پژوهشکده ابرار معاصر تهران

به‌مناسبت سالروز عملیات طوفان الأقصی
جستارهایی درباره طوفان‌الأقصی
 به اهتمام: فرهاد وفایی‌فرد
سال انتشار: ۱۴۰۳

آنچه می‌تواند به تدوینِ تصویری منسجم از آینده مسئله فلسطین و روندهای تحول‌یابنده آن منتهی شود، پرورش تبیینی فهم‌پذیر از ویژگی‌ها، ابعاد و پیامدهای هفتم اکتبر و عملیات طوفان‌الأقصی است؛ چه‌اینکه این رویداد به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم با طیفی از مسائل مهم منطقه‌ای و بین‌المللی پیوند خورد و ابعاد پیچیده‌ای یافت که باوجود گذشت یک‌سال از آن، همچنان سیال، متطوّر و در مسیر شدن است و براین‌اساس، بازشناسی و تعمیق ابعاد گوناگون آن حائزاهمیت به‌نظر می‌رسد. در این‌چهارچوب، هدف آنچه در اثر حاضر تدوین شده، ارتقا و تعمیق شناخت در قبال رویداد هفتم اکتبر ۲۰۲۳ به‌عنوان یکی از مهم‌ترین تحولات چند دهه اخیر در غرب آسیا و نیز ادراک دقیق‌ترِ مختصات محیط امنیتی جمهوری اسلامی ایران پس از طوفان‌الأقصی است.
#طوفان_الأقصی
#جنگ_غزه

سفارش تلفنی:  ۰۲۱۸۸۸۰۲۴۷۶ و ۰۹۱۰۸۶۰۷۵۱۸
خرید حضوری: تهران، خیابان کریمخان زند، خیابان حافظ، نرسیده به رودسر، پلاک ۴۶۳ (کافه‌کتاب طاها)

@Tehraninstitute

بررسی تأثیر حالت‌های نتایج انتخاباتی آمریکا و اسرائیل بر زمان‌بندی حمله احتمالی به ایران

پژوهشکده ابرار معاصر تهران
✍ گروه مطالعات آمریکا و اروپا با همکاری گروه مطالعات غرب آسیا

این گزارش، اثر انتخابات کنگره آمریکا در ۳ نوامبر ۲۰۲۶ و انتخابات کنست اسرائیل در ۲۷ اکتبر ۲۰۲۶ را بر زمان‌بندی حمله احتمالی مجدد به ایران بررسی می‌کند؛ با این فرض که سایر متغیرهای مؤثر ثابت بمانند و حمله موردنظر، اقدامی گسترده و راهبردی با نیاز به هماهنگی واشنگتن و تل‌آویو باشد.
برای این منظور، سه وضعیت برای برآورد نتیجه هر انتخابات -پیروزی، شکست و عدم‌قطعیت- درنظر گرفته شده و از ترکیب آنها ۹ وضعیت انتخاباتی شکل گرفته است. هر وضعیت در چهار بازه «پیش از ۲۷ اکتبر»، «۲۷ اکتبر تا ۳ نوامبر»، «۳ نوامبر تا ۳ ژانویه ۲۰۲۷» و «پس از ۳ ژانویه» (تاریخ استقرار کنگره) و در پنج سطح احتمالی ارزیابی شده است.
ارزیابی‌ها نشان می‌دهد رابطه انتخابات و زمان‌بندی حمله خطی نیست و به تعامل هزینه انتخاباتی، ریسک‌پذیری، حق وتوی سیاسی ـ عملیاتی واشنگتن، استمرار اختیار و انتقال قدرت، ارزش اطلاعاتی انتظار و قابلیت عملیاتی پنجره اقدام بستگی دارد.
@Tehraninstitute

شماره ۷۸ (شهریور ۱۴۰۵) ماهنامه امنیت بین‌الملل با مقالات زیر منتشر شد:

۱. جنگ ایران و انتخابات آمریکا؛ پیامدهای انتخاباتی تشدید تنش در منطقه | علی نوری‌پور

۲. تحولات نظامی در جنوب لبنان و سناریوهای پیشِ‌رو | سعید پیرمحمدی

۳. نقش عربستان در تحولات اخیر لبنان و دلالت‌ها برای ایران | بهنام خسروی

۴. موضوع ایران در منازعات انتخاباتی کنستِ رژیم صهیونیستی | منصور براتی

۵. تشدید جنگ سیاسی روسیه و اروپا در سایۀ بحران اوکراین | مهدی شاپوری

۶. راهبرد هاب منطقه‌ای طالبان و منطق «ادغام به‌مثابه بقا» | سمیه مروتی

۷. ابعاد راهبردی تعمیق همکاری چین با مصر و پیامدهای امنیتی آن برای رژیم صهیونیستی | علی‌رضا ثمودی

۸. اهداف و پیامدهای ارجاع مجدد پرونده هسته‌ای ایران به شورای امنیت | یاسر نورعلیوند

