کرامت انسانی؛ آنچه در آمار جنگ دیده نمی‌شود
✍ پیمان سلامتی
استاد پزشکی اجتماعی دانشگاه علوم پزشکی تهران
💠 چهاردهم مرداد در تقویم رسمی کشور، «روز حقوق بشر اسلامی و کرامت انسانی» نام‌گذاری شده است.
این مناسبت فرصتی است تا پرسشی فراتر از شمارش کشته‌ها و ویرانی‌ها مطرح کنیم:
💠 آیا کرامت انسان فقط با زنده ماندن او حفظ می‌شود؟
یا هنگامی که کودکی فرصت آموختن را از دست می‌دهد، خانواده‌ای امیدش را می‌بازد، بیماری درمان نمی‌شود و جامعه‌ای از اعتماد تهی می‌گردد، کرامت انسانی نیز زخمی می‌شود؟
💠 از نگاه پزشکی اجتماعی، اگر بخواهیم هزینه واقعی جنگ و بحران را درک کنیم، باید حداقل پنج دفتر حساب آن را ورق بزنیم.
💠 نخست؛ کرامت سلامت
زخم جنگ‌ها فقط با شمارش کشته ها و مجروحین احصا نمی‌شود؛ بلکه در مغز، قلب و روان تک تک انسان ها باقی می‌ماند.
استرس مزمن، اضطراب، افسردگی، اختلال خواب و بیماری‌های جسمی مرتبط با فشارهای روانی، گاه سال‌ها پس از خاموش شدن آخرین گلوله نیز زندگی بازماندگان را تحت تأثیر قرار می‌دهند.
💠 بار سنگین ترومای جمعی، سوگ‌های درمان‌نشده و فرسودگی روانی، تنها رنج فردی نیست؛ بلکه سرمایه سلامت یک جامعه را تحلیل می‌برد و نظام سلامت را تا سال‌ها پس از پایان بحران، با موجی از نیازهای درمانی و مراقبتی روبه‌رو می‌کند.
💠 دوم؛ کرامت آموزش
طی یک سال گذشته، معلمان، استادان، والدین و بسیاری از دلسوزان این سرزمین را دیده‌ام که با نگرانی از آینده تحصیلی کودکان و جوانان ایرانی سخن می‌گویند.
آنان با اضطرابی عمیق می‌پرسند: با این وضعیت آموزش آنلاین، سایه جنگ و بمباران، اضطراب و افسردگی گسترده و نااطمینانی‌های مداوم، بر سر نسل آینده چه خواهد آمد؟
💠 کودکی که ماه‌ها یا سال‌ها در فضایی آکنده از ناامنی، اضطراب یا اختلال در آموزش زندگی می‌کند، تنها چند درس را از دست نمی‌دهد؛ بخشی از فرصت رشد شناختی، مهارت‌های اجتماعی، اعتماد به نفس و امید به آینده را نیز از دست می‌دهد.
امروز نهادهای علمی جهان با طرح مفهوم «فقر یادگیری» هشدار می‌دهند که افت آموزش، تنها یک عقب‌ماندگی درسی نیست؛ بلکه می‌تواند تا دهه‌ها بر سرمایه انسانی کشورها اثر بگذارد.
💠 سوم؛ کرامت توسعه
در اقتصاد سلامت، مفهومی به نام «هزینه فرصت» وجود دارد.
هر منبعی که صرف جنگ می‌شود، دیگر نمی‌تواند صرف آموزش، سلامت، پژوهش، ایمنی جاده‌ها، تغذیه کودکان یا حفاظت از محیط زیست شود.
💠 گاهی بزرگ‌ترین هزینه جنگ، آن چیزی نیست که ویران می‌شود؛ بلکه آن چیزی است که هرگز ساخته نمی‌شود.
هر میلیاردی که صرف جنگ می‌شود، یعنی میلیاردی که دیگر صرف ساخت مدرسه، تجهیز بیمارستان، واکسیناسیون کودکان، حمایت از سلامت روان، پژوهش‌های پزشکی یا ایمن‌سازی جاده‌ها نخواهد شد.
💠 چهارم؛ کرامت جامعه
جنگ فقط زیرساخت‌ها را تخریب نمی‌کند؛ سرمایه اجتماعی را نیز فرسوده می‌کند.
اعتماد، همبستگی، مشارکت مدنی و احساس امنیت، سرمایه‌هایی هستند که طی سال‌ها شکل می‌گیرند، اما ممکن است در مدت کوتاهی آسیب ببینند.
💠 تداوم بحران و نااطمینانی، حتی در دوره‌هایی که درگیری نظامی گسترده وجود ندارد، احساس فرسودگی اجتماعی، کاهش اعتماد و افزایش مهاجرت نیروهای انسانی را به دنبال دارد.
بازسازی پل‌ها، جاده‌ها و ساختمان‌ها شاید چند سال زمان ببرد، اما بازسازی اعتماد اجتماعی، گاه یک نسل طول می‌کشد.
💠 پنجم؛ کرامت آینده
شاید سنگین‌ترین هزینه جنگ، آینده‌ای باشد که هرگز محقق نمی‌شود.
کودکان، با معصومیت ذاتی خود، بی‌دفاع‌ترین قربانیان هر ناامنی هستند.
💠 آینده هر سرزمین، پیش از آنکه در کارخانه‌ها، وزارتخانه‌ها یا پادگان‌ها ساخته شود، در ذهن، روان و احساس امنیت کودکان و جوانانش شکل می‌گیرد.
سرمایه‌گذاری بر آرامش و بهزیستی آنان، راهبردی‌ترین سرمایه‌گذاری برای بقای هر ملت است.
اگر امید و امنیت این نهال‌های فردا در میان اضطراب، خشونت و بحران آسیب ببیند، جامعه از ریشه‌های خود هزینه کرده است.
💠 جان کلام آنکه، کرامت انسان، تنها در زنده ماندن او خلاصه نمی‌شود؛ کرامت آن است که بتواند سالم زندگی کند، بیاموزد، امید و اعتماد داشته باشد، در جامعه ای در حال توسعه مشارکت کند و آینده‌ای درخور داشته باشد.
جنگ، آینده را یکباره نابود نمی‌کند؛ آن را قسطی از کودکان یک سرزمین می‌گیرد.
💠 شاید بزرگ‌ترین پیام «روز حقوق بشر اسلامی و کرامت انسانی» همین باشد که هیچ حکومتی، با خرج کردن از کرامت شهروندان و آینده فرزندانش، امنیتی پایدار نخواهد خرید.
🌐www.paymansalamati.com
Post #869
2.36K
- 👏 6
- 💔 3