کانال دکتر پیمان سلامتی

انسان؛ هدف حکمرانی یا هزینه حکمرانی؟
به بهانه روز بزرگداشت مولوی

✍ پیمان سلامتی

استاد پزشکی اجتماعی دانشگاه علوم پزشکی تهران

چندی پیش، کودک بیماری از یک خانواده نیازمند، برای عمل جراحی به بستری در بیمارستان احتیاج پیدا کرد.

در بیمارستان دولتی نوبت عمل را برای بیش از شش ماه بعد داده بودند، یا باید این کودک  و خانواده اش این زمان را با رنج و عذاب بیماری تحمل می کردند یا اینکه به بیمارستان خصوصی مراجعه می کردند.

💠 برای کمک به این خانواده، با یکی از دوستان پزشکم که در آن بیمارستان کار می‌کرد تماس گرفتم و خواهش کردم مساعدتی صورت گیرد تا کودک سریعتر بستری شود و هزینه درمان خانواده کاهش یابد.

پاسخ او تلخ و تکان‌دهنده بود:

«ما اینجا با لشکری از بی‌بضاعت‌ها مواجه هستیم. کدام‌یک از این بیماران را اولویت بدهیم؟ هر کدام را که نگاه می‌کنیم، وضعیتش از دیگری بدتر است.»

💠 چهل سال پیش وارد دانشکده پزشکی شدم و از آن زمان تا امروز، درگیر مسائل حوزه سلامت بوده‌ام؛ اما در تمام این چهار دهه، هرگز وضعیت سلامت و معیشت مردم را تا این اندازه بحرانی و نگران‌کننده ندیده‌ام.

این تنها یک برداشت شخصی یا مشاهده بالینی محدود نیست؛ شواهد و شاخص‌های کلان سلامت نیز تصویری نگران‌کننده ارائه می‌کنند.

💠 افزایش وحشتناک هزینه‌های درمان، کمبود دارو، سوءتغذیه در میان کودکان و افزایش آسیب‌های روانی و خودکشی، همگی از فرسایشی عمیق در سلامت اجتماعی حکایت دارند.

💠 در چنین شرایطی، یک پرسش بنیادین پیش روی ماست:

انسان در حکمرانی، هدف است یا وسیله؟ آیا یک ایدئولوژی، سیاست یا مصلحت می‌تواند چنان اصالت پیدا کند که جان، سلامت، کرامت و رفاه انسان به هزینه تحقق آن تبدیل شود؟

💠 وقتی انسان هزینه حکمرانی می‌شود.

در ماه‌های اخیر، برخی مسئولان کشور و به‌ویژه مسعود پزشکیان در سخنان مختلف بر ایستادگی در برابر فشار خارجی، جنگ و نپذیرفتن «حرف زور» تأکید کرده و از «تحمل مردم در برابر دشواری‌ها» سخن گفته‌اند.

فارغ از اینکه کدام بخش از مردم توان تحمل این دشواری‌ها را دارد و کدام بخش دیگر از آن فراتر رفته است، باید پرسید:

این هزینه‌ها برای چه هدفی، با چه معیاری و تا کجا قابل توجیه‌اند؟

💠 مولوی و شأن انسان

هشتم مهرماه، روز بزرگداشت مولوی، فرصتی است برای بازگشت به یکی از بنیادی‌ترین پرسش‌های انسانی:
انسان چه جایگاهی در جهان دارد؟

💠 مولوی می‌گوید:

ای نسخهٔ نامهٔ الهی که تویی
وی آینهٔ جمال شاهی که تویی
بیرون ز تو نیست هرچه در عالم هست
در خود بطلب هر آنچه خواهی که تویی

در جهان‌بینی مولوی، انسان موجودی برخوردار از منزلتی یگانه و شأنی فراتر از ابزارهای دنیوی است.

💠 او در بیتی دیگر می‌سراید:
جوهر است انسان و چرخ او را عرض
جمله فرع و سایه‌اند و او غرض

در این نگاه، جهان در برابر انسان فرع و سایه و خود انسان «غرض» و مقصود است.

💠 از چنین منظری، چگونه می‌توان پذیرفت که در حکمرانی، جان و رفاه انسان‌ها فرع بر سیاست‌ها، مصلحت‌ها و شعارها شود؟

این نگاه با سنت اخلاقی اسلام نیز منطبق است؛ سنتی که برای حرمت جان و کرامت انسان جایگاهی بلند قائل است.

💠 در این منظومه فکری، حتی کعبه با همه عظمت و قداستش، خانه‌ای از سنگ است؛ اما انسان، حامل کرامتی الهی و آینه تجلی اوست.

مولوی با تکیه بر همین شأن انسان می‌سراید:

تاج کرمناست بر فرق سرت
طوق اعطیناک آویز برت

💠 وقتی خداوند چنین تاج کرامتی بر سر انسان نهاده است، چگونه می‌توان شاهد خرد شدن استخوان های مردم زیر این همه فشار بود و از حفظ کرامت انسانی در این کشور سخن گفت؟

💠 جان کلام آنکه، هیچ سیاست، ایستادگی یا ایدئولوژی‌ای آن‌قدر ارزشمند نیست که بهایش را جان، سلامت و کرامت انسان‌ها بپردازند و این در تقابل آشکار با اندیشه بزرگانی چون مولوی است.

اقتدار یک کشور فقط در توانایی ایستادگی در برابر تهدید خارجی خلاصه نمی‌شود؛ سلامت، رفاه، اعتماد و امید مردم نیز بخشی از پایه‌های اقتدار و امنیت پایدار یک کشورند.

💠 اگر قرار است حکمرانی از انسان محافظت کند، باید بدانیم که متاسفانه به نقطه‌ای رسیده‌ایم که بعضی بیمارستان‌های ما در برابر انبوهی از نیازمندان، ناچارند انتخاب کنند چه کسی درمان شود و چه کسی پشت در بماند؟

با استفاده از لینک زیر 👇ما را دنبال کنید:

🌐http://t.me/PaymanSalamati

هشتاد و پنجمین نشست علمی مرکز تحقیقات تروما و جراحی سینا:

عنوان نشست:
How to connect with depressed friends?

تاریخ: دوشنبه ششم مهرماه ۱۴۰۵

ساعت: 11 صبح

ارایه دهنده: دکتر پیمان سلامتی

ارایه به زبان انگلیسی

لطفا پیش از شرکت در کلاس، این ویدیو را تماشا کنید:

https://youtu.be/B43f89Y9f-A?is=ANEZLLIJdlzR0iiY

نشست به شکل حضوری برگزار می شود.

مکان: سالن شورای مرکز تحقیقات تروما و جراحی بیمارستان سینا

تسلیم یا تاب‌آوری؟ دوگانه‌ای کاذب در زمانه جنگ

✍ پیمان سلامتی

استاد پزشکی اجتماعی دانشگاه علوم پزشکی تهران

پس از انتشار یادداشت «روزمرگیِ یک نظام سلامت منزوی» (لینک)، واکنش‌ها و بازخوردهای مختلفی دریافت کردم.

یکی از قابل‌تأمل‌ترین نقدها، مسئله را از زاویه شرایط جنگی می‌دید:

ما در تقابلی نابرابر با قدرت‌های جهانی قرار داریم و در چنین شرایطی، دو راه بیشتر پیش رو نداریم؛ یا تسلیم شویم و سرنوشتی شبیه برخی کشورهای جنگ‌زده همچون سوریه و لیبی پیدا کنیم، یا با افزایش تاب‌آوری، مقاومت کنیم و هزینه‌های آن را بپذیریم.

💠 با خواندن این نقد، به یاد جمله‌ای از جان دیویی، فیلسوف مشهور، افتادم:

انسان گاه مسائل را در قالب یا این، یا آن صورت‌بندی می‌کند، بی‌آنکه امکان‌های میانجی را ببیند.

💠 اینجا با نکته مهمی روبرو هستیم:

تاب‌آوری با تحمل بی‌حدومرز رنج تفاوت دارد. جامعه تاب‌آور جامعه‌ای نیست که بتواند هر میزان فقر، کمبود، تورم و فرسایش را تحمل کند؛ جامعه تاب‌آور جامعه‌ای است که در برابر شوک، بتواند جان انسان‌ها، سلامت، کرامت و کارکردهای اساسی خود را حفظ کند.

💠 در این چارچوب، سه نکته قابل تأمل است:

۱. فریب دوراهی ساختگی و بهانه «وضعیت استثنایی»

اینکه گزینه‌های یک ملت را تنها به دو راهِ «تسلیم» یا «تحمل بی‌چون‌وچرای فجایع» محدود کنیم، مغالطه ای آشکار است.

💠 همان‌طور که پیش‌تر با اشاره به آرای جورجو آگامبن نوشته‌ام، خطر آنجاست که «وضعیت استثنایی» و شرایط جنگی از یک وضعیت موقت به توضیحی دائمی برای مشکلات تبدیل شود؛ به‌گونه‌ای که هر ناکارآمدی مدیریتی یا کمبود کالا با عبارت «شرایط جنگی» توجیه شود و ضرورت اصلاح مدیریت و اولویت‌بندی منابع به حاشیه برود.