۹. توافق مکه؛ تحلیل اهداف بازیگران کلیدی با روش تحلیل بازیگر | میلاد لطفی

۱۰. عملیات طرد اقتصادی؛ بازتاب یک کارزار تحریمی در تحلیل‌های غربی | حسین عسگریان

سفارش تلفنی:  ۰۲۱۸۸۸۰۲۴۷۶ و ۰۹۱۰۸۶۰۷۵۱۸
خرید حضوری: تهران، خیابان کریمخان زند، خیابان حافظ، نرسیده به رودسر، پلاک ۴۶۳ (کافه‌کتاب طاها)

@Tehraninstitute

تأملی بر خروج نیروهای ائتلاف بین‌المللی از عراق و مسئله حاکمیت ملی

پژوهشکده ابرار معاصر تهران

پس از سال‌ها مذاکره، امروز، ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶، روند خروج نیروهای ائتلاف بین‌المللی از سراسر خاک عراق تکمیل شد و پنتاگون به‌صورت رسمی، پایان عملیات «عزم راسخ» را اعلام کرد. براساس اعلام منابع رسمیِ عراقی، دیگر هیچ‌ نظامی آمریکایی در سراسر خاک عراق حضور نخواهد داشت. براین‌اساس، عراقی‌ها امروز را به‌عنوان روز حاکمیت جشن گرفتند. درباره این رویداد، چند نکته قابل طرح به‌نظر می‌رسد:

۱. براساس اعلام وال‌استریت ژورنال به نقل از یک مقام پنتاگون، باوجود خروج نظامیان آمریکایی از خاک عراق، تعدادی از نیروهای تفنگدار دریایی آمریکا جهت حفاظت از نمایندگی‌های دیپلماتیک در عراق باقی خواهند ماند. برخی تجربه‌های پیشین نیز نشان می‌دهد که ادعای خروج کامل نیروهای آمریکایی از عراق، نیازمند راستی‌آزمایی است.

۲. ازجمله پرسش‌های قابل طرح درباره تحول اخیر این است که زین‌پس، آیا عراق، بر آسمان خود تسلط خواهد داشت و اجازه پرواز هواپیماهای جنگی و جاسوسی آمریکایی و صهیونیستی برای تعرض به خاک همسایگان ازجمله ایران سلب خواهد شد؟ آیا عراق، هم‌اکنون امکان خریدهای تسلیحاتی، به‌ویژه در حوزه پدافندی، و مهم‌تر کاربست آنها متناسب با نیازهای خود را خواهد داشت؟

۳. در اظهارات متعدد مقامات عراقی تأکید شده که خروج نیروهای نظامی آمریکا به‌معنای پایان شراکت بغداد و واشینگتن نیست و همکاری‌های آموزشی، امنیتی و اطلاعاتی تداوم می‌یابد. این شراکت اما چگونه خواهد بود؟ آیا مانند گذشته، برونداد چنین همکاری‌هایی، آسیب به منافع ایران و گروه‌های مقاومت است؟ آیا طرف عراقی در این نوع از شراکت، واجد سطحی از اختیارات است یا صرفاً سرویس‌دهنده به طرف آمریکایی خواهد بود؟

۴. اگرچه خروج نیروهای آمریکایی برای تثبیت حاکمیت عراق و منافع ایران مهم است، اما حل مسئله هم‌چنان ناتمام به‌نظر می‌رسد. آیا زین‌پس، احزاب سیاسی عراقی می‌توانند گزینه مورد اجماع خود را به نخست‌وزیری برسانند یا با وتوی رئیس‌جمهور آمریکا ناگزیر به انتخاب دیگری می‌شوند؟ آیا پارلمان عراق می‌تواند قانون الحشدالشعبی را مورد بررسی و تصویب قرار دهد یا همچنان با مخالفت واشینگتن مواجه خواهد بود؟

۵. مسئله انحصار سلاح، مهم‌ترین مسیر کنونی فشار بر گروه‌های مقاومت در عراق است. با اعلام خروج نیروهای آمریکایی، این فشار احتمالاً افزایش خواهد یافت. دراین میان اما آیا خروج نیروهای ترکیه (که حدود ۱۰ هزار نفر تخمین زده می‌شود) از خاک عراق محقق خواهد شد؟ آیا ترکیه، حملات هوایی به مناطقی از شمال عراق را متوقف خواهد کرد؟ آیا انحصار سلاح در اقلیم کردستان نیز محقق می‌شود؟ برای پیشبرد مسئله انحصار سلاح، حل‌وفصل این موضوعات حائزاهمیت است.

درمجموع تحولی که امروز به وقوع پیوست، اگرچه اقدامی اثرگذار است، اما ناکافی به‌نظر می‌رسد. از این منظر، سیاست داخلی و خارجیِ عراق تا زمانی که این کشور به درآمدهای نفتی خود، بدون واسطه آمریکا، دسترسی بدون قید‌وشرط نداشته باشد، احتمالاً تغییر محسوسی نخواهد داشت.
@Tehraninstitute

روایت‌های صهیونیست‌ها از انفجار پیجرها و ترور شهید نصرالله

بازنشر به‌مناسبت سالگرد شهادت جناب سیدحسن نصرالله (انتشار نخست: خرداد ۱۴۰۴)

حادثه انفجار پیجرهای اعضای حزب‌الله لبنان، ترور جناب سیدحسن نصرالله و جانشین ایشان، سپتامبر و اکتبر ۲۰۲۴، حوادثی تلخ در جنگ اخیر لبنان محسوب می‌شوند. این دو رخداد و غافلگیری ناشی از آنها، خسارتی جدی برای مقاومت لبنان و حتی کل محور مقاومت در پی داشت. این غافلگیری سبب شد تا چگونگی وقوع این دو رخداد محل تأمل و ارزیابی دقیق کارشناسان و تحلیلگران قرار بگیرد. در این میان، یکی از منابع آشکار برای بررسی این دو رخداد، مواضع و سخنان مقام‌های مختلف رژیم اشغال‌گر قدس است که مراحل مختلف فرآیندهای این دو موضوع از برنامه‌ریزی تا تصمیم‌گیری و نهایتاً دستور اجرا را در بر می‌گیرد.

