پژوهشکده ابرار معاصر تهران
پس از سال‌ها مذاکره، امروز، ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶، روند خروج نیروهای ائتلاف بین‌المللی از سراسر خاک عراق تکمیل شد و پنتاگون به‌صورت رسمی، پایان عملیات «عزم راسخ» را اعلام کرد. براساس اعلام منابع رسمیِ عراقی، دیگر هیچ نظامی آمریکایی در سراسر خاک عراق حضور نخواهد داشت. براین‌اساس، عراقی‌ها امروز را به‌عنوان روز حاکمیت جشن گرفتند. درباره این رویداد، چند نکته قابل طرح به‌نظر می‌رسد:
۱. براساس اعلام وال‌استریت ژورنال به نقل از یک مقام پنتاگون، باوجود خروج نظامیان آمریکایی از خاک عراق، تعدادی از نیروهای تفنگدار دریایی آمریکا جهت حفاظت از نمایندگی‌های دیپلماتیک در عراق باقی خواهند ماند. برخی تجربه‌های پیشین نیز نشان می‌دهد که ادعای خروج کامل نیروهای آمریکایی از عراق، نیازمند راستی‌آزمایی است.
۲. ازجمله پرسش‌های قابل طرح درباره تحول اخیر این است که زین‌پس، آیا عراق، بر آسمان خود تسلط خواهد داشت و اجازه پرواز هواپیماهای جنگی و جاسوسی آمریکایی و صهیونیستی برای تعرض به خاک همسایگان ازجمله ایران سلب خواهد شد؟ آیا عراق، هم‌اکنون امکان خریدهای تسلیحاتی، به‌ویژه در حوزه پدافندی، و مهم‌تر کاربست آنها متناسب با نیازهای خود را خواهد داشت؟
۳. در اظهارات متعدد مقامات عراقی تأکید شده که خروج نیروهای نظامی آمریکا به‌معنای پایان شراکت بغداد و واشینگتن نیست و همکاری‌های آموزشی، امنیتی و اطلاعاتی تداوم می‌یابد. این شراکت اما چگونه خواهد بود؟ آیا مانند گذشته، برونداد چنین همکاری‌هایی، آسیب به منافع ایران و گروه‌های مقاومت است؟ آیا طرف عراقی در این نوع از شراکت، واجد سطحی از اختیارات است یا صرفاً سرویس‌دهنده به طرف آمریکایی خواهد بود؟
۴. اگرچه خروج نیروهای آمریکایی برای تثبیت حاکمیت عراق و منافع ایران مهم است، اما حل مسئله همچنان ناتمام به‌نظر می‌رسد. آیا زین‌پس، احزاب سیاسی عراقی می‌توانند گزینه مورد اجماع خود را به نخست‌وزیری برسانند یا با وتوی رئیس‌جمهور آمریکا ناگزیر به انتخاب دیگری می‌شوند؟ آیا پارلمان عراق می‌تواند قانون الحشدالشعبی را مورد بررسی و تصویب قرار دهد یا همچنان با مخالفت واشینگتن مواجه خواهد بود؟
۵. مسئله انحصار سلاح، مهم‌ترین مسیر کنونی فشار بر گروه‌های مقاومت در عراق است. با اعلام خروج نیروهای آمریکایی، این فشار احتمالاً افزایش خواهد یافت. دراین میان اما آیا خروج نیروهای ترکیه (که حدود ۱۰ هزار نفر تخمین زده می‌شود) از خاک عراق محقق خواهد شد؟ آیا ترکیه، حملات هوایی به مناطقی از شمال عراق را متوقف خواهد کرد؟ آیا انحصار سلاح در اقلیم کردستان نیز محقق می‌شود؟ برای پیشبرد مسئله انحصار سلاح، حل‌وفصل این موضوعات حائزاهمیت است.
درمجموع تحولی که امروز به وقوع پیوست، اگرچه اقدامی اثرگذار است، اما ناکافی به‌نظر می‌رسد. از این منظر، سیاست داخلی و خارجیِ عراق تا زمانی که این کشور به درآمدهای نفتی خود، بدون واسطه آمریکا، دسترسی بدون قید‌وشرط نداشته باشد، احتمالاً تغییر محسوسی نخواهد داشت.
@Tehraninstitute