ستیغ

خورشیدِ من 😍🤪😜😳😃☺️😝


مجموعه‌ی لطایف و سفینه‌ی ظرایف، سیف جام هروی
«این شعر در این کتاب زمانی پس از سال ۷۵۲ و پیش از ۸۰۴ نگاشته شده»

برای این سه شاعر دعایی ننوشته که بتوان حدس زد زنده بودند یا درگذشته. اما عبارتِ «فی‌الجواب» نشان می‌دهد به باورِ کاتب، حافظ در جوابِ سلمان و جهان‌ملک‌خاتون در جوابِ حافظ سروده.

حالا با این‌ها کاری ندارم! اما یهو یادم افتاد که اسم کوچکِ حافظ، «شمس‌الدین» بوده. و جهان، او را «خورشیدِ من» خطاب کرده!

بعـــله! چشمِ ما روشن!
خورشیدِ من!
دیگه چی؟ 🤪

بگردیم ببینیم جهان‌ملک‌خاتون توی دیوانِ خودش کجا ها خورشید گفته حافظ کجاها گفته خورشید کجاها گفته جهان 🧐

جمال‌الدین سلمان را ست

(سلمان ساوجی)
 
بردَمَد صبحِ نشاط از مَطلَعِ جان؛ غم مخور
و این شبِ هجران رسَد روزی به پایان؛ غم مخور
 
ای دلِ سرگشته! دوْرِ غم نباشد پایدار
گر غمی پیش آیدَت، هم بگذرد؛ ز آن غم مخور
 
گر سَرَت خود در سَرِ سوْدایِ زلف‌اش می‌روَد،
ز آن، سَرِ مویی مکُن خاطر پریشان؛ غم مخور
 
پای در میدانِ عشق ار می‌نهی، مردانه نهْ
از بلایِ سَر مَتَرس از آفتِ جان غم مخور
 
هیچ کار از کعبه و بتخانه نگشاید تو را
گِردِ کویِ یار گرد از کُفر و ایمان غم مخور
 
خودپرستان را غمِ ناموس دامن‌گیر شد.
لااُبالی شوْ زِ خود، دامن تر افشان غم مخور
 
توْبه از میْ خوردن و خوردن غمِ میْ تا به کیْ؟
آشکارا میْ به‌شادی نوش، پنهان غم مخور
 
آبِ چشم از سَر گذشت ار یار گوید، گو: بگو!
آن که آب از سر گذشت‌اش، گو زِ باران غم مخور
 
مَحرَمِ یار است بادِ صبح و اینک می‌رود
پیشِ او گر فتنه‌‌ئی داری، بگو! هان! غم مخور
 
روزگارِ غصّه و دوْرانِ اَندُه درگذشت
نوْبتِ دلشادی است امروز سلمان! غم مخور
 
 

مولانا حافظ الدین فرماید فی‌الجواب

(حافظ شیرازی)
 
یوسفِ گم‌گشته باز آید به کنعان؛ غم مخور
کلبه‌یِ اَحزان شوَد روزی گلستان؛ غم مخور
 
ای دلِ غم‌دیده! حال‌ات خوش شوَد؛ دل بَد مَکُن
و این دلِ شوریده باز آید به سامان؛ غم مخور
 
دوْرِ گردون ار دو روزی بر مرادِ ما نگشت،
دایما یکسان نباشد کارِ دوْران؛ غم مخور
 
در بیابان گر به شوقِ کعبه خواهی زد قدم،
سرزنش‌ها گر کُنَد خارِ مُغیلان، غم مخور
 
گرچه مَنزل بس خطرناک است و مقصد بس بعید،
هیچ کاری نیست ک‌آن را نیست پایان؛ غم مخور
 
ای دل! ار سیْلِ فنا بنیادِ هستی برکَنَد،
چون تو را نوح است کشتی‌بان، زِ طوفان غم مخور
 
