از نام «عیسی»
«و وهبئِل مویه کرد بر (مرگ) دایی خویش... ای عیسی، او را یاری کن در مقابل کافرانت»
اکتشاف احمد الجلاد، محقّق برجسته سنگنوشتههای صفایی، در خصوص نام «عیسی» به سال ۲۰۱۹، گامی بزرگ در تحقیقات مربوط به نام «عیسی» در قرآن بوده است.
در خصوص صورت و ریشه نام قرآنی «عیسی» و مسیر تحول آن از «یوشع» تا «یشوع» در متون آرامی و بعد «عیسی» قرآن بحثهای بسیاری بوده است. در این میان سیر تحوّل نامها از عبری به آرامی و یونانی و باز سریانی هیچ غریب نیست امّا تحوّل آن به عیسی با هیچ قاعده زبانی نمیخواند. شواهدی از نام «عیسی» در ادبیات پیشااسلامی دیده شده ولی تردید بوده که متاخر و متاثر از عیسی قرآن باشد گرچه با توجه به حضور مسیحیت در شبه جزیره، توقع میرفت که این نام پیشتر در عربی عهد رایج باشد.
گیوم دی و مانفرد کراپ در مقالهای که الجلاد هم به آن اشاره میکند، کم و بیش عموم نظریهها را جمع و بحث کردهاند با این نتیجه کلّی که این نام از زبان آرامی به عربی آمده و همزمان با صورت «یسوع» در جریان بوده با این تفاوت که نام یسوع نام ادبی و رسمی و «درست» و عیسی نام رایج شفاهی نزد اعراب بوده که قرآن آن را برگرفته است. علّت این تغییر صورت؟ نطریات مختلفی مطرح بوده، از بدخوانی، تغییرات و جهشهای زبانی، تغییر عمدی نامهای مقدس و تابو (چنان که در یهودیت و نام یهوه) و حتی خوانش از چپ به راست (یسوع و عیسی).
اینک آن سنگنوشته صفایی که احمد الجلاد یافته است، زوایای دیگری را میگشاید.
آن سنگنوشته که در جنوب اردن یافته شده تاریخ ندارد امّا تخمین در حدود چهارصد میلادی است. نویسنده آن وهبئل (موهبت خداوند) که نام اجداد خود را تا چند نسل آورده، بر مرگ دایی خود مویه میکند و آنگاه از «عسی» در مقابل کافرانش یاری میخواهد: «عـ(یـ)سی، نصره مِ(ن) کافریکَ»
در خط صفایی مصوّتهای بلند جز در آخر کلمات نمیآیند و از این رو عسی میتواند معادل عیسی باشد. نکته مهم دیگر آن که فعل «کفر» در سنگنوشتههای دیگر دیده نشده و آمدنش در این عبارت کوتاه نشان از فضای مذهبی متفاوت دارد. حاصل آن که احتمالا نویسنده مسیحی بوده است و دایی خود را در جنگ یا نزاعی مذهبی از دست داده که از عیسی در مقابل کافرانش نصرت و یاری میخواهد.
امّا اینک شواهد نام «عیسی» مسیح تا سه قرن پیش از اسلام و قرآن به زبان عربی عقب میرود امّا همچنان این صورت از کجا میآید؟ و هنوز جای کار است...
الجلاد میافزاید که نام «عیسی»، نه آن عیسیِ مسیح، همچون نام خاص افراد در این گرافیتیهای صفایی دیده شده است. معنی آن چه بوده؟ یا نسبتی دارد با «عسی» عربی قرآنی (عَسَى رَبُّكُمْ أَنْ يَرْحَمَكُمْ... بیشتر مرتبط با «امید») یا «عسی» در عبری و آرامی که به معنی خلق است (چنان که خلقت را مَعْسَ מעשה گویند) و همه اینها احتمالا معنایی میساخته نزدیک به مُنجی، نجاتبخش، آن که آدمی را از گناهانش بازمیخرد، نزدیک به معنی اصل خود یشوع یا یسوع. یعنی اعراب در حدود قرن چهارم نام یا صفت عیسی رایج را، که شاید هم نام خدایی محلّی بوده، و اجزایش شبیه به نام یسوع، در اشاره به او برگرفتهاند که جا افتاده است. بعدها البته از طریق متون رسمیتر، یسوع، صورت عربی یشوع سریانی به عربی وارد شده که تا امروز هم نزد مسیحیان عربزبان رایج است.
پ.ن.
1, Le nom de Jésus ('Isa) dans le Coran, et quelques autres noms bibliques. Guillaume DYE et Manfred KROPP
2, The Pre-Islamic Divine Name 'Sy and the Background of the Qur'ānic Jesus, Ahmad Al-Jallad and Ali Al-Manaser
همچنین رک عیسی یا عیسا؟
و از قثم تا محمّد
Post #162
1.37K
- ❤ 18
- 👍 2