سلاح پنهان ایران در جنگ با آمریکا: کمک چین
ترامپ خواهان حفظ روابط با شی جین‌پینگ است، اما داده‌های گمرکی ایران از هزاران محموله قطعات چینی با کاربرد در پهپادها و موشک‌ها حکایت دارد.
نویسندگان: روری جونز، جان ایمونت، ورا برگنگروئن و سامر سعید
منبع: وال‌استریت ژورنال
تاریخ: ۲۳ سپتامبر ۲۰۲۶
ترجمه و تلخیص: @IranAnalyses

وال‌استریت ژورنال می‌نویسد هم‌زمان با میانجی‌گری چین برای برقراری آتش‌بس موقت میان ایران و آمریکا، هواپیمایی از چین محموله‌ای شامل قطعات الکترونیکی قابل‌استفاده در پهپادها و سامانه‌های هدایت موشکی را برای وزارت دفاع ایران به تهران منتقل کرد. براساس داده‌های گمرکی ایران، تنها از ابتدای سال تا پایان ژوئن حدود ۱٬۳۰۰ محموله قطعات «دوگانه‌کاربرد» از چین به وزارت دفاع ایران ارسال شده و دو روز پس از یکی از این پروازها نیز بیش از دوازده محموله قطعات پهپادی به ارزش بیش از شش میلیون دلار وارد ایران شده است. قطعات دوگانه‌کاربرد کالاهایی هستند که هم مصرف غیرنظامی و هم کاربرد نظامی دارند.
این گزارش در آستانه دیدار شی جین‌پینگ و ترامپ منتشر شده است؛ دیداری که تجارت، ایمنی هوش مصنوعی، تایوان و حمایت چین از ایران در دستور کار آن قرار دارد. چین تنها خریدار عمده نفت ایران باقی مانده و به‌رغم تحریم‌های آمریکا، میلیاردها دلار در اختیار تهران گذاشته است. به گفته مقام‌های آمریکایی، شرکت‌های پوششی چینی و هنگ‌کنگی به جابه‌جایی این درآمدها کمک می‌کنند و بانک‌های چینی نیز با استفاده از یوان و شبکه مالی داخلی چین، معاملات را از نظارت آمریکا دور نگه می‌دارند.
در حوزه نظامی، مقام‌های آمریکایی تصاویر ماهواره‌ای تهیه‌شده از شرکت‌های چینی را با حمله ایران در ۱۷ ژوئیه که سه نظامی آمریکایی را کشت مرتبط دانسته‌اند. شرکت‌های چینی همچنین مواد شیمیایی موردنیاز برای ساخت سوخت موشک‌های بالستیک، قطعات الکترونیکی حساس، تجهیزات هدایت، موتورهای الکتریکی، قطعات موتور هواپیما و برخی تجهیزات مورد استفاده در پهپادهای شاهد را در اختیار ایران گذاشته‌اند. گزارش می‌گوید این حمایت به ایران امکان داده برنامه‌های موشکی و پهپادی خود را ادامه دهد و جنگی را طولانی‌تر کند که قیمت انرژی را افزایش داده، ذخایر تسلیحاتی آمریکا را کاهش داده و پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای بر ترامپ فشار وارد کرده است.
با آغاز جنگ و محاصره دریایی بنادر ایران، تجارت دوجانبه ابتدا کاهش یافت، اما تهران مسیر هوایی با چین را گسترش داد. پروازهای ماهان‌ایر از پکن، شانگهای و گوانگژو به تهران از چهار پرواز هفتگی در اوایل مارس به حدود ۲۷ پرواز در پایان آوریل رسید. این رقم در هفته نخست سپتامبر به ۳۹ پرواز افزایش یافت؛ دو برابر سطح پیش از جنگ. بسیاری از این پروازها ظاهراً باری بودند و امکان رزرو مسافر نداشتند. داده‌های گمرکی از ژانویه ۲۰۲۵ تا پایان ژوئن ۲۰۲۶ نیز هزاران محموله برای وزارت دفاع و شرکت‌های ایرانی را نشان می‌دهد که بسیاری از آنها تحت «ماده ۱۱۹»، مربوط به معافیت کامل تعرفه‌ای واردات دفاعی، ثبت شده‌اند.
روابط تهران و پکن پس از آغاز کارزار «فشار حداکثری» ترامپ در سال ۲۰۱۸ عمیق‌تر شد و دو کشور در سال ۲۰۲۱ پیمان راهبردی ۲۵ساله امضا کردند. چین به بزرگ‌ترین خریدار نفت ایران تبدیل شد و به گفته قانون‌گذاران آمریکایی، بیش از ۸۰ درصد صادرات نفت خام ایران را خریداری کرد. هم‌زمان شبکه‌ای از بانک‌های چینی و شرکت‌های پوششی هنگ‌کنگی برای دورزدن تحریم‌ها شکل گرفت. شرکت‌های چینی همچنین در نمایشگاه‌های تجاری ایران حضور یافتند و برای توسعه ارتباطات محلی، تبلیغات خود را به فارسی منتشر کردند.
