شی با اهرم عناصر نادر خاکی به واشنگتن می‌آید
ترامپ هنوز پاسخی برای اهرم فشار چین ندارد
نویسنده: کریستینا لو
منبع: فارن پالیسی
تاریخ انتشار: ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۶
لینک: متن اصلی مقاله
ترجمه و تلخیص: @IranAnalyses
شی جین‌پینگ در حالی برای دیداری مهم با دونالد ترامپ به واشنگتن می‌آید که یک اهرم فشار قدرتمند در اختیار دارد: تسلط چین بر زنجیره جهانی عناصر نادر خاکی. این مواد گروهی از فلزات حیاتی برای تولید آهن‌رباهای پیشرفته، تجهیزات الکترونیکی، خودروهای برقی، سامانه‌های هدایت موشک، جنگنده‌ها و دیگر تجهیزات نظامی هستند. اهمیت اصلی آنها فقط در استخراج نیست، بلکه در توانایی جداسازی، پالایش و تبدیلشان به قطعات صنعتی نهفته است؛ مراحلی که چین بر بخش بزرگی از آنها مسلط است.
اهمیت این اهرم از آوریل ۲۰۲۵ افزایش یافت؛ زمانی که ترامپ تعرفه‌های سنگینی بر بسیاری از کشورهای جهان وضع کرد و پکن در پاسخ، صادرات عناصر نادر خاکی را محدود ساخت. این تقابل به چند دور مذاکره و تنش تجاری انجامید و سرانجام دو کشور به آتش‌بس تجاری یک‌ساله‌ای رسیدند که در نوامبر ۲۰۲۶ منقضی می‌شود. با نزدیک‌شدن موعد پایان این توافق، چین بار دیگر صادرات آهن‌رباهای نادر خاکی به آمریکا را کاهش داده است.
دولت ترامپ از سال گذشته سرمایه‌گذاری‌ها و توافق‌های متعددی را برای کاهش وابستگی آمریکا اعلام کرده، اما به گفته کارشناسان، واشنگتن هنوز جایگزین مؤثری برای چین ندارد. نماینده تجاری آمریکا عملکرد پکن در تأمین این مواد را تنها در حد «نمره قبولی» ارزیابی کرده است. آمریکا از روند صادرات چین ناراضی است، اما هم‌زمان می‌ترسد اقدام تلافی‌جویانه شدید، جریان همین مواد محدود را نیز متوقف کند.
کارشناسان انتظار دستاورد بزرگی از نشست ترامپ و شی ندارند و معتقدند هر دو طرف احتمالاً خواهان تمدید آتش‌بس تجاری‌اند. نماینده تجاری آمریکا نیز از امکان تمدید سه تا شش‌ماهه سخن گفته است. بااین‌حال، حتی تمدید توافق مشکل بنیادی را حل نمی‌کند. برآورد بلومبرگ اکونومیکس نشان می‌دهد چین دست‌کم تا سال ۲۰۳۰ بر استخراج، جداسازی و تولید آهن‌رباهای نادر خاکی مسلط خواهد ماند.
وابستگی آمریکا فقط به واردات مستقیم از چین محدود نیست. بسیاری از تولیدکنندگان خارج از چین نیز به مواد اولیه، فناوری یا تجهیزات چینی متکی‌اند. برای نمونه، ژاپن بخش مهمی از آهن‌رباهای موردنیاز آمریکا را تولید می‌کند، اما خود به ورودی‌ها و فناوری چینی وابسته است. بنابراین، کاهش واقعی این وابستگی مستلزم بازسازی کامل بخش‌های مختلف زنجیره تأمین است. حتی اگر همه پروژه‌های اعلام‌شده آمریکا طبق برنامه اجرا شوند، وابستگی واشنگتن احتمالاً تا اوایل یا میانه دهه ۲۰۳۰ ادامه خواهد یافت.
جنگ ایران ابعاد نظامی این آسیب‌پذیری را برجسته‌تر کرده است. مصرف گسترده مهمات در جنگ، ذخایر تسلیحات حیاتی آمریکا را کاهش داده و واشنگتن اکنون برای بازسازی آنها به تولید سریع‌تر نیاز دارد. اما ساخت موشک‌ها، هواپیماها و سامانه‌های دفاعی به عناصر نادر خاکی و دیگر فلزات حیاتی وابسته است؛ موادی که زنجیره تأمین آنها همچنان تا حد زیادی در اختیار چین قرار دارد.
ترامپ در ماه ژوئیه از مدیران صنایع دفاعی خواست سرعت تولید تسلیحات را افزایش دهند. واشنگتن همچنین به پیمانکاران دفاعی دستور داده است تا اول ژانویه استفاده از عناصر نادر خاکی و برخی مواد معدنی چینی را متوقف کنند، اما تعدادی از شرکت‌ها برای رعایت این مهلت با دشواری روبه‌رو شده‌اند. افزایش نیاز ناشی از جنگ ایران، بدون وجود منابع جایگزین کافی، فشار بر صنایع دفاعی آمریکا را بیشتر کرده است.
نتیجه مقاله این است که شی جین‌پینگ با برتری ملموسی وارد نشست واشنگتن می‌شود. ترامپ ممکن است درباره تجارت، تایوان و هوش مصنوعی با او مذاکره کند، اما هنوز راه‌حلی سریع برای وابستگی آمریکا به مواد حیاتی چین ندارد. ازاین‌رو، پکن می‌تواند با محدود یا کندکردن صادرات عناصر نادر خاکی بر اقتصاد و ظرفیت نظامی آمریکا فشار وارد کند؛ اهرمی که حتی با تمدید آتش‌بس تجاری نیز برای سال‌ها باقی خواهد ماند.