«گسترش پارازیت؛ رسانه‌های فارسی‌زبان و جنگ روایت‌ها درباره ایران»
*نوشته ناهید سیامدوست**، پژوهشگر و استاد مطالعات رسانه و خاورمیانه و نویسنده کتاب **Soundtrack of the Revolution درباره موسیقی، فرهنگ و سیاست در ایران. این مقاله در The New York Review of Books در ۱۱ ژوئیه ۲۰۲۶ منتشر شده است.*
@irananalyses
ناهید سیامدوست در این مقاله استدلال می‌کند که جمهوری اسلامی با سرکوب رسانه‌های مستقل و از بین بردن فضای روزنامه‌نگاری آزاد، ناخواسته زمینه را برای سلطه رسانه‌های فارسی‌زبان خارج از کشور فراهم کرده است. اما به اعتقاد او، این رسانه‌ها نیز صرفاً نقش اطلاع‌رسانی ندارند، بلکه بسیاری از آنها به بازیگران سیاسی تبدیل شده‌اند و روایت‌هایی را ترویج می‌کنند که از تغییر حکومت از طریق فشار خارجی و حتی جنگ حمایت می‌کند. به باور نویسنده، نتیجه این وضعیت، شکل‌گیری فضایی اطلاعاتی است که در آن تبلیغات، عملیات روانی و روایت‌های سیاسی جای روزنامه‌نگاری مستقل را گرفته و جامعه ایران را به شدت دوقطبی کرده است.

سیامدوست روایت خود را با تجربه شخصی‌اش آغاز می‌کند. پس از کشتار گسترده معترضان در ۸ و ۹ ژانویه ۲۰۲۶**، زمانی که دو روز در فرودگاه برلین گرفتار شده بود، ساعت‌ها به تماشای ایران اینترنشنال نشست تا درباره تعداد قربانیان اطلاعات به دست آورد. او می‌نویسد که حتی درباره آمار کشته‌شدگان نیز روایت‌های کاملاً متفاوتی وجود داشت؛ از **۳,۱۱۷ کشته که حکومت ایران اعلام کرد، تا ۷,۰۰۷ نفر که خبرگزاری فعالان حقوق بشر گزارش داد و حتی ۳۰ هزار کشته که در برخی رسانه‌های غربی و رسانه‌های خارج از کشور مطرح شد. این اختلاف‌ها برای او نشانه‌ای از آشفتگی فضای اطلاعاتی درباره ایران بود.

او می‌گوید در طول تماشای ایران اینترنشنال متوجه شد که شبکه تقریباً همه رویدادها را در قالب یک روایت مشخص ارائه می‌کند: سرنگونی جمهوری اسلامی با حمایت خارجی و بازگشت رضا پهلوی. این شبکه بارها پیام‌های صوتی مخاطبان را پخش می‌کرد که با رضا پهلوی اعلام بیعت می‌کردند، تصاویر راهپیمایی سلطنت‌طلبان در وین، لس‌آنجلس و پاریس را نشان می‌داد که پرچم شیر و خورشید و پرچم اسرائیل را در کنار هم حمل می‌کردند و شعار «این آخرین نبرد است، پهلوی بازخواهد گشت» سر می‌دادند. هم‌زمان، سخنان رضا پهلوی درباره نزدیک بودن «لحظه آزادی ایران» نیز مرتب بازپخش می‌شد. نویسنده تأکید می‌کند که حتی روایت‌های دردناک خانواده قربانیان اعتراضات نیز بلافاصله به دعوت برای مداخله خارجی و سرنگونی حکومت پیوند زده می‌شد.

به نوشته سیامدوست، ایران اینترنشنال که در سال ۲۰۱۷ تأسیس شد، به‌طور گسترده به سرمایه‌گذاران نزدیک به عربستان سعودی نسبت داده می‌شود، هرچند این شبکه هرگونه وابستگی مستقیم به دولت عربستان را رد کرده است. او یادآور می‌شود که این شبکه در سال‌های نخست حتی به سازمان مجاهدین خلق نیز تریبون می‌داد؛ گروهی که به دلیل همکاری با صدام حسین در جنگ ایران و عراق و ساختار فرقه‌ای خود، در میان بسیاری از ایرانیان محبوبیتی ندارد. با این حال، شبکه به دلیل پوشش اعتراضات، استفاده از خبرنگاران حرفه‌ای و نمایش ویدئوهای شهروندخبرنگاران، به سرعت به پرمخاطب‌ترین رسانه فارسی‌زبان خارج از کشور تبدیل شد. بر اساس نظرسنجی مؤسسه GAMAAN در سال ۲۰۲۳ با مشارکت حدود **۴۰ هزار ایرانی**، بیش از نیمی از پاسخ‌دهندگان اعلام کردند که گاهی یا به طور مرتب ایران اینترنشنال را تماشا می‌کنند.

نویسنده معتقد است این شبکه به مرور مواضع خود را با سیاست‌های دونالد ترامپ هماهنگ کرد. پس از خروج آمریکا از برجام در سال ۲۰۱۸، ایران اینترنشنال به شکل گسترده از سیاست فشار حداکثری، مخالفت با برنامه هسته‌ای ایران، انتقاد از حمایت جمهوری اسلامی از حماس و حزب‌الله و همچنین مواضع بنیامین نتانیاهو حمایت کرد و آنها را به طور گسترده بازتاب داد.

یکی از مهم‌ترین انتقادهای مقاله، نحوه پوشش اعتراضات است. سیامدوست به پژوهش مزدک آذر اشاره می‌کند که ۴,۵۰۰ ویدئوی اعتراضات ژانویه را بررسی کرده است. بر اساس این تحقیق، تنها ۱۷ درصد از ویدئوهای واقعی حاوی شعارها یا نمادهای سلطنت‌طلبانه بودند، اما ۸۱ درصد از تصاویر پخش‌شده در ایران اینترنشنال این نمادها را برجسته می‌کردند. به این ترتیب، بیننده این تصور را پیدا می‌کرد که تقریباً همه معترضان خواهان بازگشت سلطنت هستند، در حالی که داده‌های میدانی چنین تصویری را تأیید نمی‌کردند.