یکی از شرکت‌های چینی به نام هائوکون انرژی در نامه‌ای اعلام کرده بود که صادرات پرکلرات سدیم، ماده مورد استفاده در سوخت موشک بالستیک، به مجوز دولتی نیاز دارد و این شرکت برای دریافت محرمانه بخشی از مجوزها با مقام‌های چینی هماهنگ کرده است. این شرکت همچنین یک شرکت پوششی در پکن ایجاد کرده بود، هرچند مشخص نیست معامله نهایی انجام شده باشد. چند روز پیش از آغاز جنگ نیز ۳۰۰ تن ترکیبات شیمیایی از چین به وزارت دفاع ایران تحویل داده شد.
آمریکا در ماه مه شرکت‌هایی در چین و هنگ‌کنگ را به اتهام تلاش برای تأمین سلاح، ازجمله موشک‌های دوش‌پرتاب، تحریم کرد. یک شبکه تدارکاتی نیز کوشیده بود این موشک‌ها را از مسیر بلاروس به ایران منتقل و هویت مصرف‌کننده نهایی را پنهان کند، اما موفق نشد. ایران نمونه‌های قدیمی‌تر چینی این سلاح‌ها را در داخل تولید می‌کند، اما به گفته مقام‌های سابق خزانه‌داری، در پی دستیابی به مدل‌های جدیدتر و مؤثرتر چین بوده است.
گزارش همچنین به تلاش ایران برای دریافت درآمد فروش محصولات پتروشیمی از مصر می‌پردازد. پس از هشدار آمریکا به شعبه اماراتی بانک مصر درباره پرداخت‌های دلاری، قرار شد معاملات با یوان و از طریق سامانه پرداخت بین‌بانکی فرامرزی چین انجام شود تا ردیابی آنها برای آمریکا دشوارتر شود. این طرح پس از اطلاع مقام‌های آمریکایی متوقف شد و وزارت خزانه‌داری شعبه بانک مصر را یکی از مراکز مهم فعالیت مالی تهران خواند. این موضوع میان چین و مصر تنش ایجاد کرد و شی جین‌پینگ نیز آن را در دیدار با عبدالفتاح السیسی مطرح کرد.
با وجود صدها تحریم علیه اشخاص و شرکت‌های مرتبط با ایران، دولت ترامپ از رویارویی جدی‌تر با پکن خودداری کرده است. ترامپ به دستیارانش گفته حفظ روابط خوب با شی اولویت دارد و مقام‌های ارشد نیز اهمیت کمک چین به ایران را کم‌رنگ جلوه داده‌اند. ترامپ گفته به اطمینان شی درباره نفرستادن سلاح به ایران اعتماد دارد و مارکو روبیو نیز گفته بود اقدامات چین مسیر جنگ را تغییر نداده و پکن در برخی موارد همکاری کرده است. در مقابل، پیت هگست گفته چین و روسیه در سطوح مختلف ایران را توانمند می‌کنند و شماری از مقام‌ها و قانون‌گذاران معتقدند احتیاط در برابر پکن، فشار بر تهران را تضعیف کرده است.
چین اتهام کمک به جنگ ایران را رد کرده، گفته مقررات بین‌المللی و کنترل صادرات کالاهای دوگانه‌کاربرد را رعایت می‌کند و تلاش برای مرتبط‌ساختن پکن با جنگ را تخریب وجهه چین دانسته است. پکن تحریم‌های یک‌جانبه آمریکا را نیز مغایر حقوق بین‌الملل می‌داند. براساس گزارش، چین از تضعیف موقعیت دیپلماتیک آمریکا و کاهش ذخایر تسلیحاتی آن سود می‌برد، اما نمی‌خواهد حمایت از ایران به روابط اقتصادی‌اش با واشنگتن یا امنیت انرژی چین آسیب جدی وارد کند.
دولت ترامپ در قالب «عملیات طرد اقتصادی» تحریم‌های تازه‌ای علیه شبکه‌های چینی مرتبط با نفت و قطعات نظامی ایران اعمال کرده، اما شرکت‌ها و بانک‌های بزرگ چین را هدف قرار نداده است. با وجود محاصره، حدود چهار میلیون بشکه نفت ایران در هفته پس از آغاز این عملیات به چین رسید و مسیر هوایی میان دو کشور نیز فعال‌تر شد. نتیجه اصلی گزارش این است که چین، از طریق خرید نفت، شبکه‌های مالی، قطعات دوگانه‌کاربرد، مواد شیمیایی، فناوری و حمل‌ونقل هوایی، به مهم‌ترین پشتوانه اقتصادی و نظامی ایران تبدیل شده؛ درحالی‌که تمایل ترامپ به حفظ روابط با شی، مانع فشار مستقیم و گسترده‌تر واشنگتن بر پکن شده است.