ائتلاف تازه القاعده و حوثی‌ها؛ تهدیدی جدید برای واشنگتن و تجارت جهانی نفت
نویسنده: مایکل ام. فیلیپس
منبع: وال‌استریت ژورنال
تاریخ انتشار: ۳۱ اوت ۲۰۲۶
ترجمه و تلخیص: @IranAnalyses
مایکل ام. فیلیپس در این گزارش تحقیقی وال‌استریت ژورنال، با استناد به مقام‌های نظامی، امنیتی و اطلاعاتی آمریکا، سومالی و یمن، اسناد داخلی، ارزیابی‌های اطلاعاتی و یک نشست محرمانه، شکل‌گیری همکاری میان حوثی‌های یمن و الشباب سومالی را بررسی می‌کند؛ همکاری‌ای که به‌رغم اختلاف مذهبی دو گروه، از معامله محدود تسلیحاتی فراتر رفته و به تهدیدی راهبردی برای امنیت دریایی، منافع غرب و تجارت جهانی انرژی تبدیل شده است.
محور گزارش جبرئیل یحیی علی، معروف به «یک‌دست»، رابط سومالیایی الشباب با فرماندهان حوثی است. او از دست‌کم سال ۲۰۲۳ خرید سلاح‌های نظامی از حوثی‌ها و انتقال آنها به الشباب را هماهنگ می‌کرد. آمریکا در ۱۲ فوریه، دو هفته پیش از آغاز جنگ با ایران، خودروی او را در نزدیکی الغیضه یمن با موشک هدف قرار داد و کشت. بااین‌حال، مرگ او نتوانست شبکه‌ای را متوقف کند که در ایجادش نقش داشت و الشباب نیز پس از کشته‌شدن او نماینده دیگری برای ادامه فعالیت‌ها در یمن تعیین کرد.
این همکاری براساس یک معامله مکمل شکل گرفته است: الشباب، ثروتمندترین شاخه القاعده، سالانه دست‌کم ۱۰۰ میلیون دلار از اخاذی از کسب‌وکارها، ایست‌های بازرسی، بندر موگادیشو و بهره‌برداری از معادن سنتی طلا درآمد دارد، اما به تسلیحات پیشرفته و آموزش فنی نیازمند است. حوثی‌ها نیز سلاح، پهپاد و دانش عملیاتی در اختیار دارند، اما به پول و پایگاهی تازه در آن سوی خلیج عدن برای گسترش دامنه حملات خود نیاز دارند. دشمنی مشترک با آمریکا و اسرائیل سبب شده است اختلاف تاریخی میان حوثی‌های شیعه و الشبابِ سنی در برابر منافع عملی دو طرف رنگ ببازد.
اهمیت این ائتلاف با موقعیت جغرافیایی یمن و سومالی پیوند دارد. دو کشور در دو سوی خلیج عدن قرار گرفته‌اند؛ مسیری که پیش از جنگ ایران حدود ۱۲ درصد نفت حمل‌شده از راه دریا از آن عبور می‌کرد. با مختل‌شدن شدید تردد در تنگه هرمز، خلیج عدن و باب‌المندب می‌توانستند به مسیر جایگزین صادرات نفت خاورمیانه تبدیل شوند، اما حملات موشکی و پهپادی حوثی‌ها به نفتکش‌های مرتبط با عربستان در دریای سرخ، این راه را نیز ناامن کرده است. به گفته فرمانده نیروهای آمریکایی در آفریقا، این همکاری هم الشباب را به سلاح و آموزش پیشرفته‌تر می‌رساند و هم برای حوثی‌ها جای پایی در کنار یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های اقتصادی جهان فراهم می‌کند.