اما راه دیگری هم وجود دارد: حکمرانی خردمندانه در دل بحران.

💠 تاریخ سلامت نمونه مهمی در این‌باره دارد.

معماری نظام ملی سلامت بریتانیا در دل بحران جنگ جهانی دوم، مبنای مهمی برای طراحی نظام رفاه شد و این سیستم از سال ۱۹۴۸ تاکنون به خوبی در آن کشور کارکرده است.

بحران، الزاماً به معنای تعلیق آینده نیست؛ گاهی می‌تواند فرصتی برای بازآرایی خردمندانه نظام‌های عمومی باشد.

۲. صرفه‌جویی برای بیمار، ریخت‌وپاش برای سیستم؟

مقاومت عقلانی یعنی بازآرایی اولویت‌ها و مهار هزینه‌های کم‌اثر و غیرضروری.

💠 من یکسال در کانادا زندگی کرده ام، نکته‌ای که در آنجا توجهم را جلب کرد این بود که کانادا به عنوان دومین کشور پهناور دنیا که زبان‌های مختلفی در آن رایج است، تنها ۱۱ کانال تلویزیونی دارد (یک کانال فدرال برای کل کشور و ۱۰ کانال برای ایالت‌های ده‌گانه).

در حالیکه تلویزیون ایران با مخاطبی اندک بیش از ۳۰ کانال استانی و به تعداد بیشتر از آن کانال های مختلف در موضوعات متفاوت دارد.

💠 البته مسئله فقط تلویزیون نیست. پرسش مهم‌ این است:

چرا حاکمیت که خود صدها نهاد موازی با بودجه‌های نجومی دارد، به جای تعطیل کردن این ریخت‌وپاش‌ها، از بیمارِ نیازمند می‌خواهد که با چند برابر شدن قیمت دارو، شرایط جنگی را درک کند؟

💠 مقاومت یعنی بودجه کشور به جای مصارف غیرضروری، صرف حفظ جان، سلامت و معیشت مردم شود.
 
۳. انداختن هزینه نبرد بر دوش نحیف مردم

 در شرایط بحران و جنگ، این فرماندهان، سرداران و سیاست‌مداران هستند که باید عمده هزینه نبرد را بپردازند.

💠 اخلاق و خرد حکم می‌کند که ساختارهای اداره کشور بار سنگین فشارها را به دوش بکشند و سپر بلای شهروندانش شوند؛ نه اینکه بار این مخارج، بر دوش جامعه آوار شود.

تاریخ نشان داده است که یک سیاست دفاعی مشروع، زمانی ماندگار است که معماران آن سیاست، خود در صف اول پرداخت تاوان آن ایستاده باشند.

💠 نمی‌توان از افتخار ایستادگی سخن گفت، اما عوارض دردناک آن، یعنی تحریم، کمبود و تورم را عملاً به آسیب‌پذیرترین گروه‌های جامعه منتقل کرد.

به عنوان مثال، نباید دولت مرکزی اقداماتی در عرصه بین المللی انجام دهد که تاوان آن را غیرنظامیان در خطه جنوب با مرگ و جراحت و ویرانی بپردازند.

💠 جان کلام آنکه، تسلیم و تاب‌آوری دو سر یک دوگانه ای نیستند که ناچار باشیم یکی را انتخاب کنیم.

میان این دو، راه سومی وجود دارد: ایستادگی همراه با حکمرانی مسئولانه؛

💠 مقاومتی که هم‌زمان برای کاهش رنج مردم، حفظ سلامت و صیانت از کرامت انسان‌ها تلاش کند.

اگر ساختار حکمرانی در دل بحران سپر بلای مردم نشود و هزینه‌های بحران از سفره و جانِ آسیب‌پذیرترین شهروندان تأمین شود، آنچه از مردم خواسته می‌شود دیگر تاب‌آوری نیست؛ فروپاشی از درون است.

با استفاده از لینک زیر 👇ما را دنبال کنید:

🌐http://t.me/PaymanSalamati

روزمرگیِ یک نظام سلامت منزوی: علم، دارو و بیمار در بن‌بست
 
✍ پیمان سلامتی

استاد پزشکی اجتماعی دانشگاه علوم پزشکی تهران
 
حدود ۲۰ سال است که تقریباً هر سال در کنگره‌های بین‌المللی شرکت کرده‌ام؛ به‌جز سال‌های همه‌گیری کرونا.

نُه ماه قبل، برای شرکت در یک کنگره به قطر رفتم و مقاله‌ای ارائه کردم. در انتها، برای دریافت گواهی ارائه به دبیرخانه مراجعه کردم.

💠 گفتند گواهی را ایمیل می‌کنند. اما روزها گذشت و ایمیلی در کار نبود. ماه‌ها پیگیری کردم؛ با افراد مختلف دبیرخانه حتی از طریق واتس‌اپ تماس گرفتم، اما خبری نشد.

تا اینکه از طریق لینکدین توانستم با یکی از مسئولان ارشد کنگره ارتباط بگیرم. او متعجب شد و موضوع را پیگیری کرد، اما باز هم پاسخی دریافت نشد، تا بالاخره با پیگیری مجدد این مسئول، گواهی من ارسال شد.

💠 نمی خواهم بگویم این اختلال حتما ناشی از تنش های سیاسی یا شرایط جنگی بوده است چون برای چنین ادعایی شواهدی ندارم، اما این تجربه، بیش از گذشته مرا به شکنندگی ارتباطات علمی و حرفه ای در شرایطی که مناسبات بین المللی دشوار شده است، حساس کرد.

در روزگاری که فناوری، فاصله میان انسان‌ها را به کسری از ثانیه رسانده، چرا گاهی یک ارتباط حرفه‌ای ساده برای ما این‌چنین فرساینده می‌شود؟

💠 همین مشکل به‌ظاهر ساده در یک ارتباط فردی، ما را به پرسشی بزرگ‌تر و تلخ‌تر می‌رساند:

چگونه دشوار شدن ارتباط با جهان، نظام سلامت را از پا درمی‌آورد ؟

💠 پیامدهای انزوا زمانی جدی‌تر می‌شود که به زنجیره تأمین دارو و تجهیزات پزشکی برسد.

وزیر بهداشت اخیراً گفته است هزینه حمل‌ونقل دارو تا ۱۰ برابر افزایش یافته، زیرا در شرایطی که امکان انتقال دریایی وجود ندارد، بخشی از محموله‌ها باید با هواپیما جابه‌جا شوند.

💠 از سوی دیگر، انجمن داروسازان ایران از افزایش قابل‌توجه قیمت داروها خبر داده و گفته است قیمت برخی داروهای ایرانی حدود ۱۵۰ درصد و برخی داروهای خارجی حتی ۴۰۰ تا ۵۰۰ درصد افزایش یافته است.

این افزایش را نیز حاصل مجموعه‌ای از عوامل، از هزینه مواد اولیه و ارز گرفته تا حمل‌ونقل و بسته‌بندی، دانسته است.

💠 اما برای بیمار، همه این اعداد یک معنای ساده دارد:
دسترسی دشوارتر و درمان گران‌تر.

شوربختانه همین چند روز پیش بود که دبیر یکی از کانون‌های بازنشستگی گفت:

«بسیاری از بازنشستگان که بیمار خاص هستند، در سکوت و گمنامی، مرگ را به جای پرداخت چنین ارقام سرسام‌آوری انتخاب می‌کنند.»
 
💠 در این میان، مسئله فقط کشورهای دوردست نیست. حلقه این محدودیت‌ها در همین همسایگی ما نیز در حال تنگ‌تر شدن است.

درست در همین روزها شاهد هستیم که شرکت‌های هواپیمایی ایرانی و خارجی، یکی‌یکی برنامه لغو پروازهای خود به مقصد ایران را تا اطلاع ثانوی اعلام می‌کنند.
 
💠 همچنین، در روزهای اخیر شاهد اختلال در تردد و آمدوشد از مرزهای همسایگان و محدودیت‌ها و مشکلات جدید برای نقل‌وانتقالات مالی در برخی بانک‌های ایرانی مستقر در کشور های همسایه هستیم.

وقتی تردد و ارتباطات مالی با نزدیک‌ترین کشورها مختل می‌شود، اثر ویرانگر آن مستقیماً بر تمام شریان‌های حیاتی کشور آوار خواهد شد.
 
💠 علاوه بر این، بهداشت و درمان، بیش از بسیاری از حوزه‌های دیگر، به ارتباط با جهان وابسته است. علم پزشکی مرز نمی‌شناسد.

آگاهی از یافته‌های جدید، دسترسی به فناوری‌های نوین، همکاری‌های پژوهشی، آموزش پزشکان و دانشجویان و انتقال تجربه، همگی به رفت‌وآمد آزادانه‌تر دانش و انسان‌ها نیاز دارند.

