هشدار مصر به اسرائیل
رئیس دستگاه اطلاعاتی مصر اندکی پیش از هفتم اکتبر با پیامی اضطراری درباره غزه به اسرائیل رفت
ویوین سالاما | آتلانتیک | ۲۵ سپتامبر ۲۰۲۶
لینک مقاله
ترجمه و تلخیص: @irananalyses
ویوین سالاما در گزارشی مبتنی بر گفت‌وگو با ده‌ها مقام کنونی و پیشین اسرائیلی، مصری، عرب، آمریکایی و اروپایی فاش می‌کند که عباس کامل، رئیس وقت دستگاه اطلاعات عمومی مصر، تنها ۱۱ روز پیش از حمله هفتم اکتبر به اسرائیل سفر کرد و درباره احتمال انفجار قریب‌الوقوع اوضاع غزه هشدار داد. این سفر و جزئیات مأموریت او پیش‌تر گزارش نشده بود.
پیام عباس کامل این بود که حماس ظاهراً برای حمله‌ای بزرگ بسیج می‌شود، فرصت جلوگیری از فاجعه رو به پایان است و اسرائیل باید برای کاهش تنش، امتیازهای اقتصادی به غزه بدهد. یکی از مقام‌های پیشین اسرائیلی که بعداً در جریان این سفر قرار گرفت، پیام او را چنین خلاصه کرده است: «اگر مسیرتان را تغییر ندهید، غزه در صورت شما منفجر خواهد شد.»
کامل تاریخ، هدف یا روش مشخصی برای حمله ارائه نکرد و معلوم نیست دقیقاً با چه مقام‌هایی دیدار کرد. بااین‌حال، منابع مقاله می‌گویند حضور شخص رئیس دستگاه اطلاعاتی مصر در اسرائیل باید به‌خودی‌خود نشانه‌ای از فوریت هشدار تلقی می‌شد: «پیام‌رسان، خود پیام بود.»
سفر محرمانه ۶۷دقیقه‌ای عباس کامل
در ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۳، حدود دو ساعت پیش از سخنرانی بنیامین نتانیاهو در مراسم پنجاهمین سالگرد جنگ یوم‌کیپور، یک هواپیمای سسنای اجاره‌ای مرتبط با دستگاه اطلاعات مصر در فرودگاه بن‌گوریون فرود آمد. هواپیما در بخش جداگانه‌ای از فرودگاه که برای مأموریت‌های حساس امنیتی و دیپلماتیک استفاده می‌شود، توقف کرد.
بر اساس گزارش پرواز سازمان فرودگاه‌های اسرائیل و اطلاعات مستقل ردیابی پرواز، هواپیما ۶۷ دقیقه در اسرائیل ماند و سپس به قاهره بازگشت. عباس کامل در همین سفر کوتاه هشدار داد که حماس در حال آماده‌شدن برای اقدامی بزرگ است و برای جلوگیری از جنگ باید سیاست اقتصادی اسرائیل در قبال غزه تغییر کند.
منابع مقاله می‌گویند بسیار بعید است نتانیاهو از حضور کامل بی‌اطلاع بوده باشد. برنامه عمومی نخست‌وزیر نشان می‌دهد او پس از مراسم یوم‌کیپور در یک جلسه محرمانه شرکت کرد و اندکی بعد برخی امتیازهای اقتصادی برای غزه را تصویب کرد. یکی از مقام‌های سابق اسرائیلی می‌گوید ممکن نیست مقام‌های ارشد اسرائیل با رئیس اطلاعات مصر ملاقات کنند و نتانیاهو در جریان قرار نگیرد.
دفتر نتانیاهو پس از حمله هفتم اکتبر دریافت هرگونه هشدار مستقیم یا غیرمستقیم از مصر را رد کرد. دفتر نخست‌وزیر و دفتر عبدالفتاح السیسی به پرسش‌های تازه نویسنده پاسخ نداده‌اند. تساخی هانگبی، رئیس وقت شورای امنیت ملی اسرائیل، نیز این هفته اصل سفر کامل و وجود هشدار مصر را انکار کرده است.
هشدار امارات به نتانیاهو
هشدار مصر تنها پیام دریافتی اسرائیل نبود. طبق این گزارش، محمد بن زاید، رئیس امارات متحده عربی، پس از دریافت اطلاعات از منابع مصری و فلسطینی با نتانیاهو تماس گرفت و درباره احتمال حمله‌ای قریب‌الوقوع هشدار داد.