پژوهشکده ابرار معاصر تهران، روایت‌هایی که تاکنون از مقامات اسراییل درخصوص این دو رویداد تلخ منتشر شده را گردآوری کرده و تشابهات و افتراقات آنها را بررسی کرده است.

@TehranInstitute

تحریم هوایی ایران در عراق و تداوم عقب‌نشینی‌های تاکتیکی

پژوهشکده ابرار معاصر تهران

براساس برخی اخبار رسانه‌ای که طی ساعات اخیر منتشر شده، در ادامه رویکرد برخی از دولت‌های منطقه در تحریم هوایی ایران، فرودگاه‌های اربیل و سلیمانیه اعلام کردند که از امروز، پروازهای ایران به حالت تعلیق درآمده است. مدیریت فرودگاه بین‌المللی نجف هم چنین اقدامی را از ساعت ۲ بامداد جمعه ۳ مهر آغاز کرده است. پیشتر فرودگاه بغداد نیز اقدام مشابهی را انجام داده بود.

فارغ از این مسئله کلان که آمریکا پس از محاصره دریایی، اکنون به محاصره هوایی روی آورده و تهران باید هرچه زودتر تدبیری برای مواجهه با این موضوع بیاندیشد، درباره رویکرد عراق در همراهی با ایالات متحده چند نکته وجود دارد:

۱. روابط فرهنگی و سیاسی عراق با ایران در سطوح گوناگون، متفاوت از سایر همسایگان است. پیشینه این روابط و کمک‌های تهران به بغداد و اربیل، نیازی به یادآوری و بازگویی ندارد. بنابراین در هرگونه ادراک و درنهایت واکنش نسبت به این اقدام برخی کشورها، این نکته باید در نظر گرفته شود و بدیهی است که سطح توقع ایران از عراق باید بالاتر از سایر همسایگان باشد. برخی توجیهات ازجمله سفر الزیدی به واشینگتن و ناگزیر بودن بغداد برای اخذ چنین تصمیمی، پذیرفتنی به‌نظر نمی‌رسد. هم‌اکنون این واقعیت قابل مشاهده است که برخی کشورها ازجمله ترکیه باوجود اخباری مبنی بر اعلام ممنوعیت پروازی، همچنان اقدامی عملی انجام نداده‌اند و پروازهای ایران در فرودگاه استانبول طبق روال در حال انجام است.

۲. مانند برخی تحولات پیشین، ـ تا لحظه نگارش این سطور ـ چهارچوب هماهنگی شیعی نسبت به تحریم هوایی ایران، واکنشی نشان نداده است. آیا این تشکل که از یک‌سو به‌نوعی عصاره گروه‌ها و احزاب سیاسی نزدیک به ایران محسوب می‌شود، و ازسوی دیگر مهم‌ترین نهاد شکل‌دهنده، قوام‌بخش و تصمیم‌ساز برای دولت عراق است، نمی‌تواند از اخذ چنین تصمیمی ازسوی دولت الزیدی جلوگیری کند یا دست‌کم نوعی فشار اجتماعی ایجاد کند تا دولت الزیدی بتواند به اتکای چنین خواستی، از تصمیم خود عقب بنشیند؟

۳. عراق طی سال‌های اخیر یکی از سه مقصد اصلی صادرات کالای ایرانی بوده و ازاین‌منظر برای تجارت خارجی کشور، اهمیتی حیاتی دارد. هرگونه اقدام درراستای توقف ارتباط هوایی دو کشور، نه‌تنها چالشی برای روابط تجاری محسوب می‌شود، بلکه می‌تواند در صورت تحریم پایانه‌های مرزی عراق و انسداد مسیرهای زمینی، تجارت دو کشور را با اخلال گسترده مواجه سازد. به‌ویژه اینکه اقلیم کردستان هم به ممنوعیت‌های پروازی علیه ایران پیوسته است.

۴. درنهایت، پرسش اساسی اینکه در تصویر کلان، روند امتیازدهی جریان مقاومت در عراق تا کجا قرار است تداوم یابد؟ اگر هدف تهران، حفظ جریان شیعی و گروه‌های مقاومت در عراق و گذار از دوره کنونی است، تداوم برخی عقب‌نشینی‌های تاکتیکی، ممکن است زنجیروار به یک شکست راهبردی بیانجامد. علاوه‌براین، روابط راهبردی تهران با گروه‌ها و جریان‌های شیعی عراقی در چنین مقطعی خطیر، باید اثری تعیین‌کننده داشته باشد.

