🩺 افت قند خون و کماهای متابولیک
📚 انجمن علمی فوریت‌های پزشکی دانشگاه علوم پزشکی ساوه
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🔴 افت قند خون (Hypoglycemia)
افت قند خون یکی از شایع‌ترین اورژانس‌های متابولیک است که در صورت عدم درمان می‌تواند به اختلال سطح هوشیاری، تشنج، کما و حتی آسیب مغزی منجر شود.
🔹 به‌طور معمول، قند خون کمتر از 70 mg/dL به‌عنوان افت قند در نظر گرفته می‌شود؛ البته علائم بیمار و شرایط بالینی نیز اهمیت زیادی دارند.
⚠️ علائم هیپوگلیسمی
علائم آدرنرژیک:
• تعریق
• لرزش
• تپش قلب
• گرسنگی
• اضطراب و بی‌قراری
علائم نورگلیکوپنیک:
• ضعف و خستگی
• گیجی و اختلال رفتار
• اختلال تکلم
• تاری دید
• کاهش سطح هوشیاری
• تشنج
• کما
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🔍 علل شایع افت قند خون
• مصرف بیش از حد انسولین یا داروهای کاهنده قند
• نخوردن غذا یا طولانی شدن فاصله بین وعده‌ها
• فعالیت شدید بدنی
• مصرف الکل
• بیماری‌های کبدی یا کلیوی
• عفونت شدید و سپسیس
• اختلالات هورمونی
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🚑 رویکرد پیش‌بیمارستانی به بیمار مشکوک به هیپوگلیسمی
1️⃣ ارزیابی اولیه — ABCDE
🔹 A | Airway: بررسی و حفظ راه هوایی
🔹 B | Breathing: بررسی تنفس و اکسیژناسیون
🔹 C | Circulation: بررسی نبض، فشارخون و پرفیوژن
🔹 D | Disability: بررسی سطح هوشیاری و اندازه‌گیری قند خون
🔹 E | Exposure: بررسی سایر علل احتمالی اختلال هوشیاری
📌 در هر بیمار با کاهش سطح هوشیاری با علت نامشخص، اندازه‌گیری قند خون باید در اولویت قرار گیرد.
2️⃣ اگر بیمار هوشیار و قادر به بلع است
🍬 می‌توان از کربوهیدرات سریع‌الاثر خوراکی استفاده کرد و پس از مدتی قند خون و وضعیت بالینی بیمار مجدداً ارزیابی شود.
⚠️ به بیمار کاهش سطح هوشیار یا فاقد رفلکس محافظتی راه هوایی، هیچ ماده خوراکی از راه دهان داده نشود.
3️⃣ اگر بیمار قادر به بلع نیست یا سطح هوشیاری کاهش یافته است
💉 درمان طبق پروتکل مرکز و با توجه به وضعیت بیمار انجام می‌شود؛ از جمله استفاده از دکستروز وریدی در صورت دسترسی مناسب یا گلوکاگون در شرایطی که دسترسی وریدی وجود ندارد، با توجه به پروتکل و شرایط بیمار.
📌 پس از اصلاح هیپوگلیسمی، بیمار باید از نظر عود افت قند و علت زمینه‌ای بررسی و پایش شود.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🧠 کماهای متابولیک
کما یا کاهش سطح هوشیاری می‌تواند در اثر اختلالات مختلف متابولیک ایجاد شود و گاهی بدون وجود علائم واضح اولیه، بیمار را در معرض خطر قرار دهد.
مهم‌ترین علل متابولیک اختلال سطح هوشیاری عبارت‌اند از:
🔸 هیپوگلیسمی
🔸 هایپرگلیسمی
🔸 اختلالات سدیم و سایر الکترولیت‌ها
🔸 نارسایی کبدی
🔸 نارسایی کلیوی و اورمی
🔸 اختلالات اسید ـ باز
🔸 هیپوکسی
🔸 هیپوترمی
🔸 اختلالات غدد درون‌ریز
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🩸 کمای دیابتی و هایپرگلیسمی
دو وضعیت مهم در بیماران دیابتی:
🔴 DKA
Diabetic Ketoacidosis | کتواسیدوز دیابتی
معمولاً با این موارد همراه است:
• هایپرگلیسمی
• کتوز
• اسیدوز متابولیک
• دهیدراتاسیون
• تهوع و استفراغ
• درد شکم
• تنفس عمیق و سریع (Kussmaul)
• بوی میوه‌ای تنفس
• اختلال سطح هوشیاری در موارد شدید
🔴 HHS
Hyperosmolar Hyperglycemic State
ویژگی‌های مهم:
• افزایش شدید قند خون
• افزایش اسمولاریته سرم
• دهیدراتاسیون شدید
• اختلال سطح هوشیاری
• معمولاً کتوز و اسیدوز کمتری نسبت به DKA دارد.
📌 نکته مهم:
در برخورد پیش‌بیمارستانی با DKA و HHS، تمرکز اصلی بر ABCDE، پایش علائم حیاتی، بررسی قند خون، ارزیابی وضعیت هیدراتاسیون، دسترسی وریدی و انتقال مناسب است. درمان اختصاصی مانند انسولین و اصلاح اختلالات الکترولیتی باید مطابق پروتکل انجام شود.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🧪 چگونه به کمای متابولیک شک کنیم؟
در بیمار با کاهش سطح هوشیاری، به موارد زیر توجه کنید:
🔹 سابقه دیابت یا بیماری‌های زمینه‌ای
🔹 داروهای مصرفی
🔹 آخرین وعده غذایی
🔹 سابقه مصرف انسولین یا داروهای دیابت
🔹 علائم دهیدراتاسیون
🔹 تب یا علائم عفونت
🔹 الگوی تنفس
🔹 بوی تنفس
🔹 وجود تروما یا مسمومیت
🔹 قند خون
🔹 دمای بدن
🔹 فشارخون و اکسیژناسیون
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
⭐ نکات طلایی برای فوریت‌های پزشکی
📌 هر Altered Mental Status را تا زمانی که خلافش ثابت نشده، جدی بگیرید.
📌 در کاهش سطح هوشیاری با علت نامشخص، قند خون را سریع بررسی کنید.
📌 هیپوگلیسمی یک اورژانس قابل برگشت است؛ تأخیر در درمان می‌تواند عوارض عصبی جدی ایجاد کند.
📌 در بیمار بیهوش یا فاقد رفلکس محافظتی راه هوایی، هیچ ماده خوراکی از راه دهان ندهید.
📌 بعد از اصلاح قند خون، فقط به بهتر شدن سطح هوشیاری اکتفا نکنید؛ علت افت قند و احتمال عود آن باید بررسی شود.
📌 در هر بیمار دیابتی با اختلال هوشیاری، علاوه بر هیپوگلیسمی، DKA و HHS را نیز در نظر داشته باشید.
✍️ انجمن علمی فوریت‌های پزشکی ساوه
@ems_saveh
