الفاظِ کُفر
«بار خدا»، بار خدای»، یعنی چه؟
جناب دکتر قائم‌مقامی در فرستۀ اخیر خود به معنی «خدای» و «بار خدای» پرداخته‌‌است؛ بی آنکه ما از خود چیزی بر نوشتۀ ایشان بیفزاییم یا نظری بدهیم، به یادداشت‌های خویش در این زمینه مراجعه کردیم؛ و اینک، یافتۀ ما از آن یادداشت‌ها:
اگر کسی پادشاهی را «بار خدا» می‌گوید، بعضی گفتند که: اگر معنی می‌داند، کافر شود که [۱] «بار» به‌زبان اهل فارس، «بزرگ» باشد، یعنی "خدای بزرگ"؛ و اگر نمی‌داند، پندارد که این نامی دیگر است پادشاهان را، کافر نشود. و اگر «خدای» خواند، به‌یقین، کافر شود، مگر که به‌تأویل گوید؛ و آن، چنان باشد که عبارتِ نامِ «خدا» از «کاررانی» دارد که[۱] کارِ کُلّ ولایت بدو باشد، چنانک "کدخدا" خوانند آن را که کلِ کارِ «خانه» بدو باشد؛ بدین تأویل، کافر نشود.محمد رضی‌پور
مسئله:
«بار خدا»، بعضی تقسیم کرده‌اند که اگر بدان، «دو» کلمۀ جدا می‌خواهد: «بار» و «خدا»، کافر شود که[۱] «خدا» نام خاصّ حق - تعالی- است، اما اگر «یک» سخن می‌خواهد، [کافر] نشود که[۱] لفظِ «بار‌خدا» مجموع نام حق تعالی نیست.
(الفاظِ کفر، دست‌نوشت فاتح ۵۴۲۶، برگ ۱۷۱پ) [۲]
#انجامه
#نقد
#بار_خدای
#الفاظ_کفر
#دوست‌خدا
[۱] این «که»ها همه تعلیلی‌ست.
[۲] این دست‌نوشت نسخه‌ای معتبر است زیرا کاتب آن شیخ علی بن دوست‌خدا، ابن خواجه، بن الحاج قماری الرّفاعی الانقری است (بنگرید به این جستارِ ما).
دوست‌خدا نسخه‌های معتبر دیگر هم نویسانیده‌است (از جمله «تذکرة‌الاولیا» را، به‌سال ۷۰۷ ه‌ق؛ استاد کد‌کنی در تصحیح تذکرة‌الاولیا از این دست‌نوشت بهره نبرده است.) کارهای او همه از برای استفادۀ خودش بوده‌است. در صفحۀ عنوان این دست‌نوشت هم عبارت «صاحبه و کاتبه» دیده می‌شود. این‌گونه عبارت‌ها به اعتبار دست‌نوشت می‌افزاید زیرا معلوم می‌دارد که کاتب اهل علم بوده و دست‌نوشت را از برای خویشتن نویسانیده است. چنین عبارتی در انجامۀ «تفسیر کمبریج» نیز دیده می‌شود؛ و آنجا، دانشمند بودن کاتب خود هویدا است زیرا ایشان برای خویشتن لقب «الفقیه» را به‌کار برده‌است.
توجه به چنین نکته‌های ظریف در دست‌نوشت‌ها خواننده و تصحیح‌کننده را مفید می‌افتد.
پ.ن.
امروز ( July 26, 2026) دریافتیم - و پوشیده نماناد - که جناب دکتر قائم‌مقامی در فرسته‌ای که ما در این جستار به آن ارجاع داده‌ایم دست برده و آن را ویراسته است.
ویرایش تازه‌ی فرسته‌ی ایشان ممکن است این جستار ما را اندکی نا‌مربوط بنمایاند. اگر این جستار ما آن ویرایش را باعث شده، خوشحالیم؛ و بیش از این، چیزی نمی‌گوییم.
راهنمای استفاده از جستارها و گفتارها و دیگر چیزها که در کانال "انجامه" آورده‌ایم - ۱
https://t.me/Anjaame