به‌هرروی به‌نظر می‌رسد رویکرد ایران نسبت به دولت الزیدی و تصمیمات آن، نیازمند تغییر است و در این مسیر چهارچوب هماهنگی شیعی باید پیشگام باشد.
@Tehraninstitute

اهداف آمریکا از تحمیل مجدد جنگ به ایران
پیامدها و دستاوردها برای طرفین

پژوهشکده ابرار معاصر تهران | شهریور ۱۴۰۵

با فرض تحمیل مجدد جنگ به ایران، اهداف آمریکا از آن چه خواهد بود؟ وقوع چه سطوحی از جنگ قابل تصور است؟ پیامدها و دستاوردهای احتمالی هریک از سطوح جنگ برای آمریکا و هزینه‌ها و نتایج برای ایران چه خواهد بود؟ این گزارش با این مفروض که جنگ جدید، متفاوت از الگوی جنگ ۴۰روزه خواهد بود تا محاسبات راهبردی ایران را تغییر دهد، به نگارش درآمده است.
@Tehraninstitute

قیمت نفت هم‌چنان روبه‌افزایش است. امید است مقامات ایرانی در اظهارات و توییت‌هایشان به این مهم توجه ویژه داشته باشند و به‌گونه‌ای عمل نشود که قیمت نفت با سیر نزولی وارد تعطیلات آخر هفته (شنبه و یکشنبه) شود.
پژوهشکده ابرار معاصر تهران پیش‌تر در گزارشی، اثر برخی توییت‌های مقامات ایرانی بر قیمت نفت را بررسی کرده بود.
آیا مواضع مقامات ایران بر قیمت نفت مؤثر بوده است؟
@Tehraninstitute

امکان‌سنجی و اَشکال مشارکت احتمالی ناتو در جنگ آمریکا علیه ایران

پژوهشکده ابرار معاصر تهران

این گزارش راهبردی که برای تدوین آن از نظرات جمعی از کارشناسان نیز استفاده شده است، به این پرسش راهبردی می‌پردازد که آیا ناتو، به‌عنوان یک نهاد جمعی، در حمله احتمالی آمریکا علیه ایران مشارکت خواهد کرد. یافته اصلی گزارش آن است که پاسخ به این پرسش دوگانه (بله/خیر) نیست؛ مشارکت ناتو پدیده‌ای طیفی، چندلایه و عمدتاً غیررسمی است که از حمایت دفاعی و لجستیکی جاری تا احتمال بسیار کم‌رنگ ورود رسمی به جنگ زیر پرچم ماده ۵ را در بر می‌گیرد. گزارش، بر پایه تحلیل نشانه‌های سیاسی و نظامی‌ـ‌امنیتی، این طیف را در قالب پنج سطح مجزا صورت‌بندی و راهکارهای مواجهه تهران را با هر سطح ارائه می‌کند.
@Tehraninstitute

شماره  ۷۷ (مرداد ۱۴۰۵) ماهنامه امنیت بین‌الملل با مقالات زیر منتشر شد:

۱. کنشگری چهارچوب هماهنگی شیعی در عراق؛ چالش‌ها و فرصت‌ها برای ایران/ فرهاد وفایی‌فرد

۲. مزایا و ریسک‌های میانجی‌گری پاکستان در جنگ ایران و آمریکا/ سمیه مروتی

۳. وضعیت‌سنجی شاخص‌های اقتصادی و اجتماعی اثرگذار بر رویکرد چین در قبال تنگه هرمز/ مصطفی کوشکی

۴. ارزیابی تحلیلی روابط چین با کشورهای خلیج‌فارس پس از جنگ رمضان/ علیرضا ثمودی

۵. احیای منازعه انصارالله و عربستان: اهداف بازیگران، ابعاد نبرد و پیامدهای راهبردی/ میلاد لطفی

۶. نگاهی به پشینیه و رویکردهای آیزنکوت در آستانه انتخابات کنست در اسرائیل/ محسن ارتضایی

۷. توافق هسته‌ای آمریکا و عربستان؛ ارزیابی و پیامدها/ علی نوری‌پور

۸. کنوانسیون رژیم حقوقی دریای کاسپین؛ فرصت‌ها و چالش‌ها/ مهدی شاپوری

۹. طرح آمریکا برای بازسازی ارتش لبنان و دلالت‌های آن در پرونده خلع سلاح حزب‌الله/ سعید پیرمحمدی

۱۰. بررسی وضعیت نوار غزه و جایگاه حماس در پرتو توافق موسوم به خلع سلاح/ وحیده احمدی

۱۱. قرارگرفتن سپاه پاسداران در فهرست تهدیدات دولتی بریتانیا: زمینه‌ها، ابعاد و پیامدها/ یاسر نورعلیوند

سفارش تلفنی:  ۰۲۱۸۸۸۰۲۴۷۶ و ۰۹۱۰۸۶۰۷۵۱۸
خرید حضوری: تهران، خیابان کریمخان زند، خیابان حافظ، نرسیده به رودسر، پلاک ۴۶۳ (کافه‌کتاب طاها)

