Дунё харитаси 500 йил ичида илк бор янгиланди — БМТ машҳур Меркатор проекциясидан воз кечишга қарор қилинганлиги ҳақида эшитгандирсиз.

Ушбу проекция XVI асрда тузилган бўлиб, ҳозиргача дарслик ва турли хизматларда қўлланиб келинади. Унинг асосий муаммоси шундаки, мамлакат экватордан қанчалик узоқда жойлашган бўлса, у ҳақиқий ўлчамидан шунчалик каттароқ кўринади. Масалан, одатий харитада Гренландия деярли Африка билан тенгдай кўринади. Лекин, Африка ундан тахминан 14 баробар катта.

Ёки, Сомалидан Марокашгача бўлган масофа — 9547 км, Украинадан Россиядаги Анадыргача эса — 6894 км. Аммо барча хариталарда Россия анча каттароқдек кўринади. (1-расм)

Бу ўзгариш айниқса ўрис пропагандачиларига яхшигина руҳий босим яратади. Энди улар россия худудининг гўё-ки ҳаммадан катталиги иддао қилиб келган визуал устунлик фактидан маҳрум бўлади. Бу эса ўз-ўзидан ўрисларнинг шовинистик ва империалистик кайфиятига келтириб юрган ва руҳлантираётган далиллардан бирига ҳам яхшигина зарба дегани.

Агар янги тартибдаги Ернинг ҳақиқий харитаси ишга тушса, у қуйидагича кўринишда бўлади. (2-расм).

Хуллас, масала фақат хаританинг қандай чизилишида эмас. Масала — инсоннинг дунёни қандай тасаввур қилишида. Ер юзидаги ҳудудларнинг ҳақиқий нисбатларини билиш муҳим. Чунки баъзан биз «катта», «кичик», «узоқ» ёки «яқин» деб қабул қилаётган нарсалар аслида ҳақиқат эмас, балки биз кўникиб қолган тасвирнинг таъсири бўлиши мумкин.

Демак, харитани эмас, ҳақиқатни ўлчайлик.
Тасвирга эмас, аниқ маълумотга таянайлик.
Ва энг муҳими — кўзимиз кўраётган нарса билан воқелик ўртасида фарқ бўлиши мумкинлигини унутмайлик.

Тафаккур қилайлик!

Социолог, Сухробхўжа Хидиров

@Xidirovformat