حافظا! در کُنجِ فقر و خلوَتِ شب‌هایِ تار
تا بوَد وِردَت دعا و درس قران، غم مخور
 
 

جهان ملک فرماید فی‌الجواب

(جهان‌مَلک خاتون)
 
ای دل! ار سرگشته ای، از جوْرِ دوْران غم مخور
باشد احوالِ جهان افتان و خیزان؛ عم مخور
 
تُندبادِ چرخ چون در آتشِ عشق‌ات فکنْد،
آب‌روی‌ات گر شود با خاک یکسان غم مخور
 
گرچه چون یعقوب گشتی ساکنِ بیْتُ‌الحزَن،
یوسفِ گم‌گشته باز آید به کنعان؛ غم مخور
 
در طلَب باش و مباش از لُطفِ یزدان ناامید
هم به‌امّیدی رسد امّیدواران غم مخور
 
کعبه‌یِ مقصود خواهی، رخ متاب از بادیه
دل بنهْ بر دَرد و از خارِ مغیلان غم مخور
 
دَردِ اوبهتر زِ درمان است. بنشین صبر کُن
دَردِ دل را گر نیابی هیچ درمان، غم مخور
 
اعتمادی نیست بر کارِ جهان خورشیدِ من!
آب باز آید به جویِ رفته؛ ای جان! غم مخور
 
باغبانا صبر کُن! با زحمتِ زاغان بساز
بلبلِ شوریده باز آید به بُستان؛ غم مخور
 
ای جهان! تا کیْ دل از کارِ جهان داری ملول؟
روزگارَت عاقبت گردد به‌سامان؛ غم مخور

سهیل قاسمی
@Setiq

https://t.me/Setiq/4698

یهو یادم افتاد که اسم کوچکِ حافظ، «شمس‌الدین» بوده. و جهان، او را «خورشیدِ من» خطاب کرده!

بعـــله! چشمِ ما روشن!
خورشیدِ من!
دیگه چی؟ 🤪

@Setiq

#هرروزباسعدی
#غزل شماره‌ی 608 #سعدی
#سهیل_قاسمی

@Setiq

ای سروِ حدیقه‌ی معانی
جانی و لطیفه‌ی جهانی

پیشِ تو به‌اتّفاق مردن
خوش‌تر که پس از تو زندگانی

چشمانِ تو سِحر اولین اند
تو فتنه‌یِ آخرالزمانی

چون اسمِ تو در میان نباشد؟
گویی که به‌جسم در میانی

آن را که تو از سفر بیایی,
حاجت نبوَد به ارمغانی

گر ز آمدن‌ات خبر بیارند،
من جان بدهم به مژدگانی

دفعِ غم دل نمی‌توان کرد
الّا به امیدِ شادمانی

گر صورتِ خویشتن ببینی،
حیرانِ وجودِ خود بمانی

گر صلح کنی، لطیف باشد
در وقت بهار و مهربانی

سعدی خطِ سبز دوست دارد
پیرامنِ خَدّ‌ِ ارغوانی

این پیر نگر! که همچنان‌اش
از یاد نمی‌رود جوانی

0608

@Setiq

#هرروزباسعدی
#غزل شماره‌ی 607 #سعدی
#سهیل_قاسمی

@Setiq

من چرا دل به تو دادم که دلم می‌شکنی
یا چه کردم که نگه باز به من می‌نکُنی

دل و جانم به تو مشغول و نظر در چپ و راست
تا ندانند حریفان که تو منظورِ منی

دیگران چون بروند از نظر از دل بروَند
تو چنان در دلِ من رفته که جان در بدنی

تو هُمایی و منِ خسته‌یِ بی‌چاره گدای
پادشاهی کُنم ار سایه به من برفکنی

بنده وارَت به سلام آیم و خدمت بکُنم
و ر جواب‌ام ندهی، می‌رسدَت کِبر و مَنی!