💠 حتی اگر راه‌ها باز باشند، هزینه سفر، نوسانات ارزی و دشواری‌های پرداخت‌های بین‌المللی، حضور بسیاری از پژوهشگران و پزشکان ایرانی را در این شبکه جهانی دشوار کرده است.

💠 حدود ۱۵ سال پیش، که جهت ارائه مقاله به خارج رفته بودم، با یک پزشک عراقی آشنا شدم.

او با وجود جایگاه حرفه‌ای و تخصصی‌اش، در هتلی بسیار ساده و در منطقه‌ای فقیر و حاشیه‌ای اقامت داشت.

💠 آن زمان، شرایط دشوار عراق و انزوای ناشی از محدودیت‌های بین‌المللیِ آن کشور برایم قابل تأمل و مایه تأسف بود.

آن روز هرگز تصور نمی‌کردم که سال‌ها بعد، خودم نیز بخشی از این مصائب را با گوشت و پوست خود تجربه کنم.

💠 جان کلام آنکه، نظام سلامت نمی‌تواند در جهانی که علم، دارو، فناوری و زنجیره تأمین آن فرامرزی است، پشت دیوارهای بلند انزوا سالم بماند.

ارتباط با جهان، تجمل و پرستیژ دانشگاهی نیست؛ یکی از شروط بقای یک نظام سلامت پویا و پاسخ‌گوست.

💠 و وقتی این ارتباط روزبه‌روز دشوارتر می‌شود، پرسش اصلی این است:

بیمار ایرانی، در نهایت، چه بهایی برای این فاصله خواهد پرداخت؟

با استفاده از لینک زیر 👇ما را دنبال کنید:

🌐http://t.me/PaymanSalamati
 
 

هشتاد و چهارمین نشست علمی مرکز تحقیقات تروما و جراحی سینا:

عنوان نشست:
Is AI turning us all into the same person? | Sandra Matz

تاریخ: دوشنبه ۳۰ شهریور ۱۴۰۵

ساعت: یازده صبح

ارایه دهنده: دکتر پیمان سلامتی

ارایه به زبان انگلیسی

لطفا پیش از شرکت در کلاس، این ویدیو را تماشا کنید:

https://share.google/DITIfDcHI34HIsXZQ

نشست به شکل حضوری برگزار می شود.

مکان: سالن شورای مرکز تحقیقات تروما و جراحی بیمارستان سینا

 
خون، آوار و تناقض در مسئولیت جان غیرنظامیان

✍ پیمان سلامتی

استاد پزشکی اجتماعی دانشگاه علوم پزشکی تهران

بمباران دوباره‌ی قشم در روز جاری، زخمِ بازِ فاجعه و رنج جنوب کشور در ماه‌های اخیر را با تلخی تمام تازه کرد.

هنوز فراموش نکرده‌ایم که فرود موشک بر سقف یک خانه مسکونی، جان اعضای یک خانواده را گرفت و تصاویر ویرانی و جان‌باختن کودکان بی‌دفاع زیر آوار، وجدان جامعه را لرزاند.

💠 تماشای این تصاویر، تنها ثبت یک حادثه نیست؛ سند عریانِ بی‌دفاعی انسان‌هایی است که در میان آتشِ منازعات گم شده‌اند.

در همین زمان، رئیس‌جمهور گفته است: «مردم ایران هزینه سنگینی برای این تجاوزات پرداخته‌اند. زنان و مردان، کودکان و غیرنظامیان جان خود را از دست داده‌اند ... این وقایع یادآور مسئولیت سنگین جامعه بین‌المللی در قبال حمایت از غیرنظامیان است.»

💠 این سخنان، واقعیتِ تلخ رنج تحمیل‌شده بر جامعه را به‌درستی بازتاب می‌دهد؛ اما این تنها یک سوی ماجراست.

برای دیدن سوی دیگر، باید به یکی از بنیادی‌ترین اصول اخلاق سیاسی و سلامت اجتماعی بازگردیم:
مسئولیت دولت در قبال حفظ جان شهروندان

💠 نقض قرارداد اجتماعی؛ اولویت حیات بر قمار ژئوپلیتیک

یکی از بنیادی‌ترین کارکردهای دولت در نظریه‌ی «قرارداد اجتماعی»، تأمین امنیت و حفاظت از جان شهروندان است.

دولتی که از شهروندان انتظار تبعیت از قانون، پرداخت مالیات و پذیرش اقتدار سیاسی دارد، متقابلاً مسئول تأمین امنیت و حفاظت از زندگی آنان نیز هست.

💠 بر همین اساس، هیچ استراتژی نظامی، هیچ «عمق راهبردی» و هیچ ملاحظه‌ی ژئوپلیتیکی نباید به قیمت قرار دادن جان شهروندان در معرض خطری باشد که می‌توان از آن پیشگیری کرد.

هنگامی که تصمیمات یک ساختار سیاسی، کشور را در معرض چرخه‌ای از تنش و درگیری قرار می‌دهد و این چرخه سرانجام خانه و جان شهروندان را تهدید می‌کند، نمی‌توان مسئولیت حفاظت از مردم را صرفاً به «جامعه بین‌المللی» واگذار کرد.

💠 تناقض در بازتولید «رنج نامتقارن»

جناب آقای رئیس‌جمهور، نقد بنیادینی که در اینجا متوجه عملکرد دولت شماست، نه انکار تجاوز و نه تبرئه مهاجم؛ بلکه توجه به مسئولیتی است که در داخل کشور بر عهده تصمیم‌گیرندگان قرار دارد.

نمی‌توان در پشت تریبون‌ها از مظلومیت غیرنظامیان سخن گفت، اما همزمان تصمیماتی اتخاذ کرد که می‌تواند کشور را در معرض تشدید تنش و پاسخ‌های نظامی قرار دهد.

💠 اگر چنین اقداماتی به گسترش چرخه‌ی تقابل کمک کند و پیامد آن بر سر خانه و زندگی مردم فرود آید، باید درباره‌ی مسئولیت تصمیم‌گیرندگان نیز صریح سخن گفت.

این البته به معنای نادیده گرفتن مسئولیت مهاجم نیست.

💠 حمله به غیرنظامیان، حتی اگر در پاسخ به اقدام نظامی دیگری صورت گرفته باشد، مسئولیت اخلاقی و حقوقی مهاجم را از میان نمی‌برد، همان‌گونه که نقد تصمیمات داخلی که می‌تواند مردم را در معرض خطر قرار دهد، به معنای توجیه حمله خارجی نیست.

💠 مسئله دقیقاً همین‌جاست:

مردم نباید هزینه‌ی نامتقارن تصمیماتی را بپردازند که در شکل‌گیری آنها نقشی نداشته‌اند.

💠 تقلیل شهروندان به «حیات برهنه»

از منظر اخلاق زیستی، حفظ جان انسان‌ها باید یکی از خطوط قرمز هر نظام سیاسی باشد.

هنگامی که شهروندان در وضعیتی قرار می‌گیرند که امنیت، حقوق و کرامت آنان در برابر منطق قدرت و جنگ بی‌پناه می‌شود، می‌توان این وضعیت را با مفهومی در پزشکی اجتماعی تحت عنوان «حیات برهنه» توضیح داد.

💠 «حیات برهنه»؛ به وضعیتی اشاره دارد که در آن، انسان از جایگاه سیاسی و حقوقیِ محافظت‌کننده‌اش جدا می‌شود و زندگی او به شکلی عریان در معرض قدرت و خشونت قرار می‌گیرد.

شهروندی که در چنین وضعیتی قرار می‌گیرد، دیگر نه صاحبِ حق، بلکه صرفاً انسانی است که باید تلاش کند زنده بماند؛ انسانی که ممکن است زیر آوار بماند، خانه‌اش ویران شود یا کودک خود را از دست بدهد، بی‌آنکه در تصمیمی که او را به این وضعیت رسانده، نقشی داشته باشد.
 
💠 جان کلام آنکه، محکومیت حمله به غیرنظامیان و مطالبه‌ی مسئولیت از مهاجمان، نباید ما را از پرسش درباره‌ی مسئولیت خودِ حاکمیت در حفاظت از شهروندان غافل کند.

همان‌طور که عادی‌سازی حمله به غیرنظامیان از سوی مهاجمان خارجی محکوم است، عادی‌سازی سیاست‌هایی که می‌تواند شهروندان را در معرض چنین رنجی قرار دهد نیز قابل دفاع نیست.

💠 «من با دو چشم مات خودم دیدم
که کودکی ز ترس خطر تند می‌دوید
اما سری نداشت
لختی دگر به روی زمین غلتید
و ساعتی دگر
مردی خمیده پشت و شتابان
سر را به ترک‌بند دوچرخه
سوی مزار کودک خود می‌برد
چیزی درون سینه او کم بود...»