دو تهدید نامعتبر ایران پیش از جنگ ۴۰روزه؛ درسی برای امروز

پژوهشکده ابرار معاصر تهران

فاصله میان دو جنگ ۱۲ و ۴۰روزه، بازه‌ای بسیار مهم و سوژه‌ای به‌غایت درس‌آموز برای سیاستگذاران جمهوری اسلامی ایران و اعضای جامعه تحلیلی روابط بین‌الملل و مطالعات استراتژیک در جهان محسوب می‌شود. ایران، آمریکا، اسرائیل و برخی کشورهای عربی، در این بازه با ادراک خود از تهدید و ساماندهی کنش‌های عملیاتی و البته ضعف‌ها و قوت‌های خود در این دو حوزه، مسیری را طی کردند که نقطه شروعش، پایان جنگ ۱۲ روزه و نقطه پایانش، آغاز جنگ ۴۰روزه بود. این بازه که می‌توان ابتدای آن را حتی به ۷ اکتبر ۲۰۲۳ نیز امتداد داد، اکنون روبه‌روی ماست تا با آسیب‌شناسی آن، درس‌آموخته‌های آن را بشناسیم.
به‌نظر می‌رسد یکی از مهم‌ترین درس‌آموخته‌های این بازه زمانی، ضعف جمهوری اسلامی در معتبرسازی تهدیدات اصلی خود برای طرف مقابل بود. اگر بپذیریم دو کنش عملیاتی اصلی ایران در جنگ ۴۰روزه، منطقه‌ای‌سازی جنگ و کنترل/ انسداد تنگه هرمز بود، ناظر بر این دو، می‌توان درس‌آموخته مورد اشاره را تشریح کرد.

منطقه‌ای‌سازی جنگ: با وجود آنکه رهبر شهید انقلاب اسلامی در ۱۲ بهمن ۱۴۰۴ (۲۷ روز قبل از حمله آمریکا و اسرائیل)، به‌صراحت از منطقه‌ای‌سازی جنگ ازسوی ایران در صورت حمله به این کشور فرموده بودند، مقامات نظامی نیز آشکارا بر آن تأکید می‌کردند و حتی وزیر امور خارجه هم در تماس‌ها و دیدارهای خود با مقامات دولت‌های عرب این تهدید را تکرار می‌کرد، اما در ادراک دشمن، این تهدید معتبر تلقی نشد. این جمله از ترامپ در میانه جنگ که گفت گمان می‌کرده ایران در روزهای نخست تمام/ تسلیم می‌شود یا اینکه وزیر جنگ آمریکا، باور داشته که پاسخ ایران به حمله، نمادین خواهد بود، دقیقاً بیانگر آن است که دشمن، تهدید منطقه‌ای‌سازی جنگ یا عمق آن را معتبر تلقی نکرده بود تا عملاً بازدارندگی نسبی‌ای برای ایران از این ناحیه ایجاد شود.

کنترل/ انسداد تنگه هرمز: نیروی دریایی سپاه پاسداران تحت اشراف، کنترل و پایش میدانی فرماندهی کل سپاه، مانوری بی‌مانند را در ۲۷ بهمن ۱۴۰۴ (۱۲روز پیش از حمله آمریکا و اسرائیل) در منطقه راهبردی تنگه هرمز خلیج فارس برگزار کرد. این رزمایش ترکیبی، گرم و هدفمند با نام «کنترل هوشمند تنگه هرمز»، با هدف اعلانی بررسی آمادگی یگان‌های عملیاتی نیروی دریایی سپاه پاسداران، مرور برنامه‌های تأمینی و سناریوهای اقدام نظامی متقابل سپاه در مواجهه با تهدیدات امنیتی و نظامی احتمالی در منطقه تنگه هرمز و بهره‌گیری هوشمند از مزایای ژئوپلیتیک ایران در خلیج فارس و دریای عمان برگزار شد. اما این تهدید آشکار، حتی آنقدر اعتبار نیافت که به‌عنوان یک متغیر اساسی به نظام محاسباتی ترامپ و تیمش وارد شود. سی‌ان‌ان در هفته دوم جنگ گزارش کرد که ترامپ و یارانش، برخلاف تیم‌های سابق مستقر در کاخ سفید، تصور نمی‌کردند ایران بخواهد و بتواند از گزینه تنگه هرمز استفاده کند. بنابراین این تهدیدِ آشکارا عینیت‌یافته در یک مانور نظامی نیز نتوانست اعتبار لازم را در نظر دشمن بیابد تا سهمی از بازدارندگی را پیش از جنگ ایجاد کند.

اکنون جمهوری اسلامی ایران با تمرکز بر ناکامی‌ در اعتباربخشی به دو تهدید اصلی‌اش پیش از جنگ ۴۰روزه که بازدارندگی لازم را ایجاد نکردند و با تأکید بر اینکه دشمن در پی ضربه‌ای اساسی‌تر به این نظام و سرزمین است، باید در نحوه معتبرسازی تهدیداتش برای دشمن، بازاندیشی کند تا مانع از حمله مجدد، یا شدت و عمق آن شده و البته بر محاسبات طرف مقابل در جنگ اقتصادی کنونی نیز اثرگذار باشد. جنگ ۴۰روزه با هزینه‌ای سهمگین به ما ثابت کرد که صرف تهدید، کفایت نخواهد کرد؛ سهمی از تهدید باید در منظر دشمن، ولو در منطقه خاکستری، عینیت یابد تا تهدید را جدّی بگیرد.

