پژوهشکده ابرار معاصر تهران
در روزهای گذشته گزارش‌هایی از سوی برخی رسانه‌های غربی و اسرائیلی منتشر شده است مبنی بر اینکه آمریکا طی جنگ ۴٠روزه با ایران بیش از ١٢٠٠ فروند موشک پاتریوت شلیک کرده و اکنون ذخایر این موشک‌ها به سطحی نگران‌کننده رسیده است. دقت در این خبر و گزارش‌هایی این چنین، پرسش‌هایی را در خصوص چرایی این افشاگری و اهداف آن برمی‌انگیزد. در هفته‌های گذشته گزارش‌های مشابه دیگری نیز منتشر شد که هم‌راستا با گزارش یادشده بود. اندیشکده آمریکایی مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی (CSIS) هم ارقامی مشابه را در ارتباط با ذخایر موشکی اعلام کرده است. براساس آمار این اندیشکده، نزدیک به نیمی از ذخایر پاتریوت، بیش از نیمی از رهگیرهای تاد و حدود ۴۵ درصد از موشک‌های پی‌آر‌اس‌ام طی ٧ هفته نخست جنگ با ایران مصرف شده است.
در نگاه نخست هم‌گرایی گزارش‌ها می‌تواند نشانه تأیید مستقل خبر باشد، اما هنگامی که منابع، با دقت بیشتری بررسی شوند اغلب رسانه‌ها به گزارش اندیشکده یادشده ارجاع داده‌اند. براین‌اساس، آنچه یک گزارش چند منبعی به‌نظر می‌رسد، در عمل، یک برآورد واحد محسوب می‌شود که در رسانه‌ها تکرار شده است. تکرار چندباره یک ادعا، آن را قطعی‌تر نشان می‌دهد اما لزوماً به‌منزله صحت آن نیست.
نکته دیگر، زمان انتشار این گزارش‌هاست. این گزارش‌ها همزمان با فصل تصمیم‌گیری درباره بودجه دفاعی منتشر شده‌اند. پنتاگون برای سال مالی آینده، نزدیک به ٧٠ میلیارد دلار برای خرید مهمات درخواست کرده که تقریباً سه برابر بودجه فعلی است و بخش زیادی از آن برای جبران همین ذخایر ذکرشده است. این همزمانی، تصادفی به‌نظر نمی‌رسد؛ هنگامی که کنگره باید در مورد بزرگترین افزایش بودجه مهمات در سال‌های اخیر تصمیم‌گیری کند، رقمی به‌اصطلاح «نگران‌کننده» از وضعیت ذخایر منتشر می‌شود.
قابل تأمل است که شان پارنل سخنگوی پنتاگون، اصل کمبود ذخایر را رد کرده و گفته است ارتش آمریکا هرچه نیازمند آن است در اختیار دارد اما همین نهاد درخواست افزایش سه‌برابری بودجه مهمات را هم داده است. از سوی دیگر، همزمان با انتشار این گزارش‌ها، دولت آمریکا وارد قراردادهای جدید تسلیحاتی شده است. در ١٠ آوریل، پنتاگون قراردادی نزدیک به ۵ میلیارد دلار برای شتاب‌بخشیدن به تولید پاتریوت امضا کرد و پیش از آن در ژانویه، توافقی ٧ ساله با شرکت لاکهید مارتین بسته بود تا تولید موشک‌های رهگیر پاتریوت PAC-3 از 600 فروند به دوهزار فروند تا سال ۲۰۳۰ برسد. شاید گفته شود که این قراردادها مربوط به تولید آینده است و ارتباطی به ذخایر فعلی ندارد یا اینکه بخشی از آن مربوط به فروش به کشورهای دیگر است. باوجود این توضیح فنی، پرسش اصلی همچنان پابرجا می‌ماند که هدف از انتشار ادعای کاهش ذخایر موشکی چیست.
اگر هدف القای تصویر ضعف به ایران است، چرا همزمان با آن، خبر قراردادهای بزرگ برای افزایش تولید منتشر می‌شود؟ به‌نظر می‌رسد اعلام علنی افزایش ظرفیت تولید، پیامی اطمینان‌بخش به متحدان و صنایع دفاعی باشد، درحالی‌که روایت کمبود ذخایر، پیامی به کنگره و افکار عمومی داخلی محسوب می‌شود. درواقع، این دو الزاماً در تضاد با یکدیگر نیستند، بلکه دو پیام برای دو مخاطب متفاوت هستند.
این احتمال وجود دارد که دولت آمریکا در حال ارسال پیام به ایران باشد که پدافند آمریکا رو به اتمام است تا شاید محاسبات نظامی ایران به سمت عدم تمایل آمریکا به ادامه یا تشدید حملات کشیده شود. نمایش ناآمادگی برای تشدید نظامی با هدف فریب دشمنان، اقدامی مسبوق به سابقه است. کشورها بارها تصویری از خودشان نشان داده‌اند که با واقعیت میدانی منطبق نبوده است تا طرف مقابل را به خطای تحلیلی دچار کنند. بنابراین بعید نیست بخشی از خبرهایی که این روزها درباره وضعیت ذخایر پاتریوت منتشر می‌شود، بیشتر از آنکه گزارشی فنی از وضعیت انبارها باشد، بخشی از همین نوع مدیریت ادراک ایران باشد.
به‌هرروی، منطقی به‌نظر می‌رسد که به گزارش کمبود ذخایر موشکی آمریکا که طبیعتاً در میانه جنگ، خبری با طبقه‌بندی به‌کلی سری است، با احتیاط و بدبینی نگریسته شود. احتمال معقولی وجود دارد که این روایت هم برای فشار بر کنگره جهت افزایش بودجه نظامی و هم برای فریب ایران درباره اراده آمریکا برای بازگشت به جنگ گسترده، طراحی یا دست‌کم بازتولید شده باشد.
@Tehraninstitute