براساس اسناد مورد مشاهده وال‌استریت ژورنال، جبرئیل میان سومالی و یمن رفت‌وآمد مخفیانه داشت، در صنعا از حوثی‌ها آپارتمان و گذرنامه جعلی دریافت کرده و در مراسم رسمی آنان شرکت می‌کرد. الشباب در سال ۲۰۲۴ نماینده ارشدتری به نام شیخ احمد علمی سَمَتَر نیز به یمن فرستاد. فهرست خرید او شامل موشک‌های ضدهوایی قابل‌حمل، راکت‌های کاتیوشای ۱۰۷ میلی‌متری، تفنگ‌های تک‌تیرانداز دراگانوف، پهپادهای انفجاری، موشک‌های ضدتانک و تجهیزات دید در شب آمریکایی بود. مقام‌های اطلاعاتی آمریکا تأیید کرده‌اند که الشباب علاوه بر تفنگ، مسلسل و مهمات، خواهان دستیابی به تسلیحات پیشرفته بوده است؛ هرچند هنوز مشخص نیست چه مقدار از این فهرست واقعاً به سومالی رسیده است.
این محموله‌ها از طریق شرکت‌های پوششی در یمن به‌عنوان کالاهای غیرنظامی معرفی و به بندر مکلا و دیگر بنادر منتقل می‌شوند، سپس با قایق‌های تندرو یا شناورهای ماهیگیری از خلیج عدن عبور کرده، در سواحل کم‌نظارت شمال سومالی تخلیه و سرانجام به واحدهای الشباب در جنوب کشور رسانده می‌شوند. آمریکا در آوریل ۲۰۲۵ دو قایق بدون پرچم حامل تسلیحات متعارف پیشرفته از یمن به سومالی را منهدم کرد. نگرانی اصلی واشنگتن و موگادیشو این است که پهپادهای تهاجمی و سلاح‌های پیشرفته، الشباب را قادر سازند پایگاه‌های آمریکایی و سومالیایی را از هوا هدف قرار دهد.
همکاری دو گروه تنها به انتقال سلاح محدود نیست. دست‌کم صد عضو الشباب برای آموزش به یمن رفته‌اند و دوره‌هایی در زمینه تیراندازی، عملیات ضدهوایی، ساخت بمب‌های کنار جاده‌ای مرگبارتر، مونتاژ پهپاد و استفاده از سامانه‌های هدایت تصویری گذرانده‌اند. برخی دوره‌ها سه ماه طول کشیده و مربیان حوثی نیز برای آموزش عملیات پهپادی به سومالی سفر کرده‌اند. در ژوئن، یک هیئت چهارنفری حوثی از یمن به منطقه تحت کنترل الشباب در جنوب سومالی رفت تا درباره مقابله با حضور احتمالی اسرائیل در بندر بربره هماهنگی کند و در مقابل، سلاح و آموزش پیشرفته‌تری پیشنهاد دهد.
این تحول پس از آن اهمیت بیشتری یافت که اسرائیل استقلال سومالی‌لند را به رسمیت شناخت. بندر بربره و باند پرواز طولانی آن می‌تواند برای اسرائیل به پایگاهی جهت نظارت بر حوثی‌ها یا حمله به آنان تبدیل شود. حوثی‌ها نیز هشدار داده‌اند هرگونه حضور یا فعالیت اسرائیل در سومالی‌لند را هدف قرار خواهند داد. به باور منابع گزارش، یکی از اهداف بلندمدت حوثی‌ها استقرار تجهیزات راداری با کمک الشباب برای رصد کشتی‌ها در خلیج عدن و گسترش قدرت عملیاتی خود به ساحل آفریقاست.
نتیجه اصلی گزارش این است که رابطه حوثی‌ها و الشباب دیگر صرفاً یک معامله نقدی در برابر سلاح نیست. جنگ ایران و آمریکا، اختلال در تنگه هرمز و احتمال حضور اسرائیل در سومالی‌لند، این همکاری را به اتحادی راهبردی‌تر تبدیل کرده است: الشباب به فناوری و توان نظامی پیشرفته دست می‌یابد و حوثی‌ها امکان گسترش نظارت و حملات خود به آن سوی خلیج عدن را پیدا می‌کنند. در نتیجه، دو گروهی که زمانی به‌دلیل اختلاف مذهبی در برابر یکدیگر قرار داشتند، اکنون می‌توانند هم‌زمان دو گلوگاه حیاتی هرمز و باب‌المندب را زیر فشار قرار دهند و تهدیدی جهانی برای انتقال نفت، کشتیرانی و منافع آمریکا و متحدانش ایجاد کنند.