💠 شعر از شادروان قیصر امین‌پور
 
با استفاده از لینک زیر 👇 ما را دنبال کنید:

🌐 http://t.me/PaymanSalamati

بحران خودکشی در ایران؛ وقتی جامعه آلارم می‌دهد

✍ دکتر پیمان سلامتی

متخصص پزشکی اجتماعی دانشگاه علوم پزشکی تهران

«امید» برای من فقط یک هم‌دانشکده‌ای نبود. او ترکیبی کم‌نظیر از دو هویت ارزشمند بود: دانشجوی پزشکی و جانباز قطع نخاعی.

💠 کسی که روزگاری جانش را سپر بلای جامعه کرده بود، حالا پزشکی می‌خواند تا درد مردم را درمان کند.

هر از گاهی به دیدنش در آسایشگاه جانبازان می‌رفتم.

از نابرابری‌های اجتماعی به‌شدت گلایه داشت و از اینکه فداکاری بخشی از جوانان با سوءمدیریت‌ها پایمال شده، رنج می‌برد.

💠 یک روز که نزد او بودم، پرستاری وارد اتاق شد.

«امید» ناگهان به‌شدت آشفته شد و بی‌مقدمه بطری شیشه‌ای را به سوی او پرتاب کرد.

پرستار جاخالی داد و بطری با صدای مهیبی به دیوار خورد و شکست.

💠 چند روز بعد شنیدم که «امید» به زندگی خود پایان داده است.

نزدیک به چهل سال گذشته، اما هنوز از خودم می‌پرسم: چرا آن روز از او جدا شدم؟ چرا آن رفتار را سیگنالی از یک رنج عمیق ندیدم؟

💠 نوزدهم شهریور، روز جهانی پیشگیری از خودکشی است؛ روزی با یک پیام ساده و بنیادین:

خودکشی قابل پیشگیری است و حتی یک مورد آن هم زیاد است.

💠 دیروز، به‌عنوان یکی از اعضای پانل در همایش علمی پیشگیری از خودکشی، بار دیگر با یک «حلقه مفقوده» مواجه شدم.

گفت‌وگوهای علمی درباره این بحران ارزشمندند؛ اما باید مراقب باشیم که پیشگیری از خودکشی در سالن‌های همایش متوقف نشود.

💠 به گمان من، امروز در مواجهه با خودکشی در ایران با دو خطای راهبردی روبه‌رو هستیم:

فردی دیدن یک مسئله اجتماعی و نادیده گرفتن داده‌هایی که برای شناخت آن به آنها نیاز داریم.

💠 خطای نخست: فردی‌سازی یک بحران اجتماعی

خودکشی را نمی‌توان صرفاً با یک اختلال روان‌پزشکی توضیح داد.

این پدیده یک «مسئله بغرنج» (Wicked Problem) است؛ کلافی درهم‌تنیده از عوامل فردی، خانوادگی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و محیطی.

💠 البته اختلالات روانی و عوامل فردی اهمیت دارند؛ اما وقتی خودکشی را فقط به ضعف فرد یا ناتوانی او در «تاب‌آوری» نسبت می‌دهیم، ممکن است ناخواسته سهم شرایطی را که انسان در آن زندگی می‌کند، پنهان کنیم.

خودکشی می‌تواند یکی از تظاهرات رادیکال فرسایش امید اجتماعی و افق آینده باشد.

بنابراین پیشگیری از آن، در کنار مداخلات بالینی، به مداخلات اجتماعی و ساختاری نیز نیاز دارد.

💠 خطای دوم: کوری آماری

پیشگیری در تاریکی ممکن نیست.

متأسفانه چند سال است که آمار رسمی و به‌روز خودکشی بنابه دلایل نامشخص منتشر نمی‌شود، بنابراین نمی‌دانیم امروز کدام گروه‌های سنی، جنسی، اجتماعی یا جغرافیایی بیشتر در معرض خطرند و منابع محدود پیشگیری را باید دقیقاً متوجه چه کسانی کنیم.

💠 اما آخرین آمار رسمی منتشرشده، به‌تنهایی برای نگرانی کافی است.

در سال ۱۳۹۹، ۵۵۴۲ نفر بر اثر خودکشی جان باختند؛ ۷.۸ درصد بیشتر از سال قبل.

این رقم در سال ۱۴۰۰ به ۶۲۴۴ نفر رسید؛ ۱۲.۶ درصد افزایش.

در سال ۱۴۰۱ نیز شمار مرگ‌ها به ۶۹۱۸ نفر رسید؛ ۱۰.۸ درصد بیشتر از سال قبل.

💠 یعنی در فاصله سه سال، تعداد مرگ‌های ثبت‌شده بر اثر خودکشی حدود ۲۵ درصد افزایش یافته است.

از سوی دیگر، ۵۵.۵ درصد قربانیان در گروه سنی ۱۸ تا ۳۹ سال قرار داشته‌اند؛ یعنی بحرانی که بخش بزرگی از آن، جوانان و نیروی مولد جامعه را درگیر کرده است.

💠 اینجا با یک پارادوکس هولناک مواجهیم:

در حالی که طبق شواهد علمی، روند جهانی خودکشی رو به کاهش است، ایران در زمره مناطق با شیب صعودی قرار دارد.

بدون دسترسی به داده های معتبر، برنامه ریزی جهت پیشگیری از خودکشی یک شوخی مضحک است.

💠 اگر روند ایران متفاوت است، باید آن را با داده‌های دقیق و قابل دسترس بررسی کنیم؛ نه با انکار، حدس یا روایت‌های پراکنده.

سیاست‌گذاری بدون داده، پیشگیری نیست؛ حدس‌زدن است.

💠 جان کلام آنکه، ما میان دو لبه یک قیچی گرفتاریم.

از یک سو، ریشه‌های اجتماعی خودکشی را کم‌رنگ می‌کنیم و بار بحران را بر دوش روان خسته افراد می‌گذاریم؛ و از سوی دیگر، با نبود داده‌های شفاف، چشم خود را بر ابعاد واقعی مسئله می‌بندیم.

نشست‌های علمی این روزها فرصت ارزشمندی برای گفت‌وگو هستند؛ اما این گفت‌وگو باید به مطالبه‌ای اجتماعی برای انتشار منظم، شفاف و تفصیلی آمار خودکشی و ایجاد یک نظام ملی پایش خودکشی تبدیل شود.

💠 نزدیک به چهل سال پیش، بطری‌ای که «امید» پرتاب کرد، امروز برای من آلارمی از رنج عمیق اوست؛ سیگنالی که آن روز نتوانستم بشنوم.

جامعه ما امروز صدها نکات مشابه مخابره می‌کند.

💠 اگر رنج‌های اجتماعی را نادیده بگیریم، داده‌ها را نبینیم و نام دردهایمان را با صدای بلند صدا نزنیم، هیچ درمانی آغاز نخواهد شد.

پی‌نوشت: برای حفظ حریم شخصی، نام «امید» مستعار است.

با استفاده از لینک زیر 👇 ما را دنبال کنید

http://t.me/PaymanSalamati

هشتاد و سومین نشست علمی مرکز تحقیقات تروما و جراحی سینا:

عنوان نشست:
How to live to be 100+
By Dan Buettner

تاریخ: دوشنبه ۱۶ شهریور ۱۴۰۵

ساعت: یازده صبح

ارایه دهنده: دکتر پیمان سلامتی

ارایه به زبان انگلیسی

لطفا پیش از شرکت در کلاس، این ویدیو را تماشا کنید:

https://www.ted.com/talks/dan_buettner_how_to_live_to_be_100?utm_campaign=tedspread&utm_medium=referral&utm_source=tedcomshare

نشست به شکل حضوری برگزار می شود.

مکان: سالن شورای مرکز تحقیقات تروما و جراحی بیمارستان سینا

چرا امروز بیش از همیشه به «ارتباطات انسانی» نیاز داریم؟

✍ پیمان سلامتی

استاد پزشکی اجتماعی دانشگاه علوم پزشکی تهران

«طفلی به نام شادی، دیری‌ست گم شده‌
با چشم‌های روشن براق
با گیسویی بلند، به بالای آرزو
هرکس از او نشانی دارد، ما را کند خبر»

(شفیعی کدکنی)

💠 گاهی یک شعر، حال یک جامعه را بهتر از هزاران آمار توضیح می‌دهد.

شاید این روزها «شادی» و حال خوب برای بسیاری از ما شبیه همان طفل گمشده باشد؛ چیزی که زمانی بخشی طبیعی از زندگی بود، اما زیر فشار اضطراب، ناامنی، بحران، خستگی و فرسودگی، آرام‌آرام از زندگی روزمره‌مان فاصله گرفته است.

💠 در جامعه‌ای که زیر بار رنج‌های واقعی خم شده است، آیا سخن گفتن از حال خوب نوعی ساده‌انگاری نیست؟

آیا دعوت مردم به عبور از این خستگی، نادیده گرفتن دردهای آنان نیست؟

💠 پاسخ پزشکی اجتماعی به این پرسش، «نه» است.