ملاحظه: محدوده زمانی مورد مطالعه در این یادداشت، بازه میان دو جنگ است و طبیعی است که اقدامات قاطع نیروهای مسلح در تحقق آن دو تهدید با شروع جنگ، محل بحث نیست.
@Tehraninstitute

تغییر ادراک راهبردی کشورهای حاشیه خلیج فارس درباره جنگ با ایران

✍ میلاد لطفی، پژوهشگر پژوهشکده ابرار معاصر تهران
🔸منتشرشده در ماهنامه امنیت بین‌الملل، شماره ۷۶، تیر ۱۴۰۵

این گزارش، با تکیه بر واقعیت‌های جنگ چهل روزه و پیامدهای منطقه‌ای آن، رویکردهای نوین کشورهای حاشیه خلیج فارس در قبال احتمال تجدید منازعه میان ایران و رژیم صهیونیستی را بررسی می‌کند. هدف آن است که نشان داده شود چگونه هزینه‌های گسترده جنگ، تاب‌آوری جمهوری اسلامی ایران و محدودیت تضمین‌های امنیتی خارجی، مقامات دولت‌های عرب خلیج فارس را به سوی واقع‌گرایی بیشتر سوق داده و اولویت آنان را از مواجهه مستقیم به مدیریت هوشمندانه تهدید تغییر داده است.
@Tehraninstitute

کُنسپتسیای ایرانی و مسئله جنگ

✍ سعید ساسانیان، عضو هیئت علمی پژوهشکده ابرار معاصر تهران
🔸منتشرشده در ماهنامه امنیت بین‌الملل، شماره ۷۶، تیر ۱۴۰۵

این مقاله در پی پاسخ به این پرسش است که چرا برخی تحلیلگران، نزدیک‌بودن و محتمل‌بودن حمله نظامی به ایران را در خرداد و به‌ویژه اسفند ۱۴۰۴ درک نکرده و حتی جنگ را بعید تصور کردند. در پاسخ به این پرسش، مفهوم کُنسپتسیا از ادبیات اطلاعاتی و امنیتی رژیم صهیونیستی به عاریت گرفته شده است.
@Tehraninstitute

تحولات راهبردی در سند پانزدهم توسعه چین

✍ مصطفی کوشکی، پژوهشگر پژوهشکده ابرار معاصر تهران
🔸 منتشرشده در ماهنامه امنیت بین‌الملل، شماره ۷۶، تیر ۱۴۰۵

برنامه‌های پنج‌ساله توسعه، مهم‌ترین اسناد راهبردی جمهوری خلق چین برای تعیین جهت‌گیری‌های کلان اقتصادی، اجتماعی، فناورانه، امنیتی و سیاست خارجی این کشور به شمار می‌روند. گزارش حاضر با رویکردی مقایسه‌ای، مهم‌ترین تحولات برنامه پانزدهم نسبت به برنامه پیشین را در حوزه‌هایی که بیشترین دلالت را برای حوزه روابط و امنیت بین‌الملل دارد، بررسی و تحلیل می‌کند.
@Tehraninstitute

ائتلاف امنیتی پنج کشور اروپایی؛ منطق شکل‌گیری و دلالت‌های آن برای ایران

✍ یاسر نورعلیوند، عضو هیئت علمی پژوهشکده ابرار معاصر تهران
🔸 منتشرشده در ماهنامه امنیت بین‌الملل، شماره ۷۶، تیر ۱۴۰۵

- ائتلاف امنیتی E5 محصول تحول در محیط امنیتی اروپا پس از جنگ اوکراین است و از یک سازوکار هماهنگی میان پنج قدرت نظامی اروپا، به تدریج درحال تبدیل شدن به یکی از ارکان نوظهور معماری امنیتی اروپا است.
- با ورود موضوعاتی مانند برنامه هسته‌ای ایران، امنیت تنگه هرمز، آزادی کشتیرانی و امنیت انرژی به دستورکار رسمی این ائتلاف، E5 از یک سازوکار متمرکز بر جنگ اوکراین به چهارچوبی برای هماهنگی سیاست‌های امنیتی اروپا در قبال بحران‌های فرامنطقه‌ای تبدیل شده است.
- این گزارش نشان می‌دهد که در ادراک راهبردی اروپا، ایران دیگر صرفاً یک پرونده هسته‌ای نیست، بلکه به بخشی از معادلات امنیت انرژی، آزادی کشتیرانی، ثبات خاورمیانه و رقابت‌های ژئوپلیتیکی تبدیل شده است. این تغییر بیانگر آن است که روابط اروپا با ایران بیش از گذشته تحت تأثیر ملاحظات امنیتی و راهبردی قرار خواهد گرفت.
@Tehraninstitute

پژوهشکده ابرار معاصر تهران

شماره ۷۶ (تیر ۱۴۰۵) ماهنامه امنیت بین‌الملل با مقالات زیر منتشر شد:

