بیانیه دهلی‌نو بریکس؛ تأکید بر مهار جنگ و مخالفت با اقدامات یک‌جانبه
https://www.mea.gov.in/bilateral-documents?dtl/41776/BRICS_New_Delhi_Declaration_Building_for_Resilience_Innovation_Cooperation_and_Sustainability_September_12_2026
منبع: بیانیه پایانی هجدهمین اجلاس سران بریکس در دهلی‌نو
تاریخ انتشار: ۱۲ سپتامبر ۲۰۲۶
ترجمه با هوش مصنوعی؛ بازبینی، ویرایش و تلخیص: @IranAnalyses
بریکس مجموعه‌ای از قدرت‌های نوظهور و کشورهای عمده «جنوب جهانی» است که برای افزایش نقش کشورهای درحال‌توسعه در نظام بین‌المللی و گسترش همکاری‌های سیاسی، اقتصادی و مالی فعالیت می‌کند. اهمیت این بیانیه در آن است که موضع جمعی اعضای بریکس ــ از جمله ایران، چین، روسیه، هند و دیگر قدرت‌های مهم غیرغربی ــ را درباره جنگ ایران، تحریم‌های یک‌جانبه، امنیت انرژی و بحران‌های خاورمیانه نشان می‌دهد. این سند همچنین بیانگر تلاش بریکس برای ارائه رویکردی متفاوت از سیاست‌های آمریکا و متحدان غربی آن و تقویت نقش جنوب جهانی در مدیریت بحران‌های بین‌المللی است.
رهبران کشورهای بریکس در هجدهمین اجلاس این گروه در دهلی‌نو، ضمن تأکید بر حرکت به‌سوی نظم جهانی چندقطبی، خواستار افزایش نقش کشورهای درحال‌توسعه در سازمان ملل، شورای امنیت، صندوق بین‌المللی پول، بانک جهانی و سازمان تجارت جهانی شدند. بیانیه بر حاکمیت ملی، تمامیت ارضی، عدم مداخله، حل مسالمت‌آمیز اختلافات و مخالفت با استفاده یک‌جانبه از فشار اقتصادی و نظامی تأکید دارد؛ اصولی که چارچوب مواضع بریکس درباره ایران و جنگ‌های خاورمیانه را نیز تشکیل می‌دهد.
ایران و جنگ منطقه‌ای
بریکس از تشدید مستمر تنش‌ها در خاورمیانه و غرب آسیا ابراز «نگرانی عمیق» کرده و از همه طرف‌ها خواسته است نهایت خویشتن‌داری را نشان دهند و از اقداماتی که وضعیت را وخیم‌تر می‌کند، خودداری کنند. بیانیه بر حفاظت از غیرنظامیان و زیرساخت‌های غیرنظامی، احترام به حاکمیت و تمامیت ارضی کشورها و دستیابی به تفاهمی بلندمدت از طریق گفت‌وگو و دیپلماسی تأکید می‌کند.
بیانیه مستقیماً نامی از آمریکا، اسرائیل یا ایران در ارتباط با حملات جاری نمی‌برد، اما «حملات عامدانه به زیرساخت‌های غیرنظامی و تأسیسات هسته‌ای صلح‌آمیز تحت نظارت کامل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی» را محکوم و آن را ناقض حقوق بین‌الملل و قطعنامه‌های آژانس معرفی می‌کند. بریکس می‌گوید الزامات پادمانی، ایمنی و امنیت هسته‌ای باید حتی در جریان جنگ رعایت شود تا انسان‌ها و محیط‌زیست از آسیب مصون بمانند.
رهبران بریکس همچنین درباره افزایش خطر درگیری هسته‌ای هشدار داده و خواستار احیای نظام خلع سلاح، کنترل تسلیحات و منع اشاعه شده‌اند. آنان بر ایجاد منطقه‌ای عاری از سلاح هسته‌ای و دیگر سلاح‌های کشتارجمعی در خاورمیانه تأکید کرده و از همه طرف‌های دعوت‌شده خواسته‌اند با حسن نیت در مذاکرات مربوط به این هدف شرکت کنند.
بیانیه بر ضرورت حفظ جریان بدون وقفه تجارت جهانی، زنجیره‌های تأمین و انرژی مطابق حقوق بین‌الملل تأکید دارد. این موضع در شرایط جنگ ایران و اختلال در مسیرهای انتقال انرژی اهمیت ویژه‌ای دارد، هرچند در سند نامی از تنگه هرمز یا محاصره دریایی ایران برده نشده است. بریکس همچنین حفاظت و تقویت زیرساخت‌های حیاتی و فرامرزی انرژی و متنوع‌سازی منابع و مسیرهای تأمین را برای امنیت اقتصادی کشورها ضروری می‌داند.
تحریم‌ها و جایگاه اقتصادی ایران
بریکس تحریم‌های اقتصادی و ثانویه یک‌جانبه‌ای را که مجوز شورای امنیت سازمان ملل ندارند، محکوم کرده است. بیانیه می‌گوید این اقدامات حقوق مردم کشورهای هدف، از جمله حق توسعه، سلامت و امنیت غذایی را نقض می‌کند، بیشترین فشار را بر اقشار فقیر و آسیب‌پذیر وارد می‌سازد و مشکلات زیست‌محیطی و شکاف دیجیتال را تشدید می‌کند. اگرچه در این بند نام ایران ذکر نشده، این موضع با مخالفت اعضای بریکس با تحریم‌های یک‌جانبه علیه تهران ارتباط مستقیم دارد.