اتفاقاً درست در همین روزهای سخت است که باید درباره ظرفیت‌هایمان برای تحمل، ترمیم و ادامه دادن بیشتر سخن بگوییم.

💠 اما سؤال اصلی اینجاست:
در میان این‌همه بحران، این طفل گمشده را کجای این جامعه خسته باید جست‌وجو کرد؟

شاید پاسخ را نه در جست‌وجوی شادی به‌تنهایی، بلکه در جست‌وجوی یکدیگر پیدا کنیم؛ زیرا یکی از مهم‌ترین منابع شادی، سلامت و تاب‌آوری ما، کیفیت ارتباطات انسانی ماست.

🔹 راز ۸۵ ساله هاروارد: ما به هم زنده‌ایم

برای یافتن پاسخ، علم ما را به یکی از طولانی‌ترین مطالعات درباره زندگی انسان می‌برد.

پژوهشگران دانشگاه هاروارد بیش از هشت دهه است که زندگی چند نسل از شرکت‌کنندگان این مطالعه را دنبال می‌کنند تا دریابند چه عواملی انسان‌ها را در مسیر پرپیچ‌وخم زندگی سالم‌تر و رضایتمندتر نگه می‌دارد.

💠 پیام اصلی این مطالعه ساده اما عمیق است:
کیفیت روابط انسانی، یکی از مهم‌ترین پیش‌بینی‌کننده‌های سلامت و رضایت از زندگی در سال‌های بعدی است.

روابط گرم و حمایتگر، نه‌تنها با رضایت بیشتر از زندگی، بلکه با سلامت جسمی و روانی بهتر نیز ارتباط دارند.

💠 به بیان ساده، آنچه در طول زندگی بیش از آنچه تصور می‌کنیم اهمیت دارد، فقط این نیست که چه به دست آورده‌ایم؛ بلکه این است که با چه کسانی و چگونه زندگی کرده‌ایم.

🔹 تنهایی؛ خطری برای سلامت جامعه

امروز با پارادوکسی تلخ روبه‌رو هستیم:
در عصری که بیش از هر زمان دیگری به یکدیگر متصل‌ایم، بسیاری از ما همچنان تجربه عمیقی از تنهایی و انزوای اجتماعی داریم.

💠 صدها ارتباط مجازی لزوماً به معنای داشتن یک رابطه انسانی معنادار نیست.

پزشکی امروز نیز تنهایی و انزوای اجتماعی را صرفاً یک احساس ناخوشایند نمی‌داند؛ بلکه آن‌ها را با پیامدهای مهم سلامت مرتبط می‌داند.

💠 انزوای اجتماعی با تغییراتی در پاسخ‌های استرس، عملکرد ایمنی و سلامت قلبی‌عروقی همراه است و در مقابل، برخورداری از روابط اجتماعی امن و حمایتگر می‌تواند بخشی از ظرفیت انسان برای مقابله با فشارهای زندگی را تقویت کند.

بنابراین، وقتی از «سلامت اجتماعی» سخن می‌گوییم، در واقع درباره چیزی بسیار ملموس حرف می‌زنیم:
اینکه انسان‌ها احساس کنند دیده می‌شوند، شنیده می‌شوند و در لحظات دشوار کسی را برای تکیه کردن دارند.

🔹 بازگشت به یکدیگر؛ راهی برای ترمیم

در روزگاری که بسیاری از عوامل بیرونی از کنترل ما خارج‌اند، همه‌چیز نیز از اختیار ما خارج نیست.

یکی از مهم‌ترین منابعی که هنوز در دسترس ماست، یکدیگر هستیم.

💠 نخست باید از توهم اتصال عبور کنیم.

لایک‌ها و کامنت‌ها جای گفت‌وگوی واقعی را نمی‌گیرند.

گاهی کنار گذاشتن تلفن همراه و نشستن پای صحبت یک عضو خانواده یا دوست، ساده‌ترین شکل بازگرداندن ارتباط انسانی است.

💠 گاهی کافی است به دوستی که مدت‌هاست از او بی‌خبریم تلفن کنیم.

گاهی مشارکت در یک فعالیت داوطلبانه، انجمن مدنی یا کار خیر، می‌تواند احساس تعلق و ارزشمندی را دوباره زنده کند.

💠 حتی موسیقی، نیایش، حضور در طبیعت و دیگر تجربه‌های آرامش‌بخش، وقتی در کنار دیگران تجربه شوند، می‌توانند به فرصتی برای ارتباط و همدلی تبدیل شوند.

سلامت اجتماعی فقط در بیمارستان‌ها و مراکز درمانی ساخته نمی‌شود؛ در خانواده، دوستی، محله، محیط کار، انجمن‌ها و تمام جاهایی ساخته می‌شود که انسان‌ها یکدیگر را ملاقات می‌کنند.

💠 شاید شادی و تاب‌آوری، گمشده‌هایی نباشند که باید در ثروت، موفقیت یا اخبار روز جست‌وجویشان کنیم، بلکه بخشی از آن‌ها در نگاه، دست‌ها و حضور دیگران پنهان شده باشند.

💠 اگر طفل شادی را گم کرده‌ایم، برای پیدا کردنش لازم است اول یکدیگر را دوباره پیدا کنیم.

برای عبور از این دالان تاریک، ما چاره‌ای جز یکدیگر نداریم.

با استفاده از لینک زیر 👇ما را دنبال کنید:

http://t.me/PaymanSalamati

سخنگوی دولت: انتشار آمار فقر نیازمند مجوز شورای عالی امنیت ملی است!
پیش از این هم پزشکی قانونی از انتشار آمار خودکشی و سازمان ثبت احوال از اعلام آمار کودک‌همسری خودداری کرده بودند.
وقتی داده معتبری وجود ندارد، صحبت از «حل آسیب‌های اجتماعی» فقط یک شعار است.

#آسیب_های_اجتماعی #فقر #شفافیت #کودک_همسری

با استفاده از لینک زیر 👇 ما را دنبال کنید:

http://t.me/PaymanSalamati

هشتاد و دومین نشست علمی مرکز تحقیقات تروما و جراحی سینا:

عنوان نشست:
What Matters More Than Your Talent
Jeff Bezos

تاریخ: دوشنبه ۹ شهریور ۱۴۰۵

ساعت: یازده صبح

ارایه دهنده: دکتر پیمان سلامتی

ارایه به زبان انگلیسی

لطفا پیش از شرکت در کلاس، این ویدیو را تماشا کنید:

https://youtu.be/ahnP5fKD2u4?is=Smox63Gy2R3H74Z9

نشست به شکل حضوری برگزار می شود.

مکان: سالن شورای مرکز تحقیقات تروما و جراحی بیمارستان سینا

 آینده‌زدایی و فرسایش سلامت اجتماعی ایرانیان

✍️ پیمان سلامتی

استاد پزشکی اجتماعی دانشگاه علوم پزشکی تهران

با تشکر از آقای دکتر حسن رودگری جهت تهیه این ویدیو

با استفاده از لینک زیر 👇 ما را دنبال کنید:
http://t.me/PaymanSalamati

 آینده‌زدایی و فرسایش سلامت اجتماعی ایرانیان

✍️ پیمان سلامتی

استاد پزشکی اجتماعی دانشگاه علوم پزشکی تهران

«فردا آمدنی است،
حرفی در میان نیست،
اما از کجا در ارابهٔ او ما نیز بوده باشیم؟»
«شمس لنگرودی»

💠 آخرین بار کی برای پنج سال آینده زندگی‌تان برنامه‌ریزی کردید؟ نه برای هفته آینده یا ماه آینده؛ برای پنج سال بعد.

قرار است چه کارهای بزرگی انجام دهید؟ فرزندتان کجا درس بخواند؟ وضعیت زندگی‌تان چگونه باشد؟

💠 اکنون ما با این سؤال اساسی روبه‌رو هستیم:

چه اتفاقی می‌افتد وقتی یک جامعه، به جای اینکه آینده را «بسازد»، فقط تلاش می‌کند خودش را به آینده «برساند»؟

💠 به گمان من، مسئله امروز جامعه ایران فقط کاهش امید یا افزایش اضطراب نیست؛ ما با پدیده عمیق‌تری مواجهیم: «آینده‌زدایی»؛

یعنی آینده به‌تدریج از محاسبات بلندمدت زندگی حذف می‌شود.

💠 در ادبیات علمی، می‌توان این وضعیت را با مفاهیمی مانند تضعیف یا فقدان Future Orientation، یا «جهت‌گیری به آینده»، توضیح داد.

این فرایند می‌تواند یکی از عوامل مهم فرسایش سلامت اجتماعی نسل امروز و مهم‌تر از آن، نسل‌های آینده باشد.

💠 از منظر پزشکی اجتماعی، «شکوفایی اجتماعی» (Social Actualization) یکی از ارکان سلامت اجتماعی است.

این مفهوم به این معناست که فرد، جامعه خود را دارای ظرفیت رشد، پیشرفت و تحول ببیند و باور داشته باشد که جامعه می‌تواند شرایط بهتری برای زندگی اعضای خود فراهم کند.  