مقام‌های آمریکایی و عرب آگاه از تماس گفته‌اند بن زاید ارزیابی خود را درباره آماده‌شدن یحیی سنوار برای یک حمله بزرگ منتقل و مانند عباس کامل توصیه کرده بود که اسرائیل امتیازهای اقتصادی به غزه بدهد. دو مقام عرب می‌گویند نتانیاهو تحت‌تأثیر این هشدار قرار نگرفت.
روزنامه هاآرتص پیش‌تر اصل تماس بن زاید را گزارش کرده بود و سالاما می‌گوید وقوع آن را با چند مقام مستقل تأیید کرده است. نتانیاهو گزارش هاآرتص را رد و تهدید به شکایت کرده است. امارات نیز به درخواست آتلانتیک برای اظهارنظر پاسخ نداده است.
هشدارهای مکرر تا دو روز پیش از حمله
مصر پس از سفر عباس کامل نیز هشدارهای خود را ادامه داد. به گفته مقام‌های آمریکایی، مصری و اسرائیلی مطلع از این ارتباطات، آخرین پیام مصر در پنجم اکتبر، دو روز پیش از حمله، ارسال شد. این هشدار نیز تاریخ یا روش مشخصی ارائه نمی‌کرد، اما تأکید داشت که وضعیت قابل دوام نیست و احتمال حمله وجود دارد.
مصر ارزیابی خود را با چند کشور منطقه، از جمله عربستان سعودی، در میان گذاشت. رئیس اطلاعات اردن نیز به همتایان اسرائیلی خود هشدار داد که وضعیت، به‌ویژه در کرانه باختری، به مرحله انفجاری رسیده و باید سریعاً مهار شود.
بیشتر گزارش‌های اطلاعاتی آن دوره درباره احتمال ازسرگیری حملات متعارف، از جمله شلیک موشک از غزه، و سرایت خشونت به کرانه باختری هشدار می‌دادند. اما منابع اطلاعاتی داخل غزه تصویری نگران‌کننده‌تر به مصر منتقل کرده بودند و همین اطلاعات باعث شد مصر و امارات احتمال اقدامی بی‌سابقه را مستقیماً به اسرائیل گوشزد کنند.
یک مقام مصری درباره سفر کوتاه کامل گفته است تصمیم رئیس اطلاعات برای رفتن شخصی به اسرائیل نشان می‌دهد عبدالفتاح السیسی معتقد بود پیام باید رودررو و در بالاترین سطح منتقل شود.
هشدارهای سازمان ملل و آمریکا
تور ونسلند، هماهنگ‌کننده ویژه سازمان ملل در روند صلح خاورمیانه، در ۲۷ سپتامبر، ده روز پیش از حمله، پس از خروج از غزه هشدار داد وضعیت داخل نوار غزه وخیم است و باید از درگیری دیگری که «پیامدهای سنگینی برای همه» خواهد داشت جلوگیری شود.
سازمان سیا نیز در ۲۸ سپتامبر گزارشی داخلی درباره احتمال تشدید اقدامات حماس منتشر کرد که بخشی از آن بر اطلاعات سرویس‌های خارجی استوار بود. اما گزارش بیشتر بر احتمال چند روز حملات موشکی تمرکز داشت. گزارش دوم سیا در پنجم اکتبر تحلیلی‌تر بود و هیچ‌یک از دو گزارش تمرین‌ها یا آمادگی برای یک حمله هماهنگ زمینی، هوایی و دریایی را شناسایی نکرد.
مقام‌های دولت بایدن می‌گویند مصر و امارات پیش از هفتم اکتبر این هشدارهای خاص را مستقیماً با واشنگتن در میان نگذاشتند. برخی منابع دلیل آن را مبهم‌بودن اطلاعات دانسته‌اند؛ برخی دیگر گفته‌اند انتقال هشدار به آمریکا بر عهده دولت نتانیاهو بود. مقام‌های آمریکایی این توضیح را نپذیرفته و گفته‌اند اگر قاهره یا ابوظبی هشدار فوری داشتند، باید واشنگتن را نیز مطلع می‌کردند.
چند ماه پس از حمله، اطلاعات مربوط به سفر کامل و تماس بن زاید تقریباً به‌طور اتفاقی به ویلیام برنز، رئیس وقت سیا، منتقل شد، اما او نیز جزئیات کامل این تماس‌ها را دریافت نکرد.