مَرد، راضی ست که در پایِ تو افتد چون گوی
تا بدان ساعدِ سیمین‌ش به چوگان بزنی

مستِ بی‌خویشتن از خَمر، ظَلوم است و جَهول
مستی از عشق نکو باشد و بی خویشتنی

تو بدین نَعت و صفت گر بخرامی در باغ،
باغبان بیند و گوید که تو سَروِ چمنی

من، بر از شاخِ امیدَت نتوانم خوردن
غالب‌الظنّ و یقین ام که تو بیخ‌ام بکَنی

خوانِ درویش به شیرینی و چربی بخورند؛
سعدیا! چرب‌زبانی کُن و شیرین‌سخنی

0607

@Setiq

مردم را به موزه‌ی حافظ می‌خواستم ببرم!
سهیل قاسمی

مجله وزین عصر روشن در این شماره‌ی خود، یکی از شب‌های مجله بخارا، شب بزرگداشت دکتر قاسم غنی و رونمایی از دیوان حافظ بر پایه نسخه خطی سال ۸۰۱ به‌تصحیح سهیل قاسمی را پوشش داده و متن کامل سخنرانی‌های دکتر صادق سجادی و دکتر اصغر دادبه در بزرگداشت دکتر قاسم غنی و در بررسی کتاب دیوان حافظ تصحیح سهیل قاسمی را منتشر کرده‌است.
هم‌چنین مقاله‌ئی از دکتر سعید کافی انارکی در باره‌ی زندگی و آثار دکتر قاسم غنی و تصاویری از دست‌نوشته‌های دکتر غنی و همچنین متن سخنرانی سهیل قاسمی در معرفی کتاب خود در این نشست در این شماره مجله عصر روشن چاپ شده‌است.

تهیه این مجله و اشتراک آن را به دوستان گرامی پیشنهاد می‌کنم.

@Setiq

با چشم‌ها
مرثیه‌های خاک
احمد شاملو

با چشم‌ها
ز حیرتِ این صبحِ نابجای
خشکیده بر دریچه‌ی خورشیدِ چارتاق
بر تارکِ سپیده‌ی این روزِ پابه‌زای،


دستانِ بسته‌ام را
آزاد کردم از
زنجیرهای خواب.



فریاد برکشیدم:
«ــ اینک
چراغ معجزه
مَردُم!
تشخیصِ نیم‌شب را از فجر
در چشم‌های کوردلی‌تان
سویی به جای اگر
مانده‌ست آن‌قدر،
تا
از
کیسه‌تان نرفته تماشا کنید خوب
در آسمانِ شب
پروازِ آفتاب را !

با گوش‌های ناشنوایی‌تان
این طُرفه بشنوید:
در نیم‌پرده‌ی شب
آوازِ آفتاب را!»



«ــ دیدیم
(گفتند خلق، نیمی)
پروازِ روشنش را. آری!»



نیمی به شادی از دل
فریاد برکشیدند:



«ــ با گوشِ جان شنیدیم
آوازِ روشنش را!»



باری
من با دهانِ حیرت گفتم:



«ــ ای یاوه
یاوه
یاوه،
خلایق!
مستید و منگ؟
یا به تظاهر
تزویر می‌کنید؟
از شب هنوز مانده دو دانگی.
ور تایبید و پاک و مسلمان
نماز را
از چاوشان نیامده بانگی!»



□



هر گاوگَندچاله دهانی
آتشفشانِ روشنِ خشمی شد:



«ــ این گول بین که روشنیِ آفتاب را
از ما دلیل می‌طلبد.»



توفانِ خنده‌ها…



«ــ خورشید را گذاشته،
می‌خواهد
با اتکا به ساعتِ شماطه‌دارِ خویش
بیچاره خلق را متقاعد کند
که شب
از نیمه نیز برنگذشته‌ست.»



توفانِ خنده‌ها…



من
درد در رگانم
حسرت در استخوانم
چیزی نظیرِ آتش در جانم
پیچید.