💠 از این نگاه، آینده‌زدایی را نباید صرفاً «ناامیدی» دانست.

امید اجتماعی زمانی معنا پیدا می‌کند که انسان، در کنار تصور آینده بهتر، امکان تغییر را نیز ببیند و برای رسیدن به آن راه و اقدام متصور باشد.

آینده‌زدایی زمانی رخ می‌دهد که این ظرفیت فرسوده شود؛ یعنی آینده هنوز موضوع فکر و آرزو باشد، اما دیگر مبنای تصمیم‌گیری، برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری قرار نگیرد.

💠 این مسئله برای ایران، زمینه‌ای تاریخی نیز دارد.

همایون کاتوزیان، پژوهشگر تاریخ ایران، از ایران به عنوان «جامعه کوتاه‌مدت» سخن گفته است؛ جامعه‌ای که در آن بی‌ثباتی و فقدان تداوم، امکان شکل‌گیری چشم‌اندازهای بلندمدت و انباشت اجتماعی، اقتصادی و سیاسی را دشوار کرده است.

💠 اگر این ویژگی تاریخی را بپذیریم، تحولات سال‌های اخیر اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

نگاهی به آخرین «پیمایش ملی ارزش‌ها و نگرش‌های ایرانیان» که در سال ۱۴۰۲ منتشر شد، بیندازیم. وقتی از مردم درباره شرایط اقتصادی کشور در مقایسه با پنج سال گذشته پرسیده شد، ۸۰ درصد معتقد بودند شرایط بدتر شده است.

💠 در پیش‌بینی شرایط اقتصادی در پنج سال آینده نیز ۷۱ درصد اعتقاد داشتند که اوضاع بدتر خواهد شد.

این اعداد، نشانه‌ای جدی از محدود شدن افق آینده‌نگری در جامعه است.

💠 این انسداد، به سرعت خود را در حیاتی‌ترین نهادهای اجتماعی نشان می‌دهد.

مسئولین وزارت بهداشت هشدار می‌دهند که در یک دهه گذشته، آمار ازدواج‌ها در کشور «نصف» شده و رشد جمعیت تا ۱۵ سال آینده به «صفر» خواهد رسید.

این کاهش، واکنش طبیعی جامعه‌ای است که آینده را به قدری مبهم و تاریک می‌بیند که از آوردن یک انسان دیگر به این ابهام، امتناع می‌کند.

💠 البته این تحولات علل متعددی دارند؛ از اقتصاد و مسکن و اشتغال گرفته تا تغییر ارزش‌ها و ساختار جمعیتی.

اما نمی‌توان نقش تصویر مردم از آینده را در چنین تصمیم‌های بلندمدتی نادیده گرفت.

💠 و حالا وضعیت تعلیق ناشی از تهدید، جنگ و نااطمینانی می‌تواند این روند را تشدید کند.

وقتی مردم ماه‌ها در انتظارند که «بعد چه خواهد شد»، تصمیم‌های بلندمدت بیش از پیش دشوار می‌شوند.

سرمایه‌گذاری به تعویق می‌افتد، برنامه‌ریزی دشوار می‌شود و زندگی به جای افق چندساله، حول هفته‌ها و ماه‌های پیش رو سازمان می‌یابد.

💠 اینجاست که سه مسئله به یکدیگر می‌رسند: جامعه‌ای که از گذشته با کوتاه‌مدت‌گرایی دست‌وپنجه نرم کرده، سال‌هایی که بحران‌های اقتصادی و اجتماعی این وضعیت را تشدید کرده‌اند و اکنون تجربه طولانی تهدید و تعلیق که می‌تواند افق آینده را بیش از پیش محدود کند.

💠 در این مرحله، با آسیبی به سلامت اجتماعی مواجه هستیم.

جامعه سالم جامعه‌ای است که اعضایش نه فقط بتوانند بحران امروز را تحمل کنند، بلکه بتوانند فردایی بهتر را تصور کنند، ظرفیت جامعه برای رشد را باور کنند و خود را در ساختن آن آینده مؤثر بدانند.

💠 اگر این ظرفیت از بین برود، جامعه به جای «ساختن آینده»، به «دوام آوردن تا آینده» مشغول می‌شود؛ و این یکی از خطرناک‌ترین میراث ها برای نسل‌های بعد است.

پس شاید یکی از مهم‌ترین وظایف امروز ما این باشد:

فردا را دوباره به محاسبات زندگی ایرانیان بازگردانیم.

💠 چون همان‌طور که شمس لنگرودی پرسیده است، مسئله فقط آمدن فردا نیست؛ مسئله این است که آیا ما نیز در ارابه آن خواهیم بود؟

​ t.me/PaymanSalamati

هشتاد و یکمین نشست علمی مرکز تحقیقات تروما و جراحی سینا:

عنوان نشست:
Tom Hanks delivers Harvard University’s commencement speech

تاریخ: دوشنبه دوم شهریور ۱۴۰۵

ساعت: یازده صبح

ارایه دهنده: دکتر پیمان سلامتی

ارایه به زبان انگلیسی

لطفا قبل از شرکت در کلاس، این ویدیو را تماشا کنید:

https://youtu.be/l1ibDPPHMKc?is=lSelLrWikr5eIREK

مکان: سالن شورای مرکز تحقیقات تروما و جراحی بیمارستان سینا

جان جوانان و سکوتی که باید شکست: پیشنهادی برای جامعه پزشکی

​ ✍پیمان سلامتی

استاد پزشکی اجتماعی دانشگاه علوم پزشکی تهران

​«ارغوان می‌بینی؟
به تماشاگه ویرانی ما آمده‌اند،
مانده‌ایم تا ببینیم نبودن را،
آخر قصه شنودن را»

​ 💠 در آستانه اول شهریور، «روز پزشک» ایستاده‌ایم؛ روزی که قرار بود نماد بالندگی و افتخار نظام سلامت باشد.

اما امسال، این روز با خبری تلخ و تکان‌دهنده گره خورده است:

خودکشی دانشجوی ترم آخر پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران و رتبه سوم کنکور تجربی و دوباره با روایت‌هایی مواجهیم که به جای مواجهه شفاف با احتمال خودکشی، از «ایست قلبی» در یک جوان کاملاً سالم سخن می‌گویند.

چه فرقی می‌کند؟ مگر ما کجا زندگی می‌کنیم؟

مرگی که فقط یک خانواده و یک دانشکده را داغدار نکرده و زخمی بر وجدان جمعی ماست.

​ 💠 وقتی به سال‌های اخیر نگاه می‌کنم، از خودم می‌پرسم:
چه دوره نحسی؟

هنوز قلبمان از خودکشی ده‌ها رزیدنت، پزشک جوان و دانشجو خون‌چکان است؛ هنوز داغ مرگ تلخ تعدادی از همکارانمان طی جنگ‌های اخیر بر دل‌ها سنگینی می‌کند و هنوز سوگ کشته‌ها و مجروحین دی‌ماه طاقت‌فرساست.

​ 💠 این فجایع، نماد بارزی از گسست ساختارهای حمایتی و آموزشی ماست.

وقت آن رسیده تا به این سؤال اساسی پاسخ دهیم:

آیا محیطی که برای زندگی و تحصیل جوانانمان فراهم کرده‌ایم، محیطی امن، حمایتگر و برخوردار از احساس تعلق و امکان گفت‌وگوست؟

​ 💠 در سال‌های اخیر، مشکلات انباشته‌شده همکاران جوان، مجموعه‌ای از بحران‌های درهم‌تنیده را به وجود آورده است:

آینده‌ای بی‌ثبات و نامعلوم در کنار تنش‌های سنگین اجتماعی؛ فقر، تورم، مشکلات معیشتی و احساس نابرابری؛ روند رو به افول کیفیت آموزش پزشکی؛ سونامی مهاجرت اساتید، پزشکان و همکاران به خارج از کشور؛ پرداخت‌های ناعادلانه و فشار و استرس فرساینده کاری؛ ضرب‌وشتم در حین خدمت و تهدید از سوی بیمار یا همراهان؛ و متهم شدن به قصور پزشکی و احضار مکرر به سیستم قضایی.

​ 💠 همین فشارهاست که بسیاری از جوانان ما را به فاز ناامیدی و یأس از آینده شغلی خود کشانده و پیامدهای تلخی همچون انصراف از ادامه تحصیل، تغییر شغل به مشاغل غیرپزشکی، ترجیح بیکاری بر اشتغال، مهاجرت و در هولناک‌ترین حالت، خودکشی را به دنبال داشته است.

​ 💠 در تضادی عمیق با این وضعیت تلخ، سازمان جهانی بهداشت با شواهد علمی تاکید می‌کند که سیستم‌هایی که به جای رفع فشارهای خردکننده، روان جوانان را می‌خراشند در حال نابودی آینده خود هستند و در همین چارچوب است که نکاتی همچون ایجاد محیط‌های امن آموزشی، توانمندسازی جوانان و به رسمیت شناختن عاملیت آن‌ها را ترویج می‌کند.

