🧪 پادزهرها (Antidotes)؛ ناجی‌های شیمیایی در مسمومیت‌ها

پادزهرها موادی هستند که اثرات سمی یک ماده را در بدن خنثی می‌کنند. هر پادزهر به روش خاصی عمل می‌کند؛ بعضی با اتصال به سم و غیرفعال کردنش، بعضی با مسدود کردن گیرنده‌های سم در بدن و بعضی دیگر با سرعت بخشیدن به دفع سم از بدن.

پادزهرهای رایج و کاربرد آنها:

استامینوفن: پادزهر اختصاصی آن N-acetylcysteine یا همان NAC است.

مواد مخدر (اپیوئیدها): پادزهر اختصاصی آنها نالوکسان است.

بنزودیازپین‌ها: پادزهر اختصاصی آنها فلومازنیل است.

ارگانوفسفات‌ها و کاربامات‌ها: پادزهر آنها ترکیب آتروپین و پرالیدوکسیم است.

سیانید: پادزهر اختصاصی آن هیدروکسوکوبالامین یا کیت سیانید است.

اتیلن‌گلیکول و متانول: پادزهر آنها فومپیزول یا اتانول است.

گلیکوزیدهای دیژیتال: پادزهر اختصاصی آنها آنتی‌بادی اختصاصی دیگوکسین یا همان Fab است.

آهن: پادزهر اختصاصی آن دفروکسامین است.

ایزونیازید: پادزهر اختصاصی آن پیریدوکسین یا ویتامین B6 است.

متوتروکسات: پادزهر اختصاصی آن لوکورین یا فولینیک اسید است.

سولفونیل‌اوره: پادزهر اختصاصی آن اکترئوتاید است.

وارفارین: پادزهرهای آن ویتامین K، پلاسمای تازه منجمد و PCC هستند.

⚠️ توجه: برخی پادزهرها مثل فلومازنیل و فیزیوستیگمین اگر بدون اندیکاسیون دقیق مصرف بشن، خودشون می‌تونن عوارض جدی ایجاد کنن. پس حتماً قبل از مصرف با متخصص سم‌شناسی بالینی مشورت کنید.

🖤 زغال فعال

زغال فعال یک پودر با قدرت جذب فوق‌بالاست که در دقایق اولیه پس از مسمومیت، سم را به خودش می‌چسبونه و مانع جذب اون در روده می‌شه.

دوز مصرفی: بزرگسالان ۲۵ تا ۵۰ گرم و کودکان ۱ گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن.

موارد منع مصرف: کاهش سطح هوشیاری بدون راه هوایی محافظت‌شده، مصرف هیدروکربن‌ها، مواد خورنده (اسید و قلیا)، فلزات (آهن و لیتیوم)، الکل‌ها و انسداد روده.

عوارض احتمالی: آسپیراسیون (ورود به ریه)، یبوست و استفراغ.

💉 شستشوی معده

شستشوی معده روشیه که طی اون، از طریق یک لوله بزرگ‌حجم معده‌ای، مایع (معمولاً نرمال سالین) به معده تزریق و سپس خارج می‌شه تا محتویات سمی تخلیه بشه.

چه زمانی انجام میشه؟

طبق گایدلاین‌های جدید، شستشوی معده به‌صورت روتین توصیه نمی‌شه و فقط در شرایط خاص قابل بررسیه:

1️⃣ مصرف مقدار سمی که تهدیدکننده حیاته.

2️⃣ بیمار ظرف ۶۰ دقیقه پس از مصرف سم به مرکز درمانی مراجعه کرده باشه.

3️⃣ سم مصرفی به زغال فعال متصل نشه یا پادزهر اختصاصی در دسترس نباشه.

نکته: در بعضی مسمومیت‌ها مثل سالیسیلات‌ها، شستشوی معده حتی تا ۱۲ تا ۱۸ ساعت بعد از مصرف هم ممکنه مفید باشه.

موارد منع مصرف مطلق:

راه هوایی محافظت‌نشده (کاهش سطح هوشیاری بدون لوله‌گذاری)

مصرف مواد خورنده (اسید یا قلیا)

مصرف هیدروکربن‌ها با خطر بالای آسپیراسیون

خطر خونریزی گوارشی یا سوراخ‌شدگی مری و معده

عوارض جدی:

آسپیراسیون محتویات معده (حدود ۳ درصد بیماران)

پارگی مری (نادر اما بسیار کشنده)

نارسایی تنفسی، هیپوکسی و آریتمی‌های قلبی

لارنگواسپاسم و انسداد راه هوایی

اختلالات الکترولیتی و مایعات

💡 نکته: شستشوی معده عملاً در بیماران هوشیار و همکار انجام نمی‌شه و توی خیلی از موارد حتی ممکنه باعث انتقال بیشتر سم به روده کوچک بشه. پس این کار رو حتماً به متخصص بسپارید.