📌 بخش سوم: مسمومیت با سموم شیمیایی (گازها و آفت‌کش‌ها)

---

🧪 ۱. مسمومیت با گازهای سمی (خفه‌کننده و تحریک‌کننده)

این گازها یا مستقیماً به بافت ریه آسیب می‌زنن یا با اشغال جای اکسیژن، فرد رو دچار هیپوکسی شدید می‌کنن.

🔹 مونوکسید کربن (CO):

· مکانیسم: اتصال به هموگلوبین با میل ترکیبی ۲۵۰ برابر بیشتر از اکسیژن و تشکیل کربوکسی هموگلوبین.
· علائم بالینی: سردرد، گیجی، تهوع، قرمزی پوست (ظاهر گیلاسی) و در مراحل پیشرفته تشنج، کما و مرگ.
· اقدامات پیش‌بیمارستانی:
· ⚠️ اولین و مهم‌ترین اقدام: خروج مصدوم از محیط بسته و بردن به هوای آزاد (با رعایت ایمنی خودتان).
· شروع اکسیژن با ماسک با رزرویر (Non-Rebreather) با دبی بالا (۱۵ لیتر).
· توجه داشته باشید که پالس‌اکسیمتری معمولی (SpO₂) در مسمومیت با CO قابل اعتماد نیست و میزان اشباع رو اشتباه نشان میده (چون کربوکسی هموگلوبین رو هم به عنوان اکسی‌هگ محاسبه میکنه).

🔹 گاز کلر و آمونیاک (گازهای تحریک‌کننده):

· علائم: سوزش چشم، اشک‌ریزش، سرفه، تنگی نفس و ادم ریه.
· اقدامات: جدا کردن مصدوم از منبع، اکسیژن‌درمانی و در صورت تماس چشمی، شستشوی چشم با سرم نرمال سالین فراوان.

---

🌾 ۲. مسمومیت با آفت‌کش‌ها (ارگانوفسفره‌ها و کربامات‌ها)

این گروه از سموم، از شایع‌ترین علل مسمومیت عمدی و غیرعمدی در ایران هستن. مکانیسم اصلیشون مهار آنزیم استیل‌کولین‌استراز هست که باعث تجمع استیل‌کولین و تحریک بیش از حد سیستم پاراسمپاتیک می‌شه.

🔹 تریاد کلاسیک علائم (سندرم کولینرژیک):
یادتون باشه: DUMBBELS

· 💧 D = Defecation (اسهال)
· 🚽 U = Urination (ادرار)
· 😰 M = Miosis (میوز یا تنگ شدن مردمک)
· ❤️ B = Bradycardia (برادی‌کاردی)
· 💪 B = Bronchospasm (برونکواسپاسم)
· 😤 E = Emesis (استفراغ)
· 💧 L = Lacrimation (اشک‌ریزش)
· 💦 S = Salivation (آب‌ریزش بیش از حد دهان)

🔹 اقدامات فوریتی پیش‌بیمارستانی:

· ایمنی خودتان را در اولویت قرار دهید: حتماً از دستکش، ماسک و لباس محافظ استفاده کنید (جذب از طریق پوست، یکی از راه‌های اصلی ورود این سموم است).
· دکونتیگیشن: لباس‌های آلوده را درآورید و پوست مصدوم را با آب و صابون فراوان بشویید (شستشوی چشم هم با سرم نمکی).
· مراقبت از راه هوایی: در صورت ترشحات زیاد، از ساکشن استفاده کنید و بیمار را در وضعیت ایمن (در صورت بیهوشی) قرار دهید.
· اکسیژن‌درمانی: با دبی بالا شروع کنید.
· توجه: در مسمومیت با ارگانوفسفره، تحریک استفراغ ممنوع است (خطر آسپیراسیون و تشدید علائم).

---

💉 ۳. نقش پادزهرها در مسمومیت‌های شیمیایی

· در مسمومیت با ارگانوفسفرهها: آتروپین پادزهر اصلی برای مقابله با علائم موسکارینی (برادی‌کاردی، ترشحات) و پرالیدوکسیم (۲-PAM) برای فعال‌سازی مجدد آنزیم استراز (البته مصرف پرالیدوکسیم عمدتاً در بیمارستان انجام میشه و در پیش‌بیمارستان اگر پروتکل داشته باشید، فقط آتروپین تجویز میشه).
· در مسمومیت با سیانید: آمیل‌نیتریت و هیدروکسوکوبالامین (که در سطح اورژانس پیش‌بیمارستانی کمتر در دسترس است و عمدتاً حمایت تنفسی اولویت دارد).

---

🚫 ۴. شستشوی معده؛ بله یا خیر؟

در مسمومیت با آفت‌کش‌ها، شستشوی معده در خارج از بیمارستان توصیه نمی‌شود به دلیل خطر بالای آسپیراسیون و پنومونیت شیمیایی. اگر بیمار هوشیار است و کمتر از ۱ ساعت از بلع سم گذشته، میتوانید با نظر پزشک اورژانس و در محیط کاملاً کنترل‌شده، از زغال فعال استفاده کنید (البته در جذب ارگانوفسفره‌ها تأثیر چندانی ندارد).

---

⚠️ نکته طلایی برای تکنسین‌های اورژانس:

در تمام مسمومیت‌های شیمیایی، اولین اقدام = خارج کردن مصدوم از محیط آلوده و دومین اقدام = محافظت از خودتان است. هیچ‌وقت برای نجات جان یک نفر، جان خودتون رو به خطر نیندازید.

🚨 انجمن علمی فوریت های پزشکی ساوه