سرتاسرِ وجودِ مرا
گویی
چیزی به هم فشرد
تا قطره‌یی به تفتگیِ خورشید
جوشید از دو چشمم.
از تلخیِ تمامیِ دریاها
در اشکِ ناتوانیِ خود ساغری زدم.



آنان به آفتاب شیفته بودند
زیرا که آفتاب
تنهاترین حقیقتِشان بود
احساسِ واقعیتِشان بود.
با نور و گرمی‌اش
مفهومِ بی‌ریای رفاقت بود
با تابناکی‌اش
مفهومِ بی‌فریبِ صداقت بود.



□



(ای کاش می‌توانستند
از آفتاب یاد بگیرند
که بی‌دریغ باشند
در دردها و شادی‌هاشان
حتا
با نانِ خشکِشان. ــ
و کاردهایشان را
جز از برایِ قسمت کردن
بیرون نیاورند.)



□



افسوس!
آفتاب
مفهومِ بی‌دریغِ عدالت بود و
آنان به عدل شیفته بودند و
اکنون
با آفتاب‌گونه‌یی
آنان را
اینگونه
دل
فریفته بودند!



□



ای کاش می‌توانستم
خونِ رگانِ خود را
من
قطره
قطره
قطره
بگریم
تا باورم کنند.



ای کاش می‌توانستم
ــ یک لحظه می‌توانستم ای کاش ــ
بر شانه‌های خود بنشانم
این خلقِ بی‌شمار را،
گردِ حبابِ خاک بگردانم
تا با دو چشمِ خویش ببینند که خورشیدِشان کجاست
و باورم کنند.



ای کاش
می‌توانستم!

فرصت کوتاه بود و سفر جانکاه بود
اما یگانه بود و هیچ کم نداشت.



به جان منت پذیرم و حق گزارم!
(چنین گفت بامدادِ خسته.)

باید اِستاد و فرود آمد
بر آستانِ دری که کوبه ندارد،
چرا که اگر به‌گاه آمده‌باشی دربان به انتظارِ توست و
اگر بی‌گاه
به درکوفتن‌ات پاسخی نمی‌آید.

 

کوتاه است در،
پس آن به که فروتن باشی.
آیینه‌یی نیک‌پرداخته توانی بود
آنجا
تا آراستگی را
پیش از درآمدن
در خود نظری کنی
هرچند که غلغله‌ی آن سوی در زاده‌ی توهمِ توست نه انبوهی‌ِ مهمانان،
که آنجا
تو را
کسی به انتظار نیست.
که آنجا
جنبش شاید،
اما جُنبنده‌یی در کار نیست:
نه ارواح و نه اشباح و نه قدیسانِ کافورینه به کف
نه عفریتانِ آتشین‌گاوسر به مشت
نه شیطانِ بُهتان‌خورده با کلاهِ بوقیِ منگوله‌دارش
نه ملغمه‌ی بی‌قانونِ مطلق‌های مُتنافی. ــ
تنها تو
آنجا موجودیتِ مطلقی،
موجودیتِ محض،
چرا که در غیابِ خود ادامه می‌یابی و غیابت
حضورِ قاطعِ اعجاز است.
گذارت از آستانه‌ی ناگزیر
فروچکیدن قطره‌ قطرانی‌ است در نامتناهی‌ ظلمات:
«ــ دریغا
ای‌کاش ای‌کاش
قضاوتی قضاوتی قضاوتی
درکار درکار درکار
می‌بود!» ــ
...

