پژوهشکده ابرار معاصر تهران
براساس برخی اخبار رسانه‌ای که طی ساعات اخیر منتشر شده، در ادامه رویکرد برخی از دولت‌های منطقه در تحریم هوایی ایران، فرودگاه‌های اربیل و سلیمانیه اعلام کردند که از امروز، پروازهای ایران به حالت تعلیق درآمده است. مدیریت فرودگاه بین‌المللی نجف هم چنین اقدامی را از ساعت ۲ بامداد جمعه ۳ مهر آغاز کرده است. پیشتر فرودگاه بغداد نیز اقدام مشابهی را انجام داده بود.
فارغ از این مسئله کلان که آمریکا پس از محاصره دریایی، اکنون به محاصره هوایی روی آورده و تهران باید هرچه زودتر تدبیری برای مواجهه با این موضوع بیاندیشد، درباره رویکرد عراق در همراهی با ایالات متحده چند نکته وجود دارد:
۱. روابط فرهنگی و سیاسی عراق با ایران در سطوح گوناگون، متفاوت از سایر همسایگان است. پیشینه این روابط و کمک‌های تهران به بغداد و اربیل، نیازی به یادآوری و بازگویی ندارد. بنابراین در هرگونه ادراک و درنهایت واکنش نسبت به این اقدام برخی کشورها، این نکته باید در نظر گرفته شود و بدیهی است که سطح توقع ایران از عراق باید بالاتر از سایر همسایگان باشد. برخی توجیهات ازجمله سفر الزیدی به واشینگتن و ناگزیر بودن بغداد برای اخذ چنین تصمیمی، پذیرفتنی به‌نظر نمی‌رسد. هم‌اکنون این واقعیت قابل مشاهده است که برخی کشورها ازجمله ترکیه باوجود اخباری مبنی بر اعلام ممنوعیت پروازی، همچنان اقدامی عملی انجام نداده‌اند و پروازهای ایران در فرودگاه استانبول طبق روال در حال انجام است.
۲. مانند برخی تحولات پیشین، ـ تا لحظه نگارش این سطور ـ چهارچوب هماهنگی شیعی نسبت به تحریم هوایی ایران، واکنشی نشان نداده است. آیا این تشکل که از یک‌سو به‌نوعی عصاره گروه‌ها و احزاب سیاسی نزدیک به ایران محسوب می‌شود، و ازسوی دیگر مهم‌ترین نهاد شکل‌دهنده، قوام‌بخش و تصمیم‌ساز برای دولت عراق است، نمی‌تواند از اخذ چنین تصمیمی ازسوی دولت الزیدی جلوگیری کند یا دست‌کم نوعی فشار اجتماعی ایجاد کند تا دولت الزیدی بتواند به اتکای چنین خواستی، از تصمیم خود عقب بنشیند؟
۳. عراق طی سال‌های اخیر یکی از سه مقصد اصلی صادرات کالای ایرانی بوده و ازاین‌منظر برای تجارت خارجی کشور، اهمیتی حیاتی دارد. هرگونه اقدام درراستای توقف ارتباط هوایی دو کشور، نه‌تنها چالشی برای روابط تجاری محسوب می‌شود، بلکه می‌تواند در صورت تحریم پایانه‌های مرزی عراق و انسداد مسیرهای زمینی، تجارت دو کشور را با اخلال گسترده مواجه سازد. به‌ویژه اینکه اقلیم کردستان هم به ممنوعیت‌های پروازی علیه ایران پیوسته است.
۴. درنهایت، پرسش اساسی اینکه در تصویر کلان، روند امتیازدهی جریان مقاومت در عراق تا کجا قرار است تداوم یابد؟ اگر هدف تهران، حفظ جریان شیعی و گروه‌های مقاومت در عراق و گذار از دوره کنونی است، تداوم برخی عقب‌نشینی‌های تاکتیکی، ممکن است زنجیروار به یک شکست راهبردی بیانجامد. علاوه‌براین، روابط راهبردی تهران با گروه‌ها و جریان‌های شیعی عراقی در چنین مقطعی خطیر، باید اثری تعیین‌کننده داشته باشد.
به‌هرروی به‌نظر می‌رسد رویکرد ایران نسبت به دولت الزیدی و تصمیمات آن، نیازمند تغییر است و در این مسیر چهارچوب هماهنگی شیعی باید پیشگام باشد.
@Tehraninstitute