گط...

«گط» یا «دادگاه ویویان اَمسَلم» فیلم فرانسوی آلمانی اسرائیلی است. داستان درخواست طلاق و دادگاه زنی در اسرائیل و روایت آن چه در دادگاه‌های خانواده اسرائیل، که مطابق قواعد شریعت و اصول ربّنی یهود عمل می‌کنند، می‌گذرد.

امّا چند نکته و نشانه در باب فیلم و خارج آن.

مطابق آنچه در باب بیست و چهارم کتاب تثنیه عهد عتیق آمده: «مردی زن می‌گیرد و با او نزدیکى می‌کند؛ لیک در نظر وى، آن زن عنایت نمی‌یابد و عیبی پیدا می‌کند که بدو نسبت مى‌دهد؛ پس از برای او طلاق‌نامه می‌نگارد و آن را به دست وی می‌دهد. پس آنگاه او را از خانهٔ خود بیرون مى‌کند. آن زن خانه وی را ترک می‌گوید و می‌رود و از آنِ مرد دیگرى می‌شود».

این از حکم کهن تورات، منتهی سابقه اجرای آن هم طولانی است. در اشعیا، باب پنجاهم، به معنی استعاری آمده است، در ملامت قوم و بدعهدی آن‌ها: «یهوه چنین گوید، کجا است طلاق‌نامه مادر شما، که با آن او را طلاق دادم؟»

اشاره به آن را در انجیل و از زبان مسیح هم می‌بینیم، که به آن وجه اخلاقی بسیار سخت‌تری داده است: «و نیز گفته شده هر کس زن خویش را طلاق دهد، او را طلاق‌نامه دهد. لیک شما را می‌گویم، هر آن مردی که زن خویش را به سببی جز فحشا طلاق دهد، او را به زنا کشانیده است، و هر کس مطلقه‌ای را به همسری گیرد، مرتکب زنا شده است» (متی، ۵)

این رضایت‌نامه طلاق (به عبری، سِفِر کِریتوت، סֵפֶר כְּרִיתֻת، نامه جدایی) همان است که بعدها و تا امروز «گط» (גט) خوانده شده. لغتی از ریشه آرامی و این خصوصیت برخی اصطلاحات حقوقی است که از تلمود باقی مانده.

مطابق هلاخا یا فقه یهودی، زن و مرد هر دو باید به طلاق رضایت دهند. اگر زن بدون رضایت خود یا همسر، و اینجا فقط حکم زن است در عمل، وارد رابطه با دیگری شود، آن در حکم زنا و فحشا خواهد بود. این رضایت هم باید براستی دیده شود و درست مطابق همان که در حکم تورات آمد، مرد باید آن را، (به شکلی که امروزه تحقیرآمیز تلقّی می‌شود)، در میان دستان زن، که آن را کاسه‌وار پیش می‌آورد، بگذارد. در فیلم هم این صحنه آمده است.

حال اگر آن مرد رضایت ندهد، همچنان طلاق ممکن است جاری شود و مرد برود و زندگی دیگری آغاز کند، امّا زن نمی‌تواند زندگی دیگری تشکیل دهد، مگر، به تعبیر امروزی، ازدواج سفید داشته باشد که در هر اجتماعی ممکن نیست. این امروزه مشکل جدّی است در جامعه اسرائیل و به واقع این فیلم هم انعکاس آن مشکلات است.

در این دادگاه‌ها، زن می‌تواند درخواست طلاق دهد ولی عموما درخواست او، اگر مرد راضی نباشد، بسیار سخت پذیرفته می‌شود. یکی از دلایل قابل پذیرش امّا آن است که مرد تن به تنانگی و آمیزش ندهد (که آن هم، مرتبط با فرزندآوری، حکم تورات است)، و از این رو می‌بینیم که وکیل زن تاکید می‌کند که چند سال است این آمیزش صورت نگرفته است.

در یهودیت (فقهی غالب)، اگر زن و مردی مَحرَم و در رابطه زناشویی نباشند و جایی با هم باشند، نباید در اتاق یا خانه را ببندند و این فیلم با این صحنه تمام می‌شود که زن، پس از این فرایند که با شرط خاصّ مرد به نتیجه می‌رسد، همراه کسی به اتاقی می‌رود و در را هم می‌بندد و به واقع آن شرط و حکم را پشت سر می‌گذارد!

امّا... تا نپنداریم که این احکام و قواعد جاری نزد اقلّیت مذهبی افراطی آن جامعه است. پیشتر از آن نوشته‌ام. جامعه اسرائیل با شتاب و شدّت مذهبی‌تر و قشری‌تر می‌شود. نسبت یهودیان ارتدوکس، با رشد جمعیتی بسیاری که دارند، به سرعت بالاتر می‌رود و توقع می‌رود که از حدود بیست درصد کنونی، تا سال دو هزار و پنجاه، به سی درصد کل جمعیت برسد. این‌ها امکانات مستمرّ از دولت می‌گیرند، بودجه مدارس تلمودی و معافیت‌ها و امتیازات، و از آن سو هم با رای متمرکزی که دارند، احزاب و حکومت را به خود وابسته می‌کنند، افراد خود را بر سر کار می‌آورند و باز مناصب بیشتر و این چرخه تکرار می‌شود. نتایج فاجعه‌بار خارجی‌اش که اصلا نیازی به ذکر و شاهد ندارد منتهی در داخل هم... آن درخواست تغییر نظام قضایی، که تظاهرات و واکنش‌های بسیار داشت و در نهایت هم به شکلی تایید شد، فقط سیاسی نبود. بخش بزرگی از جامعه مذهبی می‌گوید که روزگار آن بنیان‌گذاران چپ سکولار اشکناز گذشته و البته حکومت دست‌راستی افراطی هم بر آن موج سوار شد. جامعه و حکومت اسرائیل و خود یهودیت، مثل هر جامعه و حکومت دینی دیگر، از این زاویه دچار مشکلات و چالش‌های بسیار خواهد شد. اگر بن گوریون در همان آغاز، به مثال در همین داستان قواعد ازدواج و طلاق، به درخواست مذهبیون قشری تن داد و حکم ازدواج و طلاق را منحصرا به آن‌ها داد، این طبقه منتفع شده از حکومت، اینک دیگر به این حدّ از قوانین و امتیازات راضی نیست و بر و بار خواهد همی با درخت...
.
پ.ن.
از صهیونیسم قدیم و جدید
.
آنتی‌سمیتیزم و نقد سیاست‌های اسرائیل
.