Нега иш куни тугайди, лекин «иш тугамайди»?

1920-йиллар, Берлин. Университет ёнидаги гавжум кафе. Олим Курт Левин бир ғалати нарсани сезади: официант ўнлаб буюртмани хатосиз эслаб юради. Лекин ҳисоб тўланиб, буюртма ёпилган заҳоти уни хотирасидан ўчириб ташлайди.

Левиннинг ёш шогирди Блюма Зейгарник бу сирни лабораторияда текширди. 1927 йилда эълон қилинган натижа оддий эди: тугалланмаган иш хотирада яхшироқ сақланади. Мия уни «очиқ эшик» деб билади ва ёпилгунча тинчимайди. Бу ходиса кейинчалик фанга "Зейгарник эффекти" деб кирган.

Энди ўзингизни официант ўрнида тасаввур қилинг. Фақат сизнинг «буюртмаларингиз» протоколлар, топшириқлар, ҳисоботлар, кутилаётган жавоблар. Иш куни тугайди, лекин бош ҳамон «ишлаб» туради. Буни орқасидан табиийки сиз кечасигача иш ўйлари билан овора бўлсасиз, уйқунинг эса сифати бузилади.

Социология буни яхши тушунтиради:

Немис социологи, Йена университети профессори. Замонавий ҳаётнинг тезлашуви инсонни қандай чарчатишини ўрганган ва «резонанс» назариясини яратган Хартмут Роза «ижтимоий тезлашув» ҳақида шундай ёзади: вазифалар оқими биз уларни ёпиб улгурганимиздан кўра тезроқ ўсади. Шунда инсонда «доим ортда қолаётгандек» ҳис пайдо бўлади.

Яна бир олим АҚШлик социолог, Колумбия университети профессори. «Ўз-ўзини оқловчи башорат» ва «режалаштирилмаган оқибатлар» тушунчаларининг муаллифи Роберт Мертон бюрократия дисфункциясини кўрсатади. Унда, жараён (хат, маъқуллаш, ҳисобот) мақсадга айланиб, ҳақиқий натижа орқада қолади. Яъни, мажозий ўхшатсак "эшиклар" кўп, лекин бирортаси ёпилмайди.

Бундай вазиятлар мен сизга "эшикларни" ёпиш учун 3 қадам таклиф қиламан:

1️⃣ Кунни катта лойиҳалар билан эмас, тугалланадиган бўлаклар билан режалаштиринг: бир ҳужжат, бир қўнғироқ, бир қарор ва х.к.

2️⃣ Битмаган ишга аниқ режа ёзинг: «чоршанба 10:00 да давом эттираман». Режа мияга «қабул қилинди, кутиб тур» дейди.

3️⃣ Кунни «ёпиш ритуали» билан тугатинг: 5 дақиқада битганларни белгиланг, эртанги учта ишни ёзинг.

Эслаб қолинг, яхши раҳбар ҳамма эшикни ёпиб улгурадиган одам эмас. У қайси эшик очиқ қолганини биладиган одамдир.

Энди сизга савол, айтингчи ҳозир сизда нечта «очиқ эшик» бор?

Тафаккур қилинг!

Социолог, Сухробхўжа Хидиров

@Xidirovformat