
در باب اسامی «للکرآن» و «محمه»
.
Post #320
996