۱. ارزیابی تحلیلی مواضع بازیگران مختلف در آمریکا نسبت به توافق با ایران | علی نوری‌پور
۲. بررسی ابعاد داخلی توافق دولت لبنان با اسرائیل | سعید پیرمحمدی
۳. رویکرد جدید اسرائیل در قبال جمهوری اسلامی ایران پس از تفاهم‌ ایران و آمریکا | وحیده احمدی
۴. تحولات در روابط ترکیه و اسرائیل؛ منازعه بر سر هژمونی منطقه‌ای | محسن ارتضایی
۵. تحولات راهبردی در سند برنامه پانزدهم توسعه چین | مصطفی کوشکی
۶. همکاری تسلیحاتی کره جنوبی با کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس | علیرضا ثمودی
۷. ائتلاف امنیتی پنج کشور اروپایی؛ منطق شکل‌گیری و دلالت‌های آن برای ایران | یاسر نورعلیوند
۸. تغییر ادراک راهبردی کشورهای حاشیه خلیج فارس در قبال تجدید جنگ ایران و رژیم صهیونیستی | میلاد لطفی
۹. کالبدشکافی تفاهم‌نامه ایران و آمریکا از نگاه اندیشکده‌های غربی | حسین عسگریان
۱۰. کُنسپتسیای ایرانی و مسئله جنگ | سعید ساسانیان

سفارش تلفنی: ۰۲۱۸۸۸۰۲۴۷۶ و ۰۹۱۰۸۶۰۷۵۱۸
خرید حضوری: تهران، خیابان کریمخان زند، خیابان حافظ، نرسیده به رودسر، پلاک ۴۶۳ (کافه‌کتاب طاها)

ارزیابی یک خبر؛ چرا کاهش ذخایر موشک‌های پاتریوت آمریکا رسانه‌ای شد؟

پژوهشکده ابرار معاصر تهران

در روزهای گذشته گزارش‌هایی از سوی برخی رسانه‌های غربی و اسرائیلی منتشر شده است مبنی بر اینکه آمریکا طی جنگ ۴٠روزه با ایران بیش از ١٢٠٠ فروند موشک پاتریوت شلیک کرده و اکنون ذخایر این موشک‌ها به سطحی نگران‌کننده رسیده است. دقت در این خبر و گزارش‌هایی این چنین، پرسش‌هایی را در خصوص چرایی این افشاگری و اهداف آن برمی‌انگیزد. در هفته‌های گذشته گزارش‌های مشابه دیگری نیز منتشر شد که هم‌راستا با گزارش یادشده بود. اندیشکده آمریکایی مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی (CSIS) هم ارقامی مشابه را در ارتباط با ذخایر موشکی اعلام کرده است. براساس‌ آمار این اندیشکده، نزدیک به نیمی از ذخایر پاتریوت، بیش از نیمی از رهگیرهای تاد و حدود ۴۵ درصد از موشک‌های پی‌آر‌اس‌ام طی ٧ هفته نخست جنگ با ایران مصرف شده است.

در نگاه نخست هم‌گرایی گزارش‌ها می‌تواند نشانه تأیید مستقل خبر باشد، اما هنگامی که منابع، با دقت بیشتری بررسی شوند اغلب رسانه‌ها به گزارش اندیشکده یادشده ارجاع داده‌اند. براین‌اساس، آنچه یک گزارش چند منبعی به‌نظر می‌رسد، در عمل، یک برآورد واحد محسوب می‌شود که در رسانه‌ها تکرار شده است. تکرار چندباره یک ادعا، آن را قطعی‌تر نشان می‌دهد اما لزوماً به‌منزله صحت آن نیست.

نکته دیگر، زمان انتشار این گزارش‌هاست. این گزارش‌ها همزمان با فصل تصمیم‌گیری درباره بودجه دفاعی منتشر شده‌اند. پنتاگون برای سال مالی آینده، نزدیک به ٧٠ میلیارد دلار برای خرید مهمات درخواست کرده که تقریباً سه برابر بودجه فعلی است و بخش زیادی از آن برای جبران همین ذخایر ذکرشده است. این همزمانی، تصادفی به‌نظر نمی‌رسد؛ هنگامی که کنگره باید در مورد بزرگترین افزایش بودجه مهمات در سال‌های اخیر تصمیم‌گیری کند، رقمی به‌اصطلاح «نگران‌کننده» از وضعیت ذخایر منتشر می‌شود.

قابل تأمل است که شان پارنل سخنگوی پنتاگون، اصل کمبود ذخایر را رد کرده و گفته است ارتش آمریکا هرچه نیازمند آن است در اختیار دارد اما همین نهاد درخواست افزایش سه‌برابری بودجه مهمات را هم داده است. از سوی دیگر، همزمان با انتشار این گزارش‌ها، دولت آمریکا وارد قراردادهای جدید تسلیحاتی شده است. در ١٠ آوریل، پنتاگون قراردادی نزدیک به ۵ میلیارد دلار برای شتاب‌بخشیدن به تولید پاتریوت امضا کرد و پیش از آن در ژانویه، توافقی ٧ ساله با شرکت لاکهید مارتین بسته بود تا تولید موشک‌های رهگیر پاتریوت PAC-3 از 600 فروند به دوهزار فروند تا سال ۲۰۳۰ برسد. شاید گفته شود که این قراردادها مربوط به تولید آینده است و ارتباطی به ذخایر فعلی ندارد یا اینکه بخشی از آن مربوط به فروش به کشورهای دیگر است. باوجود این توضیح فنی، پرسش اصلی همچنان پابرجا می‌ماند که هدف از انتشار ادعای کاهش ذخایر موشکی چیست.