اعضای بریکس به‌طور مشخص از درخواست ایران و اتیوپی برای عضویت در سازمان تجارت جهانی حمایت کرده‌اند. آنان همچنین خواستار اصلاح سازمان تجارت جهانی، احیای سازوکار حل اختلاف آن و مقابله با تعرفه‌ها، موانع غیرتعرفه‌ای و محدودیت‌های تجاری یک‌جانبه شده‌اند.
بیانیه از ادامه بررسی سازوکارهای پرداخت فرامرزی میان اعضای بریکس و استفاده از ارزهای ملی در تجارت و سرمایه‌گذاری حمایت می‌کند. هدف این طرح ایجاد پرداخت‌هایی سریع‌تر، ارزان‌تر، شفاف‌تر و امن‌تر است. سند همچنین از افزایش تأمین مالی با ارزهای محلی از طریق بانک توسعه جدید بریکس و بررسی سریع‌تر درخواست کشورهای عضو برای پیوستن به این بانک پشتیبانی می‌کند. این اقدامات می‌تواند وابستگی اعضا، از جمله ایران، به شبکه‌های مالی مبتنی بر دلار را کاهش دهد، هرچند بیانیه این پیامد را مستقیماً بیان نمی‌کند.
غزه و مسئله فلسطین
بریکس خواستار حفظ آتش‌بس، اجرای قطعنامه‌های سازمان ملل و دسترسی کامل و بدون مانع کمک‌های انسانی به غزه شده است. بیانیه از ادامه خشونت‌ها با وجود توافق آتش‌بس اکتبر ۲۰۲۵ ابراز نگرانی کرده و با هرگونه سیاست برای کوچ اجباری فلسطینیان یا تغییر جغرافیایی و جمعیتی غزه مخالفت کرده است.
رهبران بریکس بر حق تعیین سرنوشت و بازگشت فلسطینیان، عضویت کامل فلسطین در سازمان ملل و راه‌حل دوکشوری تأکید کرده‌اند. براساس این موضع، کشور مستقل و دارای قابلیت حیات فلسطین باید در مرزهای شناخته‌شده سال ۱۹۶۷، شامل کرانه باختری و غزه و به پایتختی قدس شرقی، تشکیل شود.
بیانیه استفاده از گرسنگی به‌عنوان ابزار جنگ، حمله به غیرنظامیان، مراکز درمانی و زیرساخت‌ها و جلوگیری غیرقانونی از کمک‌رسانی را محکوم کرده و از آژانس امدادرسانی سازمان ملل به آوارگان فلسطینی، آنروا، حمایت کرده است. همچنین به اقدامات موقت دیوان بین‌المللی دادگستری در پرونده شکایت آفریقای جنوبی علیه اسرائیل اشاره می‌کند که بر تعهد اسرائیل به تضمین ورود کمک‌های انسانی به غزه تأکید دارد. بریکس هرگونه اقدام یک‌جانبه برای تغییر جایگاه حقوقی و تاریخی قدس اشغالی را نیز رد کرده است.
لبنان و سوریه
بریکس از آتش‌بس لبنان استقبال کرده، اما نقض مداوم آن و تعرض به حاکمیت و تمامیت ارضی این کشور را محکوم کرده است. بیانیه از اسرائیل می‌خواهد به توافق با دولت لبنان احترام بگذارد و نیروهای خود را از تمام مناطق اشغالی لبنان خارج کند. همچنین بر اجرای کامل قطعنامه ۱۷۰۱ شورای امنیت و حفاظت از نیروها و تأسیسات یونیفل تأکید شده است. حمله به صلح‌بانان سازمان ملل نقض حقوق بین‌الملل دانسته شده و بیانیه خواستار پاسخ‌گوکردن عاملان این حملات شده است.
درباره سوریه، بریکس بار دیگر از حاکمیت، استقلال، وحدت و تمامیت ارضی این کشور حمایت کرده و خواستار انتقال سیاسی مسالمت‌آمیز و فراگیر، حفاظت از اقلیت‌ها و آغاز بازسازی پس از جنگ شده است. این روند باید به رهبری خود سوری‌ها، با تسهیل سازمان ملل و بدون دخالت خارجی انجام شود. بیانیه هم‌زمان درباره حضور جنگجویان تروریست خارجی هشدار داده، از سوریه خواسته است با همه اشکال تروریسم و افراط‌گرایی مقابله کند و بر ضرورت خروج نیروهای اشغالگر از این کشور تأکید کرده است.
نتیجه اصلی بیانیه
موضع کلی بریکس درباره ایران و خاورمیانه بر چهار محور استوار است: جلوگیری از گسترش جنگ از طریق دیپلماسی، حفاظت از غیرنظامیان و زیرساخت‌های حیاتی و هسته‌ای، مخالفت با تحریم‌ها و فشارهای یک‌جانبه و حفظ جریان تجارت و انرژی. در کنار این اصول، بریکس از عضویت ایران در سازمان تجارت جهانی، توسعه مبادلات با ارزهای ملی و ایجاد سازوکارهای مالی مستقل‌تر حمایت کرده و درباره فلسطین، لبنان و سوریه نیز مواضعی مبتنی بر پایان اشغال، جلوگیری از جابه‌جایی اجباری جمعیت و احترام به حاکمیت کشورها اتخاذ کرده است.