​💠 اگر شخصاً یک سال از خدمت دانشگاهی‌ام را به عنوان فرصت مطالعاتی در یکی از دانشگاه‌های غربی نگذرانده بودم، شاید تصور می‌کردم این‌ها نیز شعارهایی فریبنده و دور از واقعیت هستند؛ اما اعتراف می‌کنم که به چشم خود این تفاوت‌های فاحش را دیده‌ام.

تفاوت در میزان احترام به جوان، امکان گفت‌وگو، حمایت از نیروی حرفه‌ای و ...

​💠 شوربختانه چشم‌انداز پیش رو نیز روشن نیست.

از یک سو، دشمنان خارجی برای ضربه‌زدن و تضعیف ایران آماده‌اند و از سوی دیگر، در داخل نیز صدای جنگ طلبان بلند است.

در چنین شرایطی، جامعه پزشکی بیش از همیشه نیازمند انسجام، گفت‌وگو و حمایت متقابل است.

​ 💠 حال چه می‌توان کرد؟ حتی اگر برخی مسئولان ناتوان یا گرفتار محدودیت‌های ساختاری باشند، رسالت اجتماعی تک‌تک ما غیرقابل انکار است.

سنتی حسنه سال‌هاست که در این کشور نهادینه شده:

گرامیداشت روز پزشک با حضور بزرگان جامعه پزشکی در شهرهای مختلف.

​ 💠 ما نمی‌توانیم در برابر این خاموشی سکوت کنیم.

می‌توانیم امسال سلامت همکاران جوانمان را به یکی از محورهای این جلسات تبدیل کنیم.

هر مراسم روز پزشک می‌تواند با یک پرسش ساده آغاز شود:

حال جوانان ما چگونه است؟

سپس خودمان شبکه‌های حمایتی محلی برای جوانان ایجاد کنیم؛ از شنیدن و گفت‌وگو گرفته تا حمایت حرفه‌ای و روانی.

​💠 وقتی به پدر آن دانشجوی نخبه فکر می‌کنم بر خود می‌لرزم و از خود می‌پرسم: نفر بعدی کیست؟

​ 💠 پیش از آنکه تماشاگه ویرانی بزرگ‌تر شود، باید بایستیم، از جوانان بپرسیم و گوش کنیم که چه بر آنان می‌گذرد و در قدم بعد، با خلق ایده‌های نو از آنان حمایت کنیم.

💠 همان‌گونه که سایه، در شعر ارغوان ادامه داد:

​«ارغوان، بیرق گلگون بهار
تو برافراشته باش
شعر خونبار منی
یاد رنگین رفیقانم را
بر زبان داشته باش...»

💠با استفاده از لینک زیر 👇ما را دنبال کنید:

​ t.me/PaymanSalamati

کسب رتبه پژوهشگر ایرانی یک درصد برتر جهان برای ششمین سال متوالی

هشتادمین نشست علمی مرکز تحقیقات تروما و جراحی سینا:

عنوان نشست:
"The Disappearing Computer and a World Where You Can Take AI Everywhere"
By Imran Chaudhri

تاریخ: دوشنبه ۲۶ مرداد ۱۴۰۵

ساعت: یازده صبح

ارایه دهنده: دکتر پیمان سلامتی

ارایه به زبان انگلیسی

لطفا قبل از شرکت در کلاس، این ویدیو را تماشا کنید:

https://youtu.be/gMsQO5u7-NQ?is=B7l1jfZcM-3M4rZa

مکان: سالن شورای مرکز تحقیقات تروما و جراحی بیمارستان سینا

راه نجات از قلب جامعه می‌گذرد

✍️ پیمان سلامتی

استاد پزشکی اجتماعی دانشگاه علوم پزشکی تهران

💠 طی نگارش و انتشار یادداشت‌های اخیرم، تعدادی از دوستان، با اشاره به پیچیدگی بحران‌های موجود، پرسشی اساسی مطرح کرده‌اند:

«راهکار عملی برای بهبود وضعیت فعلی جامعه و خروج از این انسدادها چیست؟»

💠 شاید یکی از مهم‌ترین پاسخ‌ها را باید در خود جامعه جست‌وجو کرد:

تقویت جامعه مدنی و تشکل‌های مستقل.

💠 ۲۲ مرداد، «روز تشکل‌ها و مشارکت‌های اجتماعی»، فرصتی است تا این ظرفیت را از سه زاویه ببینیم:

تاریخ توسعه، مفهوم عاملیت جمعی و یک تجربه عینی از کنشگری مدنی.

💠 نخست؛ راه باریک آزادی و راز توسعه:

در قرن نوزدهم، الکسی دو توکویل، اندیشمند فرانسوی، برای درک علت پیشرفت چشمگیر و سریع آمریکا به این کشور سفر کرد.

به اعتقاد وی این جهش ناشی از نقش انجمن‌های داوطلبانه بود.

شهروندان برای حل بسیاری از مسائل عمومی، منتظر نمی‌ماندند؛ بلکه برای هدفی مشترک گرد هم می‌آمدند و انجمن تشکیل می‌دادند.

💠 بیش از یک قرن بعد، دارون عجم‌اوغلو و جیمز رابینسون در کتاب راه باریک آزادی همین رابطه میان قدرت حکومت و قدرت جامعه را در قالب مفهوم «دالان باریک» توضیح دادند؛ مسیری که در آن جامعه توانمند است و می‌تواند قدرت را پاسخ‌گو کند.

💠 جامعه مدنی با حکومت یکی نیست.

جامعه مدنی زمانی معنا دارد که مستقل بماند؛ مطالبه کند، نقد کند، نظارت کند و در صورت لزوم در برابر سیاست‌های نادرست بایستد.

💠 دوم؛ عاملیت جمعی؛ وقتی جامعه دوباره به توان خود باور می‌کند:

یکی از مهم‌ترین چیزهایی که در بحران‌های طولانی از دست می‌رود، چیزی است که در آمارها به‌سادگی دیده نمی‌شود:

اعتماد به توان تغییر.

💠 جامعه‌ای که شهروندانش احساس کنند هیچ نقشی در سرنوشت خود ندارند، به‌تدریج گرفتار انفعال می‌شود.

اما وقتی انسان‌ها برای حل مسئله‌ای واقعی کنار هم قرار می‌گیرند و نتیجه‌ای هرچند کوچک به دست می‌آورند، تجربه‌ای مهم شکل می‌گیرد:

«ما می‌توانیم.»

💠 این همان چیزی است که در علوم اجتماعی از آن با مفهوم عاملیت جمعی (Collective Agency) یاد می‌شود؛ توانایی تبدیل نگرانی و نارضایتی پراکنده به کنش سازمان‌یافته.

💠 از این منظر، هر سمن و انجمن مدنی می‌تواند مدرسه‌ای برای تمرین مسئولیت‌پذیری، همکاری و بازگشت اعتماد به توان جامعه باشد.

💠 سوم؛ معجزه پافشاری؛ یک تجربه شخصی:

به‌عنوان رئیس هیئت‌مدیره سازمان مردم‌نهاد «حرکت؛ حامیان راه‌های ایمن و کاهش تصادفات»، این ظرفیت را به‌صورت عینی تجربه کرده‌ام.

💠 سال گذشته، در پیگیری یکی از مطالبات مسکوت‌مانده درباره صدور گواهینامه موتورسیکلت برای بانوان، با حضور ذی‌نفعان و ذی‌نقشان، نشست هم‌اندیشی برگزار کردیم.

مسئله‌ای که برای بسیاری پیچیده و حتی ناممکن به نظر می‌رسید، با ارائه دیدگاه کارشناسی، پیگیری و تبدیل یک مطالبه پراکنده به مسئله‌ای مشخص، در نهایت به تصویب مصوبه‌ای راهگشا در هیئت وزیران انجامید و امروز شاهد اجرایی شدن گام‌به‌گام آن هستیم.

💠 این تجربه برای ما یک درس مهم داشت:

کنشگری مدنی مؤثر نه به معنای تقابل دائمی با قدرت است و نه وابستگی به آن.

جامعه مدنی باید مستقل بماند و بر اساس منافع عمومی تصمیم بگیرد که کجا مطالبه کند، کجا نقد کند و کجا برای حل یک مسئله مشخص وارد گفت‌وگو شود.

💠 آنچه اهمیت دارد، حل مسئله و دفاع از منافع عمومی است و نه خدمت به یک قدرت.

💠 جان کلام بازگردیم به پرسش ابتدایی:

راهکار چیست؟

💠 شاید نخستین گام، کنار گذاشتن این تصور باشد که برای تغییر شرایط همیشه باید منتظر یک منجی بزرگ بمانیم.

توسعه و سلامت یک ملت فقط در تصمیم‌های رسمی ساخته نمی‌شود؛ بخش مهمی از آن در انجمن‌ها، سمن‌ها، گروه‌های داوطلبانه و شبکه‌های حرفه‌ای شکل می‌گیرد.