احمد شاملو


سهیل قاسمی

@Setiq

#هرروزباسعدی
#غزل شماره‌ی 606 #سعدی
#سهیل_قاسمی

@Setiq

کس نگُذشت در دلم تا تو به خاطرِ منی
یک نفس از درونِ من خیمه به‌در نمی‌زنی

مهرگیاهِ عهدِ من تازه‌تر است هر زمان
و ر تو درختِ دوستی از بن و بیخ برکَنی

کس نستانَدم به هیچ ار تو برانی از دَرَم؛
مُقبِلِ هر دو عالم ام گر تو قبول می‌کُنی

چون تو بدیع‌صورتی، بی سببِ کدورتی
عهدِ وفایِ دوستان حیْف بوَد که بشکنی

صبر به طاقت آمد از بارِ کشیدنِ غم‌ات
چند مقاومت کُنَد حَبّه و سنگِ صد منی؟

از همه کس رمیده‌ام؛ با تو درآرمیده‌ام
جمع نمی‌شود دگر هر چه تو می‌پراکنی

ای دل! اگر فراقِ او و آتشِ اشتیاقِ او
در تو اثر نمی‌کند، تو نه دلی! که آهنی

هم به در تو آمدم از تو که خصم و حاکمی
چاره‌یِ پای‌بستگان نیست به‌جز فروتنی

سعدی اگر جزَع کُنی و ر نکُنی، چه فایده!
سخت‌کمان چه غم خورَد گر تو ضعیف‌جوشنی؟

0606

@Setiq

#هرروزباسعدی
#غزل شماره‌ی 605 #سعدی
#سهیل_قاسمی

@Setiq

سَروْقدّی میانِ انجمنی
بهْ که هفتاد سروْ در چمنی

جهل باشد فراقِ صحبتِ دوست
به‌تماشایِ لاله و سمَنی

ای که هرگز ندیده‌ای به‌جمال
جز در آیینه مثلِ خویشتنی

تو که هم‌تای خویشتن بینی،
لاجَرَم ننگری به مِثلِ منی

در دهان‌ات سخن نمی‌گویم؛
که نگُنجد در آن دهن سخنی

بدن‌ات در میانِ پیرهن‌ات
همچو روحی ست رفته در بدنی

و آن که بیند برهنه اندام‌ات،
گوید این پُر گُل است پیرهنی

با وجودَت خطا بوَد که نظر
به ختایی کنند یا ختَنی

باد اگر بر من اوفتد، ببَرَد
که نمانده‌ست زیرِ جامه تنی

چاره بیچارگی بوَد سعدی
چون ندانند چاره‌ئی و فَنی

0605

@Setiq

میی در گِلّه‌یِ چشم است ساقی را، بِنام‌ایزد،
که مستی می‌کُنَد با عطر و می‌بخشد خُماری خوش
#حافظ ۸۰۳

تشخیصِ «گلّه» و «کلّه» ممکن نیست چون یکسان نگاشته می‌شدند. اما «گِله» در لغت به‌معنای «دانه» و «دانه‌ی چشم» آمده. امروزه نیز در زبان تالشی و ترکی به «دانه‌یِ چشم» یا «تخمِ چشم»، «گئله» یا «گیله» می‌گویند. در ترکیِ آذربایجانی، «قاراگیله» به معنایِ «سیاه چشم» است.

به باور و گمانِ من (سهیل قاسمی)، جای‌گزینیِ «گله» با «کاسه»، از شباهتِ نوشتارِِ آن بوده که نخستین کاتبان را به اشتباه انداخته و نا آشنا بودنِ واژه یا معنایِ «گله»، باعث شده که بپندارند که کاتبِ نخستین، «کاسه» نوشته و این واژه در کتابت‌هایِ بعدی تکرار شده.

و این:

قیاس کردم و آن چشمِ آهوانه‌یِ  مَست،
هزار ساحرِ چون سامِری‌ش در گله بود

که در آن نیز معنایِ دانه‌ی چشم را می‌توان گرفت. چشم، با «گِله» یا «گئله» تناسب دارد. هزار ساحر دَر دانه‌ی چشمِ یار هست.
هرچند «آهو»یِ نسخه‌ی ۸۰۱ با گَلّه تناسبی دارد؛ که جادویِ نسخه‌ی ۸۲۷ آن را هم ندارد و با «ساحر» متناسب‌تر است؛ اما باز حرف از سِحرِ چشمِ یار است نه ساحر و جادوگر در گَلّه و طویله نگه‌داری کردن!

@Setiq