ار چه خطِ ابن بوّابت هوس شد در رِقاع
رقعهٔ عشقش بخوان بنمایدت بوّاب کو...
بیتی است از غزل «دوش خوابی دیده‌ام، خود عاشقان را خواب کو...» که در آن مولانا به خطّ رقاع خوش‌نویس مشهور قرن چهارم هجری، ابوالحسن علاءالدین علی بن هلال، مشهور به ابن بوّاب، اشاره کرده و هنرمندانه با رقاع و رقعه و بوّاب هم بازی کرده است.
چنین می‌نماید که مولانا بسیار به حُسن خطّ و خوشنویسی علاقه داشته است. نام خطوط را جای دیگر هم می‌یابیم:
دلم همچون قلم آمد در انگشتان دلداری / که امشب می‌نویسد زی نویسد باز فردا ری
قلم را هم تراشد او رقاع و نسخ و غیر آن / قلم گوید که تسلیمم تو دانی من کی‌ام باری...
و در مثنوی هم:
نون ابرو صاد چشم و جیم گوش / بر نوشتی فتنهٔ صد عقل و هوش
ز آن حروفت شد خِرَد باریک‌ریس / نَسخ می‌کن ای ادیب خوش‌نویس...
و باز به دو معنی نسخ نظر دارد.
آیا خودش هم تمرینی داشته است؟ شاید. افلاکی، این بار با تردید، نقل می‌کند که «عزیزی روایت کرد که روزی حضرت مولانا از یاران دوات و قلمی خواسته و سطری سطبر بر روی دیوار مدرسه بنوشت که روزه گرفتن از غذای روح حرام است. واللّه اعلم». گویا نظر داشته به «پس غذای عاشقان آمد سماع...». با این همه، حیف و عجیب است که از دست‌خطّ خود او چیزی باقی نمانده است. عجیب از آن رو که آثاری به خط سلطان العلما و سلطان ولد باقی‌ست. به هر شکل احتمالا نوشته‌ها به خط او زیاد نبوده و گرچه کاتبان گاه در حاشیه برخی نسخ نوشته‌اند «از دست‌خط خداوندگار نقل شد»، امّا می‌دانیم که مثنوی و دیوان بیشتر حاصل املای اوست:
ای ضیاء الحق حسام الدّین بگیر / یک دو کاغذ، برفزا در وصفِ پیر...
به ابن بوّاب بازگردم. یکی از کهن‌ترین دست‌نویس‌های «قرآن کامل تاریخدار» که اینک باقی‌مانده به خطّ ابن بوّاب است، به سال ۳۹۱ هجری، که اینجا دو عکس از آن آورده‌ام: «کتب هذا الجامع علی بن هلال بمدینه السلام سنة احدی و تسعین و ثلاث مائه...»
و از همان برگ ترقیمه که کاتبی دیگر، به فارسی و در حاشیه، با خطّی خوش، در باب ابن بواب نوشته است.
...
پ.ن. یک
برگ دیگری پیشتر آورده بودم ذیل بحث «از آغاز و پایان مصحف».
پ.ن. دو
دوست عزیز فاضل جناب حسن بروجردی لطف کردند و در پیامی اطلاعات تکمیلی جالبی در خصوص سه «نسخه کامل قرآن تاریخدار» افزودند که من اینجا می‌آورم:
«همانطور که به حق فرمودید قرآن‌های ناقص یا اجزای کوچک تاریخدار و وقف‌دار بسیارند ولی در این میان سه نسخه‌ی کامل تاریخدار را به یاد دارم که هر سه را دیده‌ام:
اول قرآن کامل کتابخانه روضه ی حیدریه در نجف اشرف به خط ابو عبد الله محمد بن الحسینی المجاهدی با تاریخ کتابت ۳۰۱ قمری، و
دیگری نسخه کامل کتابخانه مجلس شوری به خط علی بن محمد المخلصی الطبری با تاریخ ۳۵۴ قمری، و
دست آخر نسخه کتابخانه نور عثمانیه نسخه پالرمو مورخ ۳۷۳ قمری.
ولی به حق قرآن ابن بواب استثنائی است.»
.
Post #454
1.28K