💠 قرار نیست تشکل مدنی جهان را نجات دهد، اما شاید بتواند یک کودک را حمایت کند، یک جاده را ایمن‌تر کند، یک بیمار را تنها نگذارد یا یک سیاست نادرست را به چالش بکشد.

تغییرهای بزرگ، گاهی از همین کنش‌های کوچک اما مستمر آغاز می‌شوند.

💠 مولانا چه زیبا گفته است:

«تو مگو همه به جنگند و ز صلح من چه آید
تو یکی نه‌ای هزاری، تو چراغ خود برافروز»

💠 در برابر تاریکی بحران‌ها، لازم نیست منتظر یک چراغ جادو بمانیم.

هزاران چراغ کوچک جامعه مدنی می‌توانند مسیر را روشن کنند.

💠 راه نجات شاید از جایی آغاز شود که به جای پرسیدن «دیگران چه خواهند کرد؟»، بپرسیم:

«من، همراه با دیگران، چه می‌توانم انجام دهم؟»

💠 راه توسعه و سلامت از قلب جامعه می‌گذرد؛ و گاهی یک ملت، درست از همان جایی دوباره به حرکت درمی‌آید که شهروندانش تصمیم می‌گیرند چراغ خود را روشن کنند.

💠 با استفاده از لینک زیر 👇ما را دنبال کنید.

🌐https://t.me/PaymanSalamati

هفتاد و نهمین نشست علمی مرکز تحقیقات تروما و جراحی سینا:

عنوان نشست:
"The prison of your mind"
By Sean Stephenson

تاریخ: دوشنبه ۱۹ مرداد ۱۴۰۵

ساعت: یازده صبح

ارایه دهنده: دکتر پیمان سلامتی

ارایه به زبان انگلیسی

لطفا قبل از شرکت در کلاس، این ویدیو را تماشا کنید:

https://youtu.be/VaRO5-V1uK0?is=UXFEE4GDNejjDgQ8


این نشست به شکل هیبریدی (حضوری و انلاین) برگزار می شود.

مکان: سالن شورای مرکز تحقیقات تروما و جراحی بیمارستان سینا

برگزاری انلاین: گوگل میت 

لینک ثبت نام آنلاین:

https://formafzar.com/form/76fwx

لینک ورود پس از ثبت نام برای شما فرستاده خواهد شد.

کرامت انسانی؛ آنچه در آمار جنگ دیده نمی‌شود

✍​ پیمان سلامتی

استاد پزشکی اجتماعی دانشگاه علوم پزشکی تهران

​ 💠 چهاردهم مرداد در تقویم رسمی کشور، «روز حقوق بشر اسلامی و کرامت انسانی» نام‌گذاری شده است.

این مناسبت فرصتی است تا پرسشی فراتر از شمارش کشته‌ها و ویرانی‌ها مطرح کنیم:

💠 آیا کرامت انسان فقط با زنده ماندن او حفظ می‌شود؟

یا هنگامی که کودکی فرصت آموختن را از دست می‌دهد، خانواده‌ای امیدش را می‌بازد، بیماری درمان نمی‌شود و جامعه‌ای از اعتماد تهی می‌گردد، کرامت انسانی نیز زخمی می‌شود؟

💠​ از نگاه پزشکی اجتماعی، اگر بخواهیم هزینه واقعی جنگ و بحران را درک کنیم، باید حداقل پنج دفتر حساب آن را ورق بزنیم.

​ 💠 نخست؛ کرامت سلامت

زخم جنگ‌ها فقط با شمارش کشته ها و مجروحین احصا نمی‌شود؛ بلکه در مغز، قلب و روان تک تک انسان ها باقی می‌ماند.

استرس مزمن، اضطراب، افسردگی، اختلال خواب و بیماری‌های جسمی مرتبط با فشارهای روانی، گاه سال‌ها پس از خاموش شدن آخرین گلوله نیز زندگی بازماندگان را تحت تأثیر قرار می‌دهند.

​💠 بار سنگین ترومای جمعی، سوگ‌های درمان‌نشده و فرسودگی روانی، تنها رنج فردی نیست؛ بلکه سرمایه سلامت یک جامعه را تحلیل می‌برد و نظام سلامت را تا سال‌ها پس از پایان بحران، با موجی از نیازهای درمانی و مراقبتی روبه‌رو می‌کند.

​ 💠 دوم؛ کرامت آموزش

طی یک سال گذشته، معلمان، استادان، والدین و بسیاری از دلسوزان این سرزمین را دیده‌ام که با نگرانی از آینده تحصیلی کودکان و جوانان ایرانی سخن می‌گویند.

آنان با اضطرابی عمیق می‌پرسند: با این وضعیت آموزش آنلاین، سایه جنگ و بمباران، اضطراب و افسردگی گسترده و نااطمینانی‌های مداوم، بر سر نسل آینده چه خواهد آمد؟

​ 💠 کودکی که ماه‌ها یا سال‌ها در فضایی آکنده از ناامنی، اضطراب یا اختلال در آموزش زندگی می‌کند، تنها چند درس را از دست نمی‌دهد؛ بخشی از فرصت رشد شناختی، مهارت‌های اجتماعی، اعتماد به نفس و امید به آینده را نیز از دست می‌دهد.

​ امروز نهادهای علمی جهان با طرح مفهوم «فقر یادگیری» هشدار می‌دهند که افت آموزش، تنها یک عقب‌ماندگی درسی نیست؛ بلکه می‌تواند تا دهه‌ها بر سرمایه انسانی کشورها اثر بگذارد.

​ 💠 سوم؛ کرامت توسعه

در اقتصاد سلامت، مفهومی به نام «هزینه فرصت» وجود دارد.

هر منبعی که صرف جنگ می‌شود، دیگر نمی‌تواند صرف آموزش، سلامت، پژوهش، ایمنی جاده‌ها، تغذیه کودکان یا حفاظت از محیط زیست شود.

​ 💠 گاهی بزرگ‌ترین هزینه جنگ، آن چیزی نیست که ویران می‌شود؛ بلکه آن چیزی است که هرگز ساخته نمی‌شود.

هر میلیاردی که صرف جنگ می‌شود، یعنی میلیاردی که دیگر صرف ساخت مدرسه، تجهیز بیمارستان، واکسیناسیون کودکان، حمایت از سلامت روان، پژوهش‌های پزشکی یا ایمن‌سازی جاده‌ها نخواهد شد.

​ 💠 چهارم؛ کرامت جامعه

جنگ فقط زیرساخت‌ها را تخریب نمی‌کند؛ سرمایه اجتماعی را نیز فرسوده می‌کند.

​ اعتماد، همبستگی، مشارکت مدنی و احساس امنیت، سرمایه‌هایی هستند که طی سال‌ها شکل می‌گیرند، اما ممکن است در مدت کوتاهی آسیب ببینند.

💠 تداوم بحران و نااطمینانی، حتی در دوره‌هایی که درگیری نظامی گسترده وجود ندارد، احساس فرسودگی اجتماعی، کاهش اعتماد و افزایش مهاجرت نیروهای انسانی را به دنبال دارد.

​ بازسازی پل‌ها، جاده‌ها و ساختمان‌ها شاید چند سال زمان ببرد، اما بازسازی اعتماد اجتماعی، گاه یک نسل طول می‌کشد.

​ 💠 پنجم؛ کرامت آینده

شاید سنگین‌ترین هزینه جنگ، آینده‌ای باشد که هرگز محقق نمی‌شود.

​ کودکان، با معصومیت ذاتی خود، بی‌دفاع‌ترین قربانیان هر ناامنی هستند.

💠​ آینده هر سرزمین، پیش از آنکه در کارخانه‌ها، وزارتخانه‌ها یا پادگان‌ها ساخته شود، در ذهن، روان و احساس امنیت کودکان و جوانانش شکل می‌گیرد.

سرمایه‌گذاری بر آرامش و بهزیستی آنان، راهبردی‌ترین سرمایه‌گذاری برای بقای هر ملت است. ​

اگر امید و امنیت این نهال‌های فردا در میان اضطراب، خشونت و بحران آسیب ببیند، جامعه از ریشه‌های خود هزینه کرده است.

💠​ جان کلام آنکه، کرامت انسان، تنها در زنده ماندن او خلاصه نمی‌شود؛ کرامت آن است که بتواند سالم زندگی کند، بیاموزد، امید و اعتماد داشته باشد، در جامعه ای در حال توسعه مشارکت کند و آینده‌ای درخور داشته باشد.

​ جنگ، آینده را یکباره نابود نمی‌کند؛ آن را قسطی از کودکان یک سرزمین می‌گیرد.

​💠 شاید بزرگ‌ترین پیام «روز حقوق بشر اسلامی و کرامت انسانی» همین باشد که هیچ حکومتی، با خرج کردن از کرامت شهروندان و آینده فرزندانش، امنیتی پایدار نخواهد خرید.

​ 🌐www.paymansalamati.com