اگر هدف القای تصویر ضعف به ایران است، چرا همزمان با آن، خبر قراردادهای بزرگ برای افزایش تولید منتشر می‌شود؟ به‌نظر می‌رسد اعلام علنی افزایش ظرفیت تولید، پیامی اطمینان‌بخش به متحدان و صنایع دفاعی باشد، درحالی‌که روایت کمبود ذخایر، پیامی به کنگره و افکار عمومی داخلی محسوب می‌شود. درواقع، این دو الزاماً در تضاد با یکدیگر نیستند، بلکه دو پیام برای دو مخاطب متفاوت هستند.

این احتمال وجود دارد که دولت آمریکا در حال ارسال پیام به ایران باشد که پدافند آمریکا رو به اتمام است تا شاید محاسبات نظامی ایران به سمت عدم تمایل آمریکا به ادامه یا تشدید حملات کشیده شود. نمایش ناآمادگی برای تشدید نظامی با هدف فریب دشمنان، اقدامی مسبوق ‌به ‌سابقه است. کشورها بارها تصویری از خودشان نشان داده‌اند که با واقعیت میدانی منطبق نبوده است تا طرف مقابل را به خطای تحلیلی دچار کنند. بنابراین بعید نیست بخشی از خبرهایی که این روزها درباره وضعیت ذخایر پاتریوت منتشر می‌شود، بیشتر از آنکه گزارشی فنی از وضعیت انبارها باشد، بخشی از همین نوع مدیریت ادراک ایران باشد.

به‌هرروی، منطقی به‌نظر می‌رسد که به گزارش کمبود ذخایر موشکی آمریکا که طبیعتاً در میانه جنگ، خبری با طبقه‌بندی به‌کلی سری است، با احتیاط و بدبینی نگریسته شود. احتمال معقولی وجود دارد که این روایت هم برای فشار بر کنگره جهت افزایش بودجه نظامی و هم برای فریب ایران درباره اراده آمریکا برای بازگشت به جنگ گسترده، طراحی یا دست‌کم بازتولید شده باشد.
@Tehraninstitute

📚 کتاب ویژه پادکست
«روش‌های تحلیل راهبردی»

نویسنده: عبدالمحمود محمدی‌لرد
سال نشر: ۱۴۰۵
ناشر: پژوهشگاه مطالعات امنیت و پیشرفت

در جهانی که مسائل سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، امنیتی و مدیریتی بیش از گذشته پیچیده، چندبعدی و درهم‌تنیده شده‌اند، تصمیم‌گیری مؤثر دیگر نمی‌تواند صرفاً بر تجربه‌های فردی، برداشت‌های شهودی یا تحلیل‌های خطی استوار باشد.

کتاب «روش‌های تحلیل راهبردی» با رویکردی آموزشی و کاربردی، مجموعه‌ای از ۱۵ روش پرکاربرد تحلیل راهبردی را برای شناسایی مسائل کلیدی، اولویت‌بندی عوامل مؤثر، تحلیل نقش بازیگران، بررسی آینده‌های ممکن، ارزیابی گزینه‌های سیاستی و سنجش پیامدهای تصمیم‌ها معرفی می‌کند.

در این اثر، روش‌هایی مانند تحلیل شبکه مسائل، رتبه‌بندی فریدمن، تحلیل اهمیت–عملکرد، تحلیل هزینه–فایده–فرصت–ریسک، SWOT، QSPM، تحلیل فرضیه‌های رقیب، سناریونویسی، MICMAC، MACTOR، SMIC، تحلیل ریخت‌شناختی، MULTIPOL و تحلیل مقایسه‌ای کیفی فازی تشریح شده‌اند.

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های کتاب، تأکید بر آموزش گام‌به‌گام و قابلیت اجرای عملی روش‌ها است. در کنار معرفی مفهومی هر روش، مراحل اجرا، داده‌های موردنیاز، موقعیت مناسب استفاده، نرم‌افزارهای تخصصی و ابزارهای ساده و در دسترس نیز توضیح داده شده است.

این کتاب می‌کوشد خلأ منابع فارسیِ منسجم و کاربردی در حوزه تحلیل راهبردی را کاهش دهد و توان تحلیلی مخاطبان را برای مواجهه با مسائل پیچیده و تصمیم‌سازی‌های کلان ارتقا بخشد.

🎙️ معرفی، خلاصه و تحلیل محتوای کتاب در پادکست موجود است.

📌 مناسب برای: دانشجویان تحصیلات تکمیلی، پژوهشگران علوم انسانی و اجتماعی، تحلیلگران، کارشناسان، مدیران و فعالان حوزه سیاست‌گذاری، آینده‌پژوهی، امنیت، توسعه و حکمرانی

📞 تهیه کتاب:
۰۲۱۸۸۸۰۲۴۷۶
۰۹۱۰۸۶۰۷۵۱۸

#پادکست
#تحلیل‌راهبردی
---
✍️ @instituteofsds