زمینه تشدید بحران در غزه
مصر و اسرائیل از زمان توافق کمپ‌دیوید در سال ۱۹۷۸ «صلحی سرد» داشته‌اند، اما در مهار حماس و دیگر گروه‌های مسلح غزه منافع مشترکی دارند. همکاری اطلاعاتی دو کشور، به‌ویژه پس از به‌قدرت‌رسیدن عبدالفتاح السیسی در سال ۲۰۱۴، حتی در دوره‌های تنش دیپلماتیک ادامه یافته است.
اسرائیل از سال ۲۰۰۷، پس از تسلط حماس بر غزه، محاصره زمینی، دریایی و هوایی این منطقه را برقرار کرد. رفت‌وآمد حدود ۲.۱ میلیون ساکن منطقه‌ای به مساحت ۱۴۱ مایل مربع به‌شدت محدود شد. آخرین جنگ بزرگ پیش از هفتم اکتبر در مه ۲۰۲۱ رخ داده بود و آتش‌بس آن با میانجیگری عباس کامل و دیگران برقرار شد.
حماس ظاهراً پس از آن جنگ به حفظ آتش‌بس علاقه نشان می‌داد، اما ناظران بین‌المللی مدت‌ها پیش از تابستان ۲۰۲۳ گزارش‌هایی دریافت می‌کردند که «اتفاقی در حال شکل‌گیری است.» بااین‌حال، اطلاعات پراکنده و متناقض بود.
در اوت ۲۰۲۳، تنش‌ها پس از توقف انتقال سوخت مصر به غزه با تأمین مالی قطر افزایش یافت. حماس این سوخت را می‌فروخت و از درآمد آن برای پرداخت حقوق کارکنان دولتی استفاده می‌کرد. تأخیر کمک‌های قطر، مسئله زندانیان فلسطینی و اختلافات دیگر باعث شد حماس مردم را به تظاهرات در گذرگاه اریز فرا بخواند.
اسرائیل در اواسط سپتامبر گذرگاه اریز را بست. حدود ۱۸ هزار کارگر غزه مجوز اشتغال در اسرائیل داشتند و پس از جلوگیری از رفت‌وآمد آنان، روند تشدید تنش سرعت گرفت. رسانه عربی رأی‌الیوم در ۲۶ سپتامبر گزارش داد حماس به مصر هشدار داده است که ادامه بسته‌بودن اریز باعث «انفجار غزه» خواهد شد؛ همان روزی که عباس کامل به اسرائیل رفت.
فهرست مطالبات حماس و فریب میانجی‌ها
میانجی‌های مصر، قطر و سازمان ملل برای آرام‌کردن اوضاع وارد عمل شدند. حماس فهرستی از مطالبات ارائه کرد که شامل افزایش مجوزهای کار در اسرائیل و ازسرگیری طرح سوخت قطر برای پرداخت حقوق کارکنان دولتی بود.
در روزهای پایانی سپتامبر، حماس پذیرفت معترضان را از حصار مرزی دور کند و تنش را کاهش دهد. اسرائیل نیز با بازگشایی اریز، برقراری دوباره مسیر ورود تجهیزات پزشکی و بررسی افزایش مجوزهای کار موافقت کرد. دیپلمات‌های اروپایی در ۲۸ سپتامبر مشاهده کردند که کارگران غزه بار دیگر وارد اسرائیل می‌شوند و به نظر می‌رسید توافق در حال اجراست.
اما میانجی‌ها بعداً دریافتند حماس از مذاکرات برای خریدن زمان و تکمیل نقشه حمله استفاده کرده است. اسناد به‌دست‌آمده از غزه نشان داد حماس جنگ سال ۲۰۲۱ را یک پیروزی تلقی کرده و پس از آن طراحی عملیاتی بسیار بزرگ را آغاز کرده بود.
یادداشت مفصلی از اوت ۲۰۲۲ که ظاهراً به خط یحیی سنوار نوشته شده بود، بخش بزرگی از طرح عملیاتی هفتم اکتبر را تشریح می‌کرد. درحالی‌که میانجی‌ها بر مجوزهای کار، سوخت و کاهش تنش تمرکز داشتند، حماس آماده‌سازی حمله را ادامه می‌داد. تحلیلگران نظامی آمریکا و اسرائیل اشتباه کردند و نتیجه گرفتند که حماس تمایلی به رویارویی نظامی ندارد.
غرور و تمرکز اشتباه اسرائیل
مقام‌های کنونی و پیشین اسرائیلی، عرب و آمریکایی می‌گویند دولت نتانیاهو به این باور رسیده بود که در برابر حماس دست بالا را دارد. یک مقام پیشین آمریکایی این وضعیت را «اعتمادبه‌نفس بیش‌ازحد و حتی تکبر